జైన బౌద్ధ మతాల ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ కి సంబంధించిన TOP MCQ’S

తెలుగు రాష్ట్రాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణలోని ప్రధాన బౌద్ధ, జైన క్షేత్రాలపై పోటీ పరీక్షలకు (APPSC, TSPSC, UPSC) అత్యంత ఉపయోగకరమైన ముఖ్యమైన MCQs మరియు వాటి విశ్లేషణ:

1. బౌద్ధమత చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన ‘భట్టిప్రోలు లిపి’ మరియు బుద్ధుని శారీరక ధాతువులు కలిగిన ధాతు కరండకాలు (Relic Caskets) ఏ బౌద్ధ స్థూప తవ్వకాలలో లభించాయి?

• A) అమరావతి
• B) భట్టిప్రోలు (గుంటూరు జిల్లా, AP)
• C) ఘంటసాల
• D) శాలిహుండం

జవాబు: B) భట్టిప్రోలు వివరణ: భట్టిప్రోలు స్థూపాన్ని ‘కుబేరకుడు’ అనే స్థానిక రాజు నిర్మించినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడ లభించిన స్ఫటిక ధాతు కరండకాలపై చెక్కబడిన ‘భట్టిప్రోలు లిపి’ (అశోకుని బ్రాహ్మీ లిపికి రూపాంతరం) నుంచే తదనంతర కాలంలో ఆధునిక తెలుగు-కన్నడ లిపులు పరిణామం చెందాయని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.

2. ఇటీవల అరుదైన బుద్ధుని నిలువెత్తు సున్నపురాయి విగ్రహం (Life-size Limestone Statue) మరియు ప్రసిద్ధ తోరణ శిల్పాలు బయటపడిన ‘ఫణిగిరి’ బౌద్ధ క్షేత్రం తెలంగాణలోని ఏ జిల్లాలో ఉంది?

• A) ఖమ్మం
• B) సూర్యాపేట
• C) పెద్దపల్లి
• D) నల్గొండ

జవాబు: B) సూర్యాపేట వివరణ: సూర్యాపేట జిల్లాలోని మూసీ నది ఒడ్డున ఉన్న ఫణిగిరి వద్ద శాతవాహన, ఇక్ష్వాకుల కాలం నాటి గొప్ప బౌద్ధ మహావిహారం ఉంది. ఫణిగిరి అనగా ‘పాము పడగ ఆకారంలో ఉన్న కొండ’. ఇక్కడ లభించిన తోరణ శిల్పాలు అమరావతి శిల్పకళను పోలి ఉంటాయి.

3. తెలంగాణలోని యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో ఉన్న ప్రసిద్ధ ‘కొలనుపాక’ (Kolanupaka) జైన ఆలయంలో ఏ తీర్థంకరుని యొక్క అత్యంత అరుదైన పచ్చ రాయి (Emerald) ఏకశిలా విగ్రహం కలదు?

• A) వర్ధమాన మహావీరుడు
• B) రుషభనాథుడు (ఆదినాథుడు)
• C) పార్శ్వనాథుడు
• D) నేమినాథుడు

జవాబు: B) రుషభనాథుడు వివరణ: కొలనుపాక జైనాలయంలో సుమారు 5 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న పచ్చ రాయి జేడ్ (Jade/Emerald) తో చెక్కిన రుషభనాథుని (1వ తీర్థంకర్) విగ్రహం ప్రధాన ఆకర్షణ. ఈ క్షేత్రం కళ్యాణి చాళుక్యుల కాలంలో గొప్ప జైన విద్యా పీఠంగా విలసిల్లింది.

4. వైఎస్సార్ కడప జిల్లాలోని పెన్నా నది ఒడ్డున ఉన్న ప్రసిద్ధ జైన క్షేత్రం ‘దానవులపాడు’ (Danavalapadu) ఏ రాజవంశాల కాలంలో గొప్ప జైన కేంద్రంగా విలసిల్లింది?

• A) రాష్ట్రకూట మరియు నోళంబ રાજవంశాలు
• B) విష్ణుకుండినులు
• C) ఆనంద గోత్రీకులు
• D) సాలంకాయనులు

జవాబు: A) రాష్ట్రకూట మరియు నోళంబ రాజవంశాలు వివరణ: దానవులపాడు వద్ద రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుడు మరియు నోళంబ రాజుల కాలం నాటి జైన పీఠాలు, సల్లేఖన ఆచార రాతి విగ్రహాలు మరియు శాసనాలు లభించాయి. రాష్ట్రకూట సైన్యాధ్యక్షుడు శ్రీవిజయుడు ఇక్కడ జైన విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి.

5. ‘ఆంధ్రా అజంతా’ అని పిలువబడే, శాతవాహనుల కాలం నాటి తొలి తొలిచిన గుహలు (Rock-cut Caves) మరియు వృత్తాకార చైత్యాలు కలిగిన ‘గుంటుపల్లి’ (జీలకర్రగూడెం) బౌద్ధ క్షేత్రం ఏ జిల్లాలో ఉంది?

• A) ఎన్టీఆర్ జిల్లా
• B) ఏలూరు
• C) కాకినాడ
• D) విశాఖపట్నం

జవాబు: B) ఏలూరు వివరణ: ఏలూరు జిల్లా (కామవరపుకోట) గుంటుపల్లి వద్ద క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నాటి స్వచ్ఛమైన బౌద్ధ గుహలు, వృత్తాకార చైత్య గృహాలు ఉన్నాయి. దీని శిల్పకళా శైలి మరియు గుహల అమరిక ఆధారంగా దీనిని ‘ఆంధ్రా అజంతా’ అంటారు.

6. దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత పెద్దదైన బౌద్ధ మహాస్థూపాలలో ఒకటైన నేలకొండపల్లి బౌద్ధ క్షేత్రం తెలంగాణలోని ఏ జిల్లాలో కలదు?

• A) ఖమ్మం
• B) భద్రాద్రి కొత్తగూడెం
• C) వరంగల్
• D) నల్గొండ

జవాబు: A) ఖమ్మం వివరణ: ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి వద్ద శాతవాహన, ఇక్ష్వాకుల కాలానికి చెందిన బౌద్ధ మహాస్థూపం బయటపడింది. తవ్వకాలలో బుద్ధుని ఇసుకరాతి మరియు వెண்கల విగ్రహాలు, రోమన్ నాణేలు కూడా లభించాయి. ప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుడు భక్త రామదాసు (కంచెర్ల గోపన్న) జన్మస్థలం కూడా ఇదే.

7. ఆచార్య నాగార్జునుని జ్ఞాపకార్థం ‘శ్రీపర్వతం’ కాలక్రమేణా నాగార్జునకొండగా మారింది. ఇక్కడ ప్రపంచంలోనే ఏకైక ద్వీప సంగ్రహాలయం (Island Museum) ఉంది. ఇది ఏ నది రిజర్వాయర్ పరిధిలో ఉంది?

• A) గోదావరి
• B) కృష్ణా
• C) తుంగభద్ర
• D) పెన్నా

జవాబు: B) కృష్ణా వివరణ: కృష్ణా నదిపై నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం వల్ల ఇక్ష్వాకుల రాజధాని ‘విజయపురి’ అవశేషాలు మునిగిపోతుండగా, కేంద్ర పురాతత్వ శాఖ ఆ శిల్పాలను, స్థూప అవశేషాలను కొండపైకి తరలించి ‘నాగార్జునకొండ ఐలాండ్ మ్యూజియం’గా ఏర్పాటు చేసింది.

8. కన్నడ ఆదికవి పంపడు తన ప్రసిద్ధ జైన గ్రంథమైన ‘ఆదిపురాణం’ (రుషభనాథుని చరిత్ర) ను ఏ వేములవాడ చాళుక్య రాజు ఆస్థానంలో ఉంటూ రచించాడు?

• A) అరికేసరి II
• B) వినయాదిత్యుడు
• C) బద్దెగుడు
• D) నరసింహుడు I

జవాబు: A) అరికేసరి II వివరణ: తెలంగాణలోని వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండవ అరికేసరి ఆస్థానంలో పంపడు కవిగా ఉండేవాడు. ఈయన తొలి జైన తీర్థంకరుని జీవితంపై ‘ఆదిపురాణం’ ను రచించాడు. ఈ కాలంలో వేములవాడ మరియు బోధన్ (పోతన) ప్రాంతాలు జైనమతానికి ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉండేవి.

9. గుండ్లకమ్మ నది తీరాన, సింగరకొండపై నిర్మించబడిన ప్రసిద్ధ బౌద్ధ క్షేత్రం ‘చందవరం’ (Chandavaram) ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ జిల్లాలో కలదు?

• A) గుంటూరు
• B) ప్రకాశం
• C) బాపట్ల
• D) పల్నాడు

జవాబు: B) ప్రకాశం వివరణ: ప్రకాశం జిల్లా దొనకొండ సమీపంలోని చందవరం వద్ద గుండ్లకమ్మ నది ఒడ్డున కొండపై డోమ్ ఆకారంలో ఉన్న ఎత్తైన బౌద్ధ స్థూపం ఉంది. శాతవాహనుల కాలంలో ఇది ఒక ప్రముఖమైన బౌద్ధ తీర్థయాత్రా స్థలంగా ఉండేది.

10. శాతవాహనుల పూర్వ కాలం మరియు శాతవాహనుల కాలం నాటి మట్టికోట మరియు బ్రాహ్మీ శాసనాలతో కూడిన బౌద్ధ స్థూపం లభించిన ‘ధూళికట్ట’ (Dhulikatta) ఏ జిల్లాలో ఉంది?

• A) పెద్దపల్లి
• B) కరీంనగర్
• C) జగిత్యాల
• D) ఆదిలాబాద్

జవాబు: A) పెద్దపల్లి వివరణ: పెద్దపల్లి జిల్లా ఎలిగండ్ల సమీపంలోని ధూళికట్ట వద్ద క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నాటి శాతవాహనుల కోట మరియు ప్రసిద్ధ బౌద్ధ స్థూపం బయటపడ్డాయి. ఇక్కడ స్థూపంపై ‘నాగముచ్ఛిలింద’ (బుద్ధునికి నీడ పట్టిన నాగరాజు) శిల్పాలు లభించాయి.

అమరావతి మరియు నాగార్జునకొండ బౌద్ధ శిల్పకళలపై పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన MCQs:

1. అమరావతి మరియు నాగార్జునకొండ స్థూపాలలో నాలుగు దిక్కులా ఆయక వేదికలపై నిలబెట్టిన ‘ఆయక స్తంభాల’ (Ayaka Pillars) సంఖ్య ఎంత?

• A) 3
• B) 4
• C) 5
• D) 7

జవాబు: C) 5 వివరణ: ప్రతి ఆయక వేదికపై 5 ఆయక స్తంభాలు ఉంటాయి. ఇవి బుద్ధుని జీవితంలోని 5 ప్రధాన ఘట్టాలను (జననం, గృహత్యాగం, జ్ఞానోదయం, ధర్మచక్రప్రవర్తన, మహాపరినిర్వాణం) సూచిస్తాయి.

2. నాగార్జునకొండ స్థూప నిర్మాణంలో స్థూపం బరువును తట్టుకోవడానికి ఉపయోగించిన ప్రత్యేక ఇంజనీరింగ్ వాస్తు శైలి ఏది?

• A) నక్షత్రాకారం (Star-shaped)
• B) చక్రం ఆకారం (Spoked-Wheel Plan)
• C) త్రిభుజాకారం (Triangular Plan)
• D) చతురస్రాకారం (Square Plan)

జవాబు: B) చక్రం ఆకారం (Spoked-Wheel Plan) వివరణ: స్థూపాలు భౌగోళికంగా కూలిపోకుండా రథ చక్రం ఆకారంలో (4, 8, 10, 12 ఆకులతో) లోపలి ఇటుకల గోడలను నిర్మించి, మధ్యలో మట్టితో నింపే పద్ధతిని నాగార్జునకొండ వద్ద పాటించారు.

3. అమరావతి మరియు నాగార్జునకొండ శిల్పులు విగ్రహాలు, పలకల చెక్కడంలో ప్రధానంగా ఉపయోగించిన రాతి రకం ఏది?

• A) ఎర్ర ఇసుక రాయి (Red Sandstone)
• B) నల్ల పలక రాయి (Black Slate)
• C) పల్నాడు తెల్లటి మార్బుల్ / సున్నపురాయి (White Limestone)
• D) గ్రెనైట్ రాయి (Granite)

జవాబు: C) పల్నాడు తెల్లటి మార్బుల్ / సున్నపురాయి వివరణ: అమరావతి, నాగార్జునకొండ శిల్పకళల్లో పల్నాడు ప్రాంతానికి చెందిన మెత్తటి తెల్లటి సున్నపురాయిని (Palnad Limestone) ఉపయోగించారు. దీనిపై నిశితమైన శిల్పాలను చెక్కడం సులభమైంది.

4. నాగార్జునకొండ (విజయపురి) వద్ద మహాచైత్యం నిర్మాణానికి మరియు బౌద్ధ భిక్షువులకు అత్యధికంగా దానధర్మాలు చేసిన ఇక్ష్వాకు రాణి ఎవరు?

• A) గౌతమి బాలాశ్రీ
• B) మహాదేవి శాంతిశ్రీ (Chantisri)
• C) రుద్రధర భట్టారిక
• D) ఉపాసిక బోధిశ్రీ

జవాబు: B) మహాదేవి శాంతిశ్రీ వివరణ: ఇక్ష్వాకు రాజు వీరపురుషదత్తుని మేనత్త మరియు సోదరి అయిన శాంతిశ్రీ నాగార్జునకొండ వద్ద మహాచైత్యాన్ని పునర్నిర్మించి భారీగా దానాలు చేసింది. శాసనాలలో ఈమెను ‘పరమ దానపత్ని’గా అభివర్ణించారు.

5. నాగార్జునకొండ వద్ద తవ్వకాలలో బయటపడిన బౌద్ధ శిల్పాలు మరియు అవశేషాలను భద్రపరచడానికి ఏర్పాటు చేసిన ప్రపంచంలోనే ఏకైక ‘ఐలాండ్ మ్యూజియం’ ఏ రిజర్వాయర్ మధ్యలో ఉంది?

• A) శ్రీశైలం
• B) నాగార్జునసాగర్ (కృష్ణా నది)
• C) పులిచింతల
• D) సోమశిల

జవాబు: B) నాగార్జునసాగర్ వివరణ: నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం వల్ల ఇక్ష్వాకుల రాజధాని ‘విజయపురి’ మునిగిపోతుండగా, అక్కడ లభించిన అవశేషాలను జలాశయం మధ్యలో ఉన్న కొండపైకి తరలించి ‘నాగార్జునకొండ ద్వీప సంగ్రహాలయం’గా ఏర్పాటు చేశారు.

1. ఇక్ష్వాకుల కాలంలో రోమన్ సామ్రాజ్యంతో విస్తృత వాణిజ్యానికి నిదర్శనంగా జూలియస్ సీజర్, టిబేరియస్ కాలం నాటి బంగారు, వెండి రోమన్ నాణేలు లభించిన బౌద్ధ క్షేత్రం ఏది?

• A) అమరావతి
• B) నాగార్జునకొండ
• C) భట్టిప్రోలు
• D) పెదగంజాం

జవాబు: B) నాగార్జునకొండ వివరణ: ఇక్ష్వాకుల రాజధాని విజయపురి (నాగార్జునకొండ) కృష్ణా నది తీరాన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది. ఇక్కడ రోమన్ వ్యాపారుల నివాసాలు, బంగారం/వెండి రోమన్ నాణేలు మరియు రోమన్ శైలి ద్రోణి స్నాన ఘట్టాలు లభించాయి.

2. తెలంగాణలోని పెద్దపల్లి జిల్లాలో లభించిన ఏ బౌద్ధ స్థూపం పై బుద్ధునికి సర్పరాజు నీడ పట్టినట్లు ఉన్న ‘నాగ ముచ్ఛిలింద’ అరుదైన శిల్పం చెక్కబడింది?

• A) ఫణిగిరి
• B) ధూళికట్ట
• C) నేలకొండపల్లి
• D) కొండపూర్

జవాబు: B) ధూళికట్ట వివరణ: పెద్దపల్లి జిల్లాలోని ధూళికట్ట వద్ద శాతవాహన పూర్వ కాలం నాటి మట్టికోట మరియు బౌద్ధ స్థూపం లభించాయి. స్థూపం చుట్టూ ఉన్న ఆయక పలకలపై ‘నాగ ముచ్ఛిలింద’ (బుద్ధుడికి కాపలాగా ఉన్న సర్పరాజు) శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.

3. విజయనగరం జిల్లాలో బౌద్ధ స్థూపాలు (బోధి కొండ) మరియు జైన తీర్థంకరుల గుహలు (దుర్గ కొండ) రెండూ పక్కపక్కనే కలసి ఉన్న ప్రసిద్ధ క్షేత్రం ఏది?

• A) శాలిహుండం
• B) రామాతీర్థం
• C) తొట్లకొండ
• D) బావికొండ

జవాబు: B) రామాతీర్థం వివరణ: రామాతీర్థంలో ఉన్న కొండలపై ఒకవైపు బౌద్ధ మహావిహారాల అవశేషాలు (బోధి కొండ), మరొకవైపు జైన తీర్థంకరుల విగ్రహాలు మరియు శాసనాలు (దుర్గ కొండ) బయటపడ్డాయి. ఇది రెండు మతాల సమన్వయ క్షేత్రంగా విలసిల్లింది.

4. ఇక్ష్వాకు రాజైన ఎహువుల శాంతమూలుని కాలంలో నాగార్జునకొండ వద్ద నిర్మించబడిన, ఆంధ్రదేశంలోనే అత్యంత ప్రాచీన రాతి శైవ దేవాలయం ఏది?

• A) పుష్పభద్రస్వామి ఆలయం
• B) కపోతేశ్వర ఆలయం
• C) అమరేశ్వర ఆలయం
• D) ద్రాక్షారామ ఆలయం

జవాబు: A) పుష్పభద్రస్వామి ఆలయం వివరణ: ఇక్ష్వాకులు బౌద్ధ రాణులను ప్రోత్సహించడమే కాక వైదిక మతాన్ని కూడా ఆదరించారు. ఎహువుల శాంతమూలుడు నాగార్జునకొండ వద్ద గజపృష్ఠ (Absidal) ఆకారంలో పుష్పభద్రస్వామి (శివ) ఆలయాన్ని నిర్మించాడు.

5. కాలచక్ర తంత్రం మరియు వజ్రయాన బౌద్ధమత ఆవిర్భావానికి ప్రధాన కేంద్రంగా భాసిల్లిందని ‘మాంజుశ్రీ మూలకల్ప’ అనే ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గ్రంథం ఏ క్షేత్రాన్ని పేర్కొంది?

• A) ధాన్యకటకం (అమరావతి)
• B) నాగార్జునకొండ
• C) శ్రీపర్వతం
• D) సంకరం (బొజ్జన్నకొండ)

జవాబు: A) ధాన్యకటకం (అమరావతి) వివరణ: అమరావతి (ధాన్యకటకం) కేవలం థేరవాద, మహాయానాలకే కాక, తదనంతర కాలంలో రూపుదిద్దుకున్న వజ్రయాన బౌద్ధానికి మరియు కాలచక్ర తంత్రానికి ముఖ ద్వారంగా నిలిచిందని బౌద్ధ ఆధారాలు తెలుపుతున్నాయి.

తెలంగాణ చరిత్ర, జైనమతం మరియు తొలి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన కరీంనగర్ కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం మరియు జినవల్లభునిపై పోటీ పరీక్షల (TSPSC/APPSC/UPSC) స్థాయి MCQs విశ్లేషణతో:

1. కరీంనగర్ జిల్లా గంగాధర మండలం కుర్క్యాల గ్రామంలోని ‘బొమ్మలగుట్ట’ శాసనాన్ని వేయించిన జినవల్లభుడు ఏ ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవి యొక్క సోదరుడు?

• A) పోతన
• B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు (పంపకవి)
• C) మల్లియ రేచన
• D) నన్నయ

జవాబు: B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు వివరణ: జినవల్లభుడు వేములవాడ చాళుక్యుల కాలం నాటి గొప్ప జైన పండితుడు మరియు కన్నడ ఆదికవి అయిన ‘పంపని’ (ఆదిపురాణం, విక్రమార్జున విజయం గ్రంథాల రచయిత) యొక్క తమ్ముడు.

2. కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకోవడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• A) ఇందులో తొలి తెలుగు వచనం లభించింది
• B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి
• C) ఇది తెలంగాణలో లభించిన తొలి సంస్కృత శాసనం
• D) ఇది కేవలం కన్నడ భాషలోనే చెక్కబడింది

జవాబు: B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి వివరణ: ఈ శాసనం త్రిభాషా శాసనం (సంస్కృతం, కన్నడ, తెలుగు). ఇందులో “జినభవనముల్పించెజ్…”, “పిరవదొరల్ గుణవుందులన్…” అని సాగే 3 అరుదైన తెలుగు కంద పద్యాలు ఉన్నాయి. నన్నయకు పూర్వమే (క్రీ.శ. 945 ప్రాంతం) తెలుగులో ఛందోబద్ధమైన పద్య సాహిత్యం ఉందనడానికి ఇది ప్రధాన చారిత్రక ఆధారం.

3. జినవల్లభుడు బొమ్మలగుట్టపై చెక్కించిన జైన యక్షిణి విగ్రహం మరియు తాను నిర్మించిన పవిత్ర జైన బసది పేరు వరుసగా ఏవి?

• A) హారీతి – మంగళ బసది
• B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది
• C) పద్మావతి దేవి – రత్నత్రయ బసది
• D) సిద్ధాయిక దేవి – గుణార్ణవ బసది

జవాబు: B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది వివరణ: జినవల్లభుడు కుర్క్యాల కొండపై 24 మంది తీర్థంకరుల విగ్రహాలతో పాటు ప్రసిద్ధ జైన యక్షిణి అయిన చక్రేశ్వరీ దేవి విగ్రహాన్ని చెక్కించాడు (అందుకే ఆ కొండకు ‘బొమ్మలగుట్ట’ అని పేరు వచ్చింది). అలాగే అక్కడ ‘త్రిభువన తిలక బసది’ అనే జైన ఆలయాన్ని, ‘మదనావిలాస’ అనే తోటను మరియు కోనేరును నిర్మించాడు.

4. జినవల్లభుని కుర్క్యాల శాసనం తెలంగాణలోని ఏ రాజవంశపు కాలం నాటి రాజకీయ, సాంస్కృతిక మరియు జైన మత పరిస్థితులను వివరిస్తుంది?

• A) కాకతీయులు
• B) వేములవాడ చాళుక్యులు
• C) విష్ణుకుండినులు
• D) ముదిగొండ చాళుక్యులు

జవాబు: B) వేములవాడ చాళుక్యులు వివరణ: ఈ శాసనం వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండవ అరికేసరి / భద్రదేవుని (బద్దెగ II) కాలంలో (సుమారు క్రీ.శ. 945 లో) వేయబడింది. ఇది వేములవాడ చాళుక్యుల జైన మతాభిమానాన్ని మరియు ఆనాటి సామంత, కవి పండితుల వివరాలను తెలియజేస్తుంది.

5. జినవల్లభుడు కుర్క్యాల వద్ద నిర్మించిన జైన బసదికి తన అన్నయైన పంపకవి యొక్క ఏ బిరుదు ఆధారంగా ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా పేరు పెట్టాడు?

• A) కవితాగుణార్ణవుడు
• B) కవిజనాశ్రయుడు
• C) సరస్వతీభారతి
• D) సుకవిజనమనోహరుడు

జవాబు: A) కవితాగుణార్ణవుడు వివరణ: వేములవాడ రాజు రెండవ అరికేసరి పంపకవికి ‘కవితాగుణార్ణవుడు’ అనే బిరుదు ఇచ్చాడు. తన అన్నపై ఉన్న గౌరవంతో జినవల్లభుడు తాను నిర్మించిన త్రిభువన తిలక బసదిని ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా వ్యవహరించాడు.

తెలంగాణ చరిత్ర, జైనమతం మరియు తొలి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన కరీంనగర్ కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం మరియు జినవల్లభునిపై పోటీ పరీక్షల (TSPSC/APPSC/UPSC) స్థాయి MCQs విశ్లేషణతో:

1. కరీంనగర్ జిల్లా గంగాధర మండలం కుర్క్యాల గ్రామంలోని ‘బొమ్మలగుట్ట’ శాసనాన్ని వేయించిన జినవల్లభుడు ఏ ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవి యొక్క సోదరుడు?

• A) పోతన
• B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు (పంపకవి)
• C) మల్లియ రేచన
• D) నన్నయ

జవాబు: B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు వివరణ: జినవల్లభుడు వేములవాడ చాళుక్యుల కాలం నాటి గొప్ప జైన పండితుడు మరియు కన్నడ ఆదికవి అయిన ‘పంపని’ (ఆదిపురాణం, విక్రమార్జున విజయం గ్రంథాల రచయిత) యొక్క తమ్ముడు.

2. కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకోవడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• A) ఇందులో తొలి తెలుగు వచనం లభించింది
• B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి
• C) ఇది తెలంగాణలో లభించిన తొలి సంస్కృత శాసనం
• D) ఇది కేవలం కన్నడ భాషలోనే చెక్కబడింది

జవాబు: B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి వివరణ: ఈ శాసనం త్రిభాషా శాసనం (సంస్కృతం, కన్నడ, తెలుగు). ఇందులో “జినభవనముల్పించెజ్…”, “పిరవదొరల్ గుణవుందులన్…” అని సాగే 3 అరుదైన తెలుగు కంద పద్యాలు ఉన్నాయి. నన్నయకు పూర్వమే (క్రీ.శ. 945 ప్రాంతం) తెలుగులో ఛందోబద్ధమైన పద్య సాహిత్యం ఉందనడానికి ఇది ప్రధాన చారిత్రక ఆధారం.

3. జినవల్లభుడు బొమ్మలగుట్టపై చెక్కించిన జైన యక్షిణి విగ్రహం మరియు తాను నిర్మించిన పవిత్ర జైన బసది పేరు వరుసగా ఏవి?

• A) హారీతి – మంగళ బసది
• B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది
• C) పద్మావతి దేవి – రత్నత్రయ బసది
• D) సిద్ధాయిక దేవి – గుణార్ణవ బసది

జవాబు: B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది వివరణ: జినవల్లభుడు కుర్క్యాల కొండపై 24 మంది తీర్థంకరుల విగ్రహాలతో పాటు ప్రసిద్ధ జైన యక్షిణి అయిన చక్రేశ్వరీ దేవి విగ్రహాన్ని చెక్కించాడు (అందుకే ఆ కొండకు ‘బొమ్మలగుట్ట’ అని పేరు వచ్చింది). అలాగే అక్కడ ‘త్రిభువన తిలక బసది’ అనే జైన ఆలయాన్ని, ‘మదనావిలాస’ అనే తోటను మరియు కోనేరును నిర్మించాడు.

4. జినవల్లభుని కుర్క్యాల శాసనం తెలంగాణలోని ఏ రాజవంశపు కాలం నాటి రాజకీయ, సాంస్కృతిక మరియు జైన మత పరిస్థితులను వివరిస్తుంది?

• A) కాకతీయులు
• B) వేములవాడ చాళుక్యులు
• C) విష్ణుకుండినులు
• D) ముదిగొండ చాళుక్యులు

జవాబు: B) వేములవాడ చాళుక్యులు వివరణ: ఈ శాసనం వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండవ అరికేసరి / భద్రదేవుని (బద్దెగ II) కాలంలో (సుమారు క్రీ.శ. 945 లో) వేయబడింది. ఇది వేములవాడ చాళుక్యుల జైన మతాభిమానాన్ని మరియు ఆనాటి సామంత, కవి పండితుల వివరాలను తెలియజేస్తుంది.

5. జినవల్లభుడు కుర్క్యాల వద్ద నిర్మించిన జైన బసదికి తన అన్నయైన పంపకవి యొక్క ఏ బిరుదు ఆధారంగా ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా పేరు పెట్టాడు?

• A) కవితాగుణార్ణవుడు
• B) కవిజనాశ్రయుడు
• C) సరస్వతీభారతి
• D) సుకవిజనమనోహరుడు

జవాబు: A) కవితాగుణార్ణవుడు వివరణ: వేములవాడ రాజు రెండవ అరికేసరి పంపకవికి ‘కవితాగుణార్ణవుడు’ అనే బిరుదు ఇచ్చాడు. తన అన్నపై ఉన్న గౌరవంతో జినవల్లభుడు తాను నిర్మించిన త్రిభువన తిలక బసదిని ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా వ్యవహరించాడు.

తెలంగాణ చరిత్ర, జైనమతం మరియు తొలి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన కరీంనగర్ కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం మరియు జినవల్లభునిపై పోటీ పరీక్షల (TSPSC/APPSC/UPSC) స్థాయి MCQs విశ్లేషణతో:

1. కరీంనగర్ జిల్లా గంగాధర మండలం కుర్క్యాల గ్రామంలోని ‘బొమ్మలగుట్ట’ శాసనాన్ని వేయించిన జినవల్లభుడు ఏ ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవి యొక్క సోదరుడు?

• A) పోతన
• B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు (పంపకవి)
• C) మల్లియ రేచన
• D) నన్నయ

జవాబు: B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు వివరణ: జినవల్లభుడు వేములవాడ చాళుక్యుల కాలం నాటి గొప్ప జైన పండితుడు మరియు కన్నడ ఆదికవి అయిన ‘పంపని’ (ఆదిపురాణం, విక్రమార్జున విజయం గ్రంథాల రచయిత) యొక్క తమ్ముడు.

2. కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకోవడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• A) ఇందులో తొలి తెలుగు వచనం లభించింది
• B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి
• C) ఇది తెలంగాణలో లభించిన తొలి సంస్కృత శాసనం
• D) ఇది కేవలం కన్నడ భాషలోనే చెక్కబడింది

జవాబు: B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి వివరణ: ఈ శాసనం త్రిభాషా శాసనం (సంస్కృతం, కన్నడ, తెలుగు). ఇందులో “జినభవనముల్పించెజ్…”, “పిరవదొరల్ గుణవుందులన్…” అని సాగే 3 అరుదైన తెలుగు కంద పద్యాలు ఉన్నాయి. నన్నయకు పూర్వమే (క్రీ.శ. 945 ప్రాంతం) తెలుగులో ఛందోబద్ధమైన పద్య సాహిత్యం ఉందనడానికి ఇది ప్రధాన చారిత్రక ఆధారం.

3. జినవల్లభుడు బొమ్మలగుట్టపై చెక్కించిన జైన యక్షిణి విగ్రహం మరియు తాను నిర్మించిన పవిత్ర జైన బసది పేరు వరుసగా ఏవి?

• A) హారీతి – మంగళ బసది
• B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది
• C) పద్మావతి దేవి – రత్నత్రయ బసది
• D) సిద్ధాయిక దేవి – గుణార్ణవ బసది

జవాబు: B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది వివరణ: జినవల్లభుడు కుర్క్యాల కొండపై 24 మంది తీర్థంకరుల విగ్రహాలతో పాటు ప్రసిద్ధ జైన యక్షిణి అయిన చక్రేశ్వరీ దేవి విగ్రహాన్ని చెక్కించాడు (అందుకే ఆ కొండకు ‘బొమ్మలగుట్ట’ అని పేరు వచ్చింది). అలాగే అక్కడ ‘త్రిభువన తిలక బసది’ అనే జైన ఆలయాన్ని, ‘మదనావిలాస’ అనే తోటను మరియు కోనేరును నిర్మించాడు.

4. జినవల్లభుని కుర్క్యాల శాసనం తెలంగాణలోని ఏ రాజవంశపు కాలం నాటి రాజకీయ, సాంస్కృతిక మరియు జైన మత పరిస్థితులను వివరిస్తుంది?

• A) కాకతీయులు
• B) వేములవాడ చాళుక్యులు
• C) విష్ణుకుండినులు
• D) ముదిగొండ చాళుక్యులు

జవాబు: B) వేములవాడ చాళుక్యులు వివరణ: ఈ శాసనం వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండవ అరికేసరి / భద్రదేవుని (బద్దెగ II) కాలంలో (సుమారు క్రీ.శ. 945 లో) వేయబడింది. ఇది వేములవాడ చాళుక్యుల జైన మతాభిమానాన్ని మరియు ఆనాటి సామంత, కవి పండితుల వివరాలను తెలియజేస్తుంది.

5. జినవల్లభుడు కుర్క్యాల వద్ద నిర్మించిన జైన బసదికి తన అన్నయైన పంపకవి యొక్క ఏ బిరుదు ఆధారంగా ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా పేరు పెట్టాడు?

• A) కవితాగుణార్ణవుడు
• B) కవిజనాశ్రయుడు
• C) సరస్వతీభారతి
• D) సుకవిజనమనోహరుడు

జవాబు: A) కవితాగుణార్ణవుడు వివరణ: వేములవాడ రాజు రెండవ అరికేసరి పంపకవికి ‘కవితాగుణార్ణవుడు’ అనే బిరుదు ఇచ్చాడు. తన అన్నపై ఉన్న గౌరవంతో జినవల్లభుడు తాను నిర్మించిన త్రిభువన తిలక బసదిని ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా వ్యవహరించాడు.

తెలంగాణ చరిత్ర, జైనమతం మరియు తొలి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన కరీంనగర్ కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం మరియు జినవల్లభునిపై పోటీ పరీక్షల (TSPSC/APPSC/UPSC) స్థాయి MCQs విశ్లేషణతో:

1. కరీంనగర్ జిల్లా గంగాధర మండలం కుర్క్యాల గ్రామంలోని ‘బొమ్మలగుట్ట’ శాసనాన్ని వేయించిన జినవల్లభుడు ఏ ప్రసిద్ధ ప్రాచీన కవి యొక్క సోదరుడు?

• A) పోతన
• B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు (పంపకవి)
• C) మల్లియ రేచన
• D) నన్నయ

జవాబు: B) కన్నడ ఆదికవి పంపడు వివరణ: జినవల్లభుడు వేములవాడ చాళుక్యుల కాలం నాటి గొప్ప జైన పండితుడు మరియు కన్నడ ఆదికవి అయిన ‘పంపని’ (ఆదిపురాణం, విక్రమార్జున విజయం గ్రంథాల రచయిత) యొక్క తమ్ముడు.

2. కుర్క్యాల (బొమ్మలగుట్ట) శాసనం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకోవడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• A) ఇందులో తొలి తెలుగు వచనం లభించింది
• B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి
• C) ఇది తెలంగాణలో లభించిన తొలి సంస్కృత శాసనం
• D) ఇది కేవలం కన్నడ భాషలోనే చెక్కబడింది

జవాబు: B) నన్నయ కంటే ముందే రచింపబడిన 3 తొలి తెలుగు ‘కంద పద్యాలు’ ఇందులో ఉన్నాయి వివరణ: ఈ శాసనం త్రిభాషా శాసనం (సంస్కృతం, కన్నడ, తెలుగు). ఇందులో “జినభవనముల్పించెజ్…”, “పిరవదొరల్ గుణవుందులన్…” అని సాగే 3 అరుదైన తెలుగు కంద పద్యాలు ఉన్నాయి. నన్నయకు పూర్వమే (క్రీ.శ. 945 ప్రాంతం) తెలుగులో ఛందోబద్ధమైన పద్య సాహిత్యం ఉందనడానికి ఇది ప్రధాన చారిత్రక ఆధారం.

3. జినవల్లభుడు బొమ్మలగుట్టపై చెక్కించిన జైన యక్షిణి విగ్రహం మరియు తాను నిర్మించిన పవిత్ర జైన బసది పేరు వరుసగా ఏవి?

• A) హారీతి – మంగళ బసది
• B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది
• C) పద్మావతి దేవి – రత్నత్రయ బసది
• D) సిద్ధాయిక దేవి – గుణార్ణవ బసది

జవాబు: B) చక్రేశ్వరీ దేవి – త్రిభువన తిలక బసది వివరణ: జినవల్లభుడు కుర్క్యాల కొండపై 24 మంది తీర్థంకరుల విగ్రహాలతో పాటు ప్రసిద్ధ జైన యక్షిణి అయిన చక్రేశ్వరీ దేవి విగ్రహాన్ని చెక్కించాడు (అందుకే ఆ కొండకు ‘బొమ్మలగుట్ట’ అని పేరు వచ్చింది). అలాగే అక్కడ ‘త్రిభువన తిలక బసది’ అనే జైన ఆలయాన్ని, ‘మదనావిలాస’ అనే తోటను మరియు కోనేరును నిర్మించాడు.

4. జినవల్లభుని కుర్క్యాల శాసనం తెలంగాణలోని ఏ రాజవంశపు కాలం నాటి రాజకీయ, సాంస్కృతిక మరియు జైన మత పరిస్థితులను వివరిస్తుంది?

• A) కాకతీయులు
• B) వేములవాడ చాళుక్యులు
• C) విష్ణుకుండినులు
• D) ముదిగొండ చాళుక్యులు

జవాబు: B) వేములవాడ చాళుక్యులు వివరణ: ఈ శాసనం వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండవ అరికేసరి / భద్రదేవుని (బద్దెగ II) కాలంలో (సుమారు క్రీ.శ. 945 లో) వేయబడింది. ఇది వేములవాడ చాళుక్యుల జైన మతాభిమానాన్ని మరియు ఆనాటి సామంత, కవి పండితుల వివరాలను తెలియజేస్తుంది.

5. జినవల్లభుడు కుర్క్యాల వద్ద నిర్మించిన జైన బసదికి తన అన్నయైన పంపకవి యొక్క ఏ బిరుదు ఆధారంగా ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా పేరు పెట్టాడు?

• A) కవితాగుణార్ణవుడు
• B) కవిజనాశ్రయుడు
• C) సరస్వతీభారతి
• D) సుకవిజనమనోహరుడు

జవాబు: A) కవితాగుణార్ణవుడు వివరణ: వేములవాడ రాజు రెండవ అరికేసరి పంపకవికి ‘కవితాగుణార్ణవుడు’ అనే బిరుదు ఇచ్చాడు. తన అన్నపై ఉన్న గౌరవంతో జినవల్లభుడు తాను నిర్మించిన త్రిభువన తిలక బసదిని ‘కవితాగుణార్ణవ బసది’ అని కూడా వ్యవహరించాడు.

1. జైన విశ్వాసాలు మరియు ప్రాచీన పరంపర ప్రకారం, చాముండరాయుడు శ్రవణబెళగొళ వద్ద నిర్మించిన బాహుబలి విగ్రహానికి ప్రేరణగా నిలిచిన 52 మూరల బాహుబలి (గొమ్మటేశ్వరుడు) ప్రాచీన విగ్రహం తెలంగాణలోని ఏ జైన క్షేత్రంలో ఉండేదని భావిస్తారు?

• A) కొలనుపాక (యాదాద్రి)
• B) బోధన్ / పౌదన్యపురం (నిజామాబాద్)
• C) పొట్లకెరె / పటాన్‌చెరు (సంగారెడ్డి)
• D) వేములవాడ (రాజన్న సిరిసిల్ల)

జవాబు: B) బోధన్ / పౌదన్యపురం వివరణ: తొలి తీర్థంకరుడైన రుషభనాథుని కుమారుడు బాహుబలి యొక్క రాజధాని ‘పౌదన్యపురం’ (నేటి నిజామాబాద్ జిల్లాలోని బోధన్). జైన పరంపర ప్రకారం భరతుడు ఇక్కడ బాహుబలికి 52 మూరల విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఈ విగ్రహ ప్రేరణతోనే కర్ణాటకలోని శ్రవణబెళగొళ విగ్రహాన్ని నిర్మించారు.

2. హనుమకొండలోని ప్రసిద్ధ ‘పద్మాక్షి ఆలయం’ కాకతీయుల కాలానికి ముందు ఏ పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన జైన బసదిగా ఉండేది?

• A) త్రిభువన తిలక బసది
• B) కడలాలయ బసది (Kadalalaya Basadi)
• C) శుభధామ జినాలయం
• D) మంగళ బసది

జవాబు: B) కడలాలయ బసది వివరణ: కాకతీయ ప్రోలరాజు II సామంతుడైన మేడరాజు సోదరి మరియు కాకతీయుల మంత్రి వైజన దండనాథుని భార్య అయిన ‘మైలమ’ హనుమకొండ గుట్టపై క్రీ.శ. 1117 లో ‘కడలాలయ బసది’ అనే జైన ఆలయాన్ని నిర్మించింది. తదనంతర కాలంలో ఇది పద్మాక్షి (అంబిక/చక్రేశ్వరి) ఆలయంగా మారింది.

3. కళ్యాణి చాళుక్యుల కాలంలో (ముఖ్యంగా జయసింహ II కాలంలో) సుమారు 500 జైన బసదులతో (Jain Basadis) మహా జైన విద్యా పీఠంగా విలసిల్లిన ‘పొట్లకెరె’ అనే ప్రాచీన జైన క్షేత్రం ప్రస్తుత తెలంగాణలోని ఏ ప్రదేశం?

• A) పటాన్‌చెరు (సంగారెడ్డి జిల్లా)
• B) గంగాధర (కరీంనగర్ జిల్లా)
• C) జానకంపేట (నిజామాబాద్ జిల్లా)
• D) మిర్యాలగూడ (నల్గొండ జిల్లా)

జవాబు: A) పటాన్‌చెరు వివరణ: సంగారెడ్డి జిల్లాలోని పటాన్‌చెరు ప్రాచీన కాలంలో ‘పొట్లకెరె’ అని పిలువబడేది. కళ్యాణి చాళుక్యుల కాలంలో ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద జైన కేంద్రంగా ఉండి, వందలాది బసదులు మరియు జైన సన్యాసులకు నిలయంగా ఉండేది.

4. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ ‘కొలనుపాక’ జైన ఆలయంలో స్వచ్ఛమైన ఏకశిలా పచ్చ రాయి (Emerald/Jade) తో చెక్కబడిన ఏ జైన తీర్థంకరుని అరుదైన విగ్రహం కలదు?

• A) 24వ తీర్థంకర్ వర్ధమాన మహావీరుడు
• B) 1వ తీర్థంకర్ రుషభనాథుడు (ఆదినాథుడు)
• C) 23వ తీర్థంకర్ పార్శ్వనాథుడు
• D) 22వ తీర్థంకర్ అరిష్టనేమి

జవాబు: B) రుషభనాథుడు వివరణ: కొలనుపాక జైనాలయంలో సుమారు 5 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఏకశిలా పచ్చ రాతితో (Jade/Emerald) మలచిన తొలి తీర్థంకరుడైన రుషభనాథుని విగ్రహం ప్రధాన ఆకర్షణ. ఈ క్షేత్రంలో జైనుల మాణిక్యస్వామి (మహావీరుడు) ఆలయం కూడా ఉంది.

5. వేములవాడ చాళుక్య రాజైన బద్దెగ I (మొదటి బద్దెగుడు) జైన మునుల నివాసం కోసం వేములవాడలో నిర్మించిన ప్రసిద్ధ జైనాలయం ఏది?

• A) శుభధామ జినాలయం (Subhadhama Jinalaya)
• B) కవితాగుణార్ణవ బసది
• C) రత్నత్రయ బసది
• D) పరమేష్ఠి జినాలయం

జవాబు: A) శుభధామ జినాలయం వివరణ: వేములవాడ చాళుక్యులు జైనమతాన్ని విశేషంగా ఆదరించారు. మొదటి బద్దెగుడు వేములవాడలో తన గురువైన సోమదేవసూరి మరియు ఇతర జైన మునుల కోసం ‘శుభధామ జినాలయం’ అనే ప్రసిద్ధ బసదిని నిర్మించాడు.

కాకతీయుల కాలంలో (ముఖ్యంగా గణపతిదేవుడు మరియు ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో) శైవమత ప్రాభవం పెరగడం, జైన బసదులు శైవాలయాలుగా మారడం మరియు మతపరమైన పరిణామాలపై పోటీ పరీక్షల (TSPSC/APPSC) స్థాయి MCQs:

1. కాకతీయ చక్రవర్తి గణపతిదేవుని కాలంలో ప్రముఖ జైన సేనాపతిగా ఉండి, జైనమతాన్ని పరిత్యజించి శైవమతాన్ని (వీరశైవం) స్వీకరించిన సేనాపతి ఎవరు?

• A) ఇరుగప్ప దండనాథుడు
• B) రుద్రదేవుడు
• C) రేಚర్ల రుద్రుడు (లేదా గోప్ప నాయకుడు / జైన సేనాపతులు) -> రేచర్ల బ్రహ్మిశెట్టి / జైన సేనాధిపతులు
• D) జైన సేనాపతి ‘రెచర్ల బ్రహ్మిరెడ్డి’ (సుమతి / రేచర్ల బ్రహ్మ)

జవాబు: D) రేచర్ల బ్రహ్మిరెడ్డి / జైన సేనాపతులు (బ్రహ్మిశెట్టి) వివరణ: కాకతీయుల తొలి కాలంలో జైనమతాన్ని ఆదరించిన అనేకమంది ప్రముఖులు, సేనాపతులు, వర్తకులు కాలక్రమేణా శైవమతం (ముఖ్యంగా పశుపత, కాళాముఖ, వీరశైవ మార్గాలు) వైపు మొగ్గు చూపారు. గణపతిదేవుని కాలంలో రాజకీయ, సామాజిక కారణాల వల్ల జైన ప్రభావం తగ్గి శైవమతం రాజధర్మంగా మారింది.

2. కాకతీయుల కాలంలో జైనమతం క్షీణించడానికి మరియు జైనాలయాలు శైవాలయాలుగా మారడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• A) బౌద్ధులు జైనాలయాలను ఆక్రమించడం
• B) శైవ ఆచార్యుల (పాశుపత, కాలాముఖులు) ప్రాభవం పెరగడం మరియు రాజభరణం కోల్పోవడం
• C) విదేశీ ముస్లిం దండయాత్రలు మాత్రమే
• D) జైన సన్యాసులు అందరూ దేశం విడిచి వెళ్ళిపోవడం

జవాబు: B) శైవ ఆచార్యుల ప్రాభవం పెరగడం మరియు రాజభరణం కోల్పోవడం వివరణ: కాకతీయుల కాలంలో విశ్వేశ్వర శివాచార్యుడు వంటి గొప్ప శైవ గురువుల ప్రభావం రాజరికంపై విపరీతంగా పెరిగింది. రాజులు, సామంతులు శైవమతానికి పెద్దఎత్తున భూములను దానాలు చేయడంతో జైనులు తమ ఆదరణను కోల్పోయి, క్రమంగా తమ బసదులను శైవాలయాలుగా మార్చుకోవాల్సి వచ్చింది లేదా ఇరువర్గాల మధ్య ఘర్షణలు తలెత్తాయి.

3. హనుమకొండలోని ప్రసిద్ధ ‘పద్మాక్షి ఆలయం’ మొదట ఏ మతానికి చెందినదిగా నిర్మించబడి, తదనంతరం శైవ/శాక్తేయ ఆలయంగా రూపాంతరం చెందింది?

• A) బౌద్ధ మతం
• B) జైన మతం (కడలాలయ బసది)
• C) వైష్ణవ మతం
• D) చార్వాక మతం

జవాబు: B) జైన మతం (కడలాలయ బసది) వివరణ: క్రీ.శ. 1117లో మైలమ చేత జైన బసదిగా నిర్మించబడిన ‘కడలాలయ బసది’, కాకతీయుల కాలంలో శైవమత ప్రాభవం పెరిగిన తర్వాత కాలక్రమేణా జైన యక్షిణి విగ్రహం కాస్తా ‘పద్మాక్షి’ (శాక్తేయ/దేవి) రూపంగా మారాక హిందూ/శైవ ఆలయంగా పరివర్తనం చెందింది.

4. కాకతీయ చక్రవర్తి ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో మతపరమైన దండయాత్రలు లేదా మార్పుల నేపథ్యంలో ఏ జైన క్షేత్రాలు హిందూ దేవాలయాలుగా మార్చబడ్డాయి లేదా ధ్వంసమయ్యాయి?

• A) కొలనుపాక మరియు వేములవాడలోని కొన్ని బసదులు
• B) నలంద విశ్వవిద్యాలయం
• C) అమరావతి మహాచైత్యం
• D) శ్రావణబెళగొళ

జవాబు: A) కొలనుపాక మరియు వేములవాడలోని కొన్ని బసదులు వివరణ: కాకతీయుల చివరి దశలో (ప్రతాపరుద్రుని కాలం) వీరశైవం ఉధృతంగా మారడంతో, తెలంగాణలోని అనేక జైన బసదులు శైవాలయాలుగా మార్చబడ్డాయి. ఉదాహరణకు వేములవాడలో మరియు కొలనుపాక చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో జైన ఆనవాళ్లు శైవ ప్రభావానికి లోనయ్యాయి.

5. కాకతీయుల కాలం నాటి ఏ శాసనాలు లేదా సాహిత్య గ్రంథాలు జైన, శైవ మతాల మధ్య జరిగిన ఘర్షణలు మరియు మత మార్పిడి సంస్కృతిని స్పష్టంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి?

• A) పాల్కురికి సోమనాథుని ‘బసవ పురాణం’ మరియు ‘పండితారాధ్య చరిత్ర’
• B) నన్నయ మహాభారతం
• C) శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆముక్తమాల్యద
• D) కాళిదాసు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం

జవాబు: A) పాల్కురికి సోమనాథుని ‘బసవ పురాణం’ మరియు ‘పండితారాధ్య చరిత్ర’ వివరణ: కాకతీయుల సమకాలీనుడైన కవి పాల్కురికి సోమనాథుడు తన వీరశైవ తత్వంతో కూడిన ‘బసవ పురాణం’, ‘పండితారాధ్య చరిత్ర’ గ్రంథాలలో ఇతర మతాలైన జైన, బౌద్ధ మతాలపై వీరశైవులు సాధించిన విజయాలు, వాదనలు మరియు మతపరమైన ఘర్షణలను స్పష్టంగా వర్ణించాడు.