జైన, బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం TOP 100 BITS PART 5

82. గౌతమ బుద్ధుని జీవితంలో ‘మహాభినిష్క్రమణము’ (Mahabhinishkramana) అని దేనిని పిలుస్తారు?

• A) బుద్ధుని జననం
• B) గృహత్యాగం
• C) జ్ఞానోదయం పొందుట
• D) ప్రథమ బోధన

జవాబు: B) గృహత్యాగం వివరణ: బుద్ధుడు తన 29వ ఏట సత్యాన్వేషణ కోసం భార్య, కుమారుడు, రాజభోగాలను వదిలి అర్ధరాత్రి గృహాన్ని విడిచి వెళ్లిన ఘట్టాన్ని బౌద్ధంలో ‘మహాభినిష్క్రమణం’ అని పిలుస్తారు.

83. జైనమతంలో అత్యంత పవిత్రమైన ‘కల్పసూత్ర’ (Kalpasutra) అనే గ్రంథాన్ని రచించిన జైన పండితుడు ఎవరు?

• A) స్థూలభద్రుడు
• B) భద్రబాహు
• C) హేమచంద్రుడు
• D) సిద్ధసేనుడు

జవాబు: B) భద్రబాహు వివరణ: భద్రబాహు క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దానికి చెందిన దిగంబర జైనముని. ఈయన రచించిన ‘కల్పసూత్ర’ గ్రంథంలో జైన తీర్థంకరుల (ముఖ్యంగా పార్శ్వనాథ, మహావీరుల) జీవిత చరిత్రలు ఉన్నాయి.

84. బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత తన మొదటి బోధనను ‘సారనాథ్’ వద్ద చేయడం జరిగింది. ఈ ఘట్టాన్ని ఏమంటారు?

• A) మహాపరినిర్వాణం
• B) ధర్మచక్రప్రవర్తన (Dhammacakkappavattana)
• C) సంబోధి
• D) మహామస్తకాభిషేకం

జవాబు: B) ధర్మచక్రప్రవర్తన వివరణ: సారనాథ్‌లోని ‘రుషిపతనం’ (జింకల వనం) లో ఐదుగురు పూర్వ మిత్రులకు (పంచవర్గీయ భిక్షువులు) బుద్ధుడు తన ప్రథమ ఉపదేశం చేశాడు. దీనినే ‘ధర్మచక్రప్రవర్తన’ అంటారు.

85. జైన తత్వశాస్త్రంలోని ప్రధాన సిద్ధాంతమైన ‘అనేకాంతవాదం’ (Anekantavada) లేదా ‘స్యాద్వాదం’ దేనిని తెలియజేస్తుంది?

• A) ప్రపంచంలో ఒకే ఒక సత్యం ఉంది
• B) సత్యానికి లేదా వస్తు గుణానికి అనేక కోణాలు/దృక్పథాలు ఉంటాయి
• C) దేవుడు లేడు అనేదే నిజం
• D) సృష్టి శాశ్వతమైనది కాదు

జవాబు: B) సత్యానికి లేదా వస్తు గుణానికి అనేక కోణాలు/దృక్పథాలు ఉంటాయి వివరణ: ఏ విషయాన్నైనా ఒక్క కోణంలోనే చూసి తీర్పు చెప్పకూడదని, ప్రతి వస్తువుకు లేదా భావనకూ అనేక రకాల కోణాలు (Multisidedness) ఉంటాయని అనేకాంతవాదం చెబుతుంది. ఇది సప్తభంగినయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

86. ‘శూన్యవాదం’ (మాధ్యమిక వాదం) అనే ప్రసిద్ధ బౌద్ధ తత్వశాఖను ప్రతిపాదించిన భారతీయ తత్వవేత్త ఎవరు?

• A) ఆచార్య నాగార్జునుడు (Nagarjuna)
• B) వసుబంధు
• C) ఆర్యదేవుడు
• D) దిజ్ఞాగుడు

జవాబు: A) ఆచార్య నాగార్జునుడు వివరణ: క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన నాగార్జునుడు శాతవాహన రాజు యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణికి సమకాలీనుడు. ఈయన తన ‘మాధ్యమిక కారిక’ గ్రంథంలో శూన్యవాదం (సాపేక్షతా సిద్ధాంతం) ను ప్రతిపాదించాడు.

87. బౌద్ధ వాస్తుశిల్పంలో బౌద్ధ భిక్షువుల ప్రార్థనా మందిరాన్ని లేదా దేవాలయాన్ని ఏమని పిలుస్తారు?

• A) విహారం
• B) చైత్యం (Chaitya)
• C) స్థూపం
• D) తోరణం

జవాబు: B) చైత్యం వివరణ: బౌద్ధ నిర్మాణాలలో చైత్యం అనేది ప్రార్థనా హాలు (Prayer Hall). నివాస స్థలాలను ‘విహారాలు’ అని, బుద్ధుని అవశేషాలపై నిర్మించిన అర్ధగోళాకార నిర్మాణాలను ‘స్థూపాలు’ అని అంటారు.

88. గ్రీకు (బ్యాక్ట్రియన్) రాజు మిలిందుడు (Menander I) మరియు బౌద్ధ భిక్షువు నాగసేనునికి మధ్య జరిగిన తత్వసంవాదాన్ని తెలిపే గ్రంథం ఏది?

• A) మిలింద పన్హ (Milinda Panha)
• B) మహావంశం
• C) లలితవిస్తార
• D) బుద్ధచరితం

జవాబు: A) మిలింద పన్హ వివరణ: పాలి భాషలో రచింపబడిన ‘మిలింద పన్హ’ అనగా “మిలిందుని ప్రశ్నలు”. నాగసేనుని సమాధానాలతో సంతృప్తి చెందిన రాజు మిలిందుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించాడు.

89. జైనమతంలో స్వీకరించే అత్యంత కఠినమైన నిష్ట ‘సల్లేఖన వ్రతం’ (Sallekhana) అనగా ఏమిటి?

• A) ఆహార పానీయాలు మానివేసి ధ్యానంలో శరీరాన్ని త్యజించడం
• B) సంపూర్ణ మౌనం పాటించడం
• C) నిలబడి మాత్రమే ధ్యానం చేయడం
• D) పర్వతాలపై నివాసం ఉండటం

జవాబు: A) ఆహార పానీయాలు మానివేసి ధ్యానంలో శరీరాన్ని త్యజించడం వివరణ: జీవిత చరమాంకంలో క్రమంగా ఆహారాన్ని, నీటిని వదిలేసి ప్రశాంతంగా ప్రాణాలు వదిలే జైన ఆచారాన్ని ‘సల్లేఖన’ లేదా ‘సంతారా’ అంటారు. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు శ్రవణబెళగొళలో ఈ వ్రతం ద్వారానే మరణించాడు.

90. క్రీ.పూ. 250 లో పాటలీపుత్రంలో అశోకుని కాలంలో జరిగిన 3వ బౌద్ధ పరిషత్‌కు అధ్యక్షత వహించింది ఎవరు?

• A) మహాకశ్యపుడు
• B) సబాకామి
• C) మొగ్గలిపుత్త తిస్స (Moggaliputta Tissa)
• D) వసుమిత్ర

జవాబు: C) మొగ్గలిపుత్త తిస్స వివరణ: అశోకుని ఆదరణలో జరిగిన మూడవ బౌద్ధ పరిషత్‌కు మొగ్గలిపుత్త తిస్స అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ పరిషత్‌లోనే ‘అభిధమ్మ పీఠకం’ క్రోడీకరించబడింది.

91. తెలంగాణలోని యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో ఉన్న ప్రసిద్ధ జైన పుణ్యక్షేత్రం ఏది?

• A) కొలనుపాక (Kolanupaka)
• B) ఫణిగిరి
• C) కొండపూర్
• D) ధూళికట్ట

జవాబు: A) కొలనుపాక వివరణ: కొలనుపాక (పాత నల్గొండ జిల్లా) కళ్యాణి చాళుక్యుల కాలంలో గొప్ప జైన క్షేత్రంగా విలసిల్లింది. ఇక్కడ 2,000 ఏళ్ల నాటి పచ్చ రాతి (Emerald) రుషభనాథుని విగ్రహం మరియు మాణిక్యస్వామి ఆలయం ఉన్నాయి.

92. జైన మతంలో మొదటి తీర్థంకరుడైన రుషభనాథుని (ఆదినాథుడు) యొక్క చిహ్నం లేదా లాంఛనం ఏది?

• A) ఎద్దు (వృషభం)
• B) సింహం
• C) పాము (సర్పం)
• D) ఏనుగు

జవాబు: A) ఎద్దు (వృషభం) వివరణ: జైన 24 మంది తీర్థంకరులకు ప్రత్యేకా చిహ్నాలు ఉంటాయి. రుషభనాథునికి వృషభం (ఎద్దు), 22వ తీర్థంకరుడైన అరిష్టనేమికి శంఖం, 23వ తీర్థంకర్ పార్శ్వనాథునికి పాము, 24వ తీర్థంకర్ మహావీరునికి సింహం చిహ్నాలు.

93. గౌతమ బుద్ధుడు తన 80వ ఏట ఏ నగర సమీపంలో అవశేష ప్రాణాలను త్యజించి ‘మహాపరినిర్వాణం’ పొందాడు?

• A) వైశాలి
• B) కుశినగరం (Kushinagar)
• C) రాజగృహం
• D) కాశి

జవాబు: B) కుశినగరం వివరణ: ఉత్తరప్రదేశ్ నాటి మల్ల గణరాజ్య రాజధాని అయిన కుశినగరం వద్ద క్రీ.పూ. 483 లో బుద్ధుడు తన చివరి శిష్యుడైన ‘సుభద్రునికి’ బోధన చేసిన అనంతరం పరమపదించాడు.

94. క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దంలో గుజరాత్‌లోని ‘వల్లభి’ లో జరిగిన ద్వితీయ జైన పరిషత్‌కు అధ్యక్షత వహించినది ఎవరు?

• A) స్థూలభద్రుడు
• B) దేవర్థి క్షమాశ్రమణా (Devardhi Kshamasramana)
• C) భద్రబాహు
• D) జినసేనుడు

జవాబు: B) దేవర్థి క్షమాశ్రమణా వివరణ: వల్లభి పరిషత్‌లో శ్వేతాంబర జైనుల ఆధారంగా జైన మత గ్రంథాలైన 12 అంగాలు, 12 ఉపాంగాలను మొదటిసారిగా తాళపత్రాలపై లిఖితపూర్వకంగా క్రోడీకరించారు.

95. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గుంటూరు జిల్లాలో ఉన్న పవిత్రమైన బౌద్ధ మహాచైత్యం ‘అమరావతి’కి గల ప్రాచీన పేరు ఏమిటి?

• A) ధాన్యకటకం (Dhanyakataka)
• B) విజయపురి
• C) పిఠాపురం
• D) కళింగపట్నం

జవాబు: A) ధాన్యకటకం వివరణ: శాతవాహనుల తూర్పు రాజధాని అయిన ధాన్యకటకం (ధరణికోట/అమరావతి) దక్షిణ భారతదేశంలోనే అత్యంత ప్రసిద్ధ బౌద్ధ శిల్పకళా కేంద్రంగా మరియు మహాచైత్యానికి నిలయంగా భాసిల్లింది.

96. పాలి ‘త్రిపీఠకాల’లో తత్వశాస్త్రం మరియు మానసిక విశేషణాలను (Buddhist Philosophy) వివరించే పీఠకం ఏది?

• A) వినయ పీఠకం
• B) సుత్త పీఠకం
• C) అభిధమ్మ పీఠకం (Abhidhamma Pitaka)
• D) బుద్ధ పీఠకం

జవాబు: C) అభిధమ్మ పీఠకం వివరణ: ‘వినయ పీఠకం’ భిక్షువుల నిబంధనలను, ‘సుత్త పీఠకం’ బుద్ధుని బోధనలను వివరిస్తే, ‘అభిధమ్మ పీఠకం’ బౌద్ధ తత్వశాస్త్రం మరియు మానసిక విశ్లేషణను చర్చిస్తుంది.

97. మంత్రాలు, తంత్రాలు మరియు ధారణలతో కూడిన ‘వజ్రయానం’ (Vajrayana) లేదా తాంత్రిక బౌద్ధమతం ఏ శతాబ్దం నుండి ప్రాచుర్యం పొందింది?

• A) క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం
• B) క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం
• C) క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం
• D) క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం

జవాబు: B) క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం వివరణ: క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దంలో తూర్పు భారతదేశంలో (బెంగాల్, బీహార్‌లలో పాల రాజుల కాలంలో) వజ్రయానం ఉద్భవించి టిబెట్, భూటాన్ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

98. వర్ధమాన మహావీరుడు తన సిద్ధాంతాలను ప్రజలకు బోధించడానికి ఉపయోగించిన ప్రధాన భాష ఏది?

• A) ప్రాకృతం / అర్థమాగధి (Ardhamagadhi)
• B) పాలి
• C) సంస్కృతం
• D) తెనుగు

జవాబు: A) ప్రాకృతం / అర్థమాగధి వివరణ: మహావీరుడు సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా ప్రాకృత భాషలోని ‘అర్థమాగధి’ యాసలో బోధించగా, బుద్ధుడు తన బోధనలకు ‘పాలి’ భాషను ఉపయోగించాడు.

99. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం సమీపంలో అనకాపల్లి వద్ద కొండలను తొలిచి నిర్మించిన ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గుహలు మరియు స్థూపాల క్షేత్రం ఏది?

• A) బొజ్జన్నకొండ / శంకరం (Bojjannakonda)
• B) నేలకొండపల్లి
• C) భట్టిప్రోలు
• D) గుంటుపల్లి

జవాబు: A) బొజ్జన్నకొండ / శంకరం వివరణ: అనకాపల్లి సమీపంలో ఉన్న బొజ్జన్నకొండ మరియు లింగాలకొండలలో క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దం వరకు విలసిల్లిన ఏకశిలా స్థూపాలు, విహారాలు మరియు బుద్ధుని విగ్రహాలు ఉన్నాయి.

100. భారతదేశంలో తొలిసారిగా మానవ రూపంలో విగ్రహాలు తయారుచేసి పూజించబడిన చారిత్రక పురుషుడు ఎవరు?

• A) వర్ధమాన మహావీరుడు
• B) గౌతమ బుద్ధుడు
• C) చంద్రగుప్త మౌర్యుడు
• D) అశోకుడు

జవాబు: B) గౌతమ బుద్ధుడు వివరణ: క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో మహాయాన బౌద్ధం ఆవిర్భవించిన తర్వాత గాంధార మరియు మథుర శిల్పకళా శైలులలో గౌతమ బుద్ధుని విగ్రహాలను మొదటిసారిగా చెక్కి పూజించడం ప్రారంభించారు.