మౌర్యుల కళ, వాస్తుశిల్పం, అశోక స్తంభాలు మరియు శిల్పకళపై పరీక్షోపయోగి విశ్లేషణతో కూడిన ముఖ్యమైన MCQs:

మౌర్యుల కళ, వాస్తుశిల్పం, అశోక స్తంభాలు మరియు శిల్పకళపై పరీక్షోపయోగి విశ్లేషణతో కూడిన ముఖ్యమైన MCQs:

1. మౌర్యుల కళను ‘రాజసభ కళ’ (Court Art) మరియు ‘ప్రజా కళ’ (Popular Art) అని విభజించినప్పుడు, క్రింది వాటిలో రాజసభ కళకు చెందనిది ఏది?

• A) అశోకుని స్తంభాలు (Pillars)
• B) పాటలీపుత్ర రాజప్రాసాదం (Palace)
• C) దీదార్‌గంజ్ యక్షిణి శిల్పం (Didarganj Yakshi)
• D) సాంచి స్థూపం (Stupa)

జవాబు: C) దీదార్‌గంజ్ యక్షిణి శిల్పం వివరణ: రాజుల ఆదరణతో, ప్రభుత్వ వ్యయంతో నిర్మించిన ప్రాసాదాలు, స్తంభాలు మరియు స్థూపాలు ‘రాజసభ కళ’ పరిధిలోకి వస్తాయి. అయితే సామాన్య కళాకారులు, ప్రజల స్థానిక నమ్మకాల ఆధారంగా చెక్కిన యక్ష, యక్షిణుల విగ్రహాలు ‘ప్రజా కళ’ (Popular Art) కిందకు వస్తాయి.

2. అశోకుడి ఏకశిలా స్తంభాల (Monolithic Pillars) తయారీకి ఉపయోగించిన ఇసుకరాతిని (Sandstone) ప్రధానంగా ఏ ప్రాంతం నుండి సేకరించేవారు?

• A) చునార్ (Chunar – ఉత్తరప్రదేశ్)
• B) మథుర (ఉత్తరప్రదేశ్)
• C) అమరావతి (ఆంధ్రప్రదేశ్)
• D) గంధార (పాకిస్థాన్)

జవాబు: A) చునార్ వివరణ: అశోకుని స్తంభాలన్నీ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మిర్జాపూర్ సమీపంలో ఉన్న ‘చునార్’ గనుల నుండి తెచ్చిన బూడిద రంగు ఇసుకరాతితో ఒకే రాతిపై (Monolith) చెక్కబడ్డాయి. వీటికి వేసిన ప్రత్యేక మెరుగు (Mauryan Polish) నేటికీ చెక్కుచెదరకపోవడం మౌర్య సాంకేతికతకు నిదర్శనం.

3. రాంపూర్వా (బీహార్) వద్ద లభించిన అశోక స్తంభ శీర్షం (Capital) పై చెక్కబడిన ప్రసిద్ధ జంతు రూపం ఏది?

• A) ఎద్దు (Bull)
• B) సింహం
• C) ఏనుగు
• D) గుర్రం

జవాబు: A) ఎద్దు వివరణ: రాంపూర్వా వద్ద రెండు స్తంభాలు లభించాయి. ఒకదానిపై ఎద్దు శీర్షం (Bull Capital), మరొకదానిపై సింహం శీర్షం ఉన్నాయి. రాంపూర్వా ఎద్దు శీర్షం మౌర్య శిల్పకళా నైపుణ్యానికి అద్భుత నిదర్శనం. ఇది ప్రస్తుతం న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో భద్రపరచబడింది.

4. ఒడిశాలోని ‘ధౌలి’ వద్ద రాతి కొండను తొలిచి నిర్మించిన ఏకశిలా శిల్పం ఏది?

• A) నిలబడిన ఏనుగు ముందరి భాగం (Rock-cut Elephant)
• B) గర్జించే సింహం
• C) పడుకున్న గుర్రం
• D) ధ్యాన బుద్ధుడు

జవాబు: A) నిలబడిన ఏనుగు ముందరి భాగం వివరణ: ధౌలి రాతి శాసనాల పైభాగంలో కొండ రాతిని తొలిచి చెక్కిన ఏనుగు శిల్పం మౌర్యుల తొలి రాతి శిల్పకళకు (Rock-cut Sculpture) అద్భుతమైన ఉదాహరణ. బౌద్ధంలో ఏనుగు బుద్ధుని అవతరణకు (గర్భావశేషం) ప్రతీక.

5. మౌర్యుల కాలం నాటి గుహాలయాల నిర్మాణంలో ప్రతిధ్వనించే ముఖద్వారం (Chaitya Arch) కలిగి ఉన్న ప్రసిద్ధ ‘లోమస్ రుషి గుహ’ (Lomas Rishi Cave) ఏ కొండలలో ఉంది?

• A) బారాబార్ కొండలు (Barabar Hills)
• B) నాగార్జుని కొండలు
• C) ఉదయగిరి కొండలు
• D) ఖండగిరి కొండలు

జవాబు: A) బారాబార్ కొండలు వివరణ: బీహార్‌లోని గయా సమీపంలో ఉన్న బారాబార్ కొండలలోని ‘లోమస్ రుషి గుహ’ ముఖద్వారం చెక్కతో చేసిన Arch ఆకృతిని పోలి ఉండి, లోపలి గోడలు అద్దం లాంటి మెరుగు కలిగి ఉంటాయి. ఇది భారతదేశంలో తొలి రాతి గుహాలయ నిర్మాణ శైలికి పునాది వేసింది.

6. పాటలీపుత్రంలోని మౌర్యుల రాజప్రాసాదం (Palace) నిర్మాణంలో ప్రధానంగా ఉపయోగించిన పదార్థం ఏది?

• A) కలప / కర్ర (Wood)
• B) కాల్చిన ఇటుకలు
• C) గ్రానైట్ రాళ్ళు
• D) మార్బుల్ (మరకత మణి)

జవాబు: A) కలప / కర్ర వివరణ: మెగస్తనీస్ మరియు ఫాహియాన్‌ల వర్ణనల ప్రకారం, మౌర్యుల రాజప్రాసాదం ప్రధానంగా కలపతో నిర్మితమైంది. పాట్నా సమీపంలోని ‘కుమ్రార్’ (Kumhrar) వద్ద జరిపిన తవ్వకాలలో 80 రాతి స్తంభాల ఆధారాలతో కూడిన మృత్తికా రాచసభ మండపం మరియు మರದ గోడల అవశేషాలు లభించాయి.

7. అశోకుడి స్తంభ నిర్మాణంలో (Structure of Ashokan Pillar) క్రింది నుండి పైకి ఉన్న సరియైన వరుస క్రమం ఏది?

• A) Shaft (స్తంభ భాగం) -> Inverted Lotus (తలక్రిందుల పద్మం) -> Abacus (పీఠం) -> Capital Animal (జంతు శిల్పం)
• B) Abacus -> Shaft -> Inverted Lotus -> Capital Animal
• C) Inverted Lotus -> Shaft -> Abacus -> Capital Animal
• D) Capital Animal -> Abacus -> Inverted Lotus -> Shaft

జవాబు: A) Shaft -> Inverted Lotus -> Abacus -> Capital Animal వివరణ: అశోకుని స్తంభం నాలుగు భాగాల సమాహారం:

1. Shaft: పొడవైన ఏకశిలా స్తంభం.
2. Inverted Lotus/Bell: గంట లేదా తలక్రిందులు చేసిన పద్మం ఆకారం.
3. Abacus: జంతువు నిలబడటానికి ఉన్న వృత్తాకార లేదా చతురస్రాకార పీఠం.
4. Capital: పీఠంపై ఉండే సింహం, ఎద్దు లేదా ఏనుగు వంటి జంతు శిల్పం.

8. ప్రసిద్ధ దీదార్‌గంజ్ యక్షిణి (Chauri Bearer) శిల్పం ప్రస్తుతం ఏ మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది?

• A) పాట్నా మ్యూజియం (Patna Museum)
• B) నేషనల్ మ్యూజియం, న్యూఢిల్లీ
• C) ఇండియన్ మ్యూజియం, కోల్‌కతా
• D) సాలార్‌జంగ్ మ్యూజియం, హైదరాబాద్

జవాబు: A) పాట్నా మ్యూజియం వివరణ: 1917 లో గంగా నది ఒడ్డున లభించిన దీదార్‌గంజ్ యక్షిణి విగ్రహం మౌర్య కాలపు ప్రజా శిల్పకళకు పరాకాష్ట. చేతిలో చామరం ధరించి ఉన్న ఈ ఏకశిలా శిల్పంపై అద్భుతమైన మౌర్య మెరుగు (Polish) ఉంది. ఇది ప్రస్తుతం పాట్నా మ్యూజియంలో ఉంది.

9. మధ్యప్రదేశ్‌లోని ప్రసిద్ధ ‘సాంచి మహాస్థూపం’ (Sanchi Stupa No. 1) ను మొదట ఇటుకలతో నిర్మించిన చక్రవర్తి ఎవరు?

• A) అశోకుడు (Ashoka)
• B) చంద్రగుప్త మౌర్యుడు
• C) బిందుసారుడు
• D) సంప్రాతి

జవాబు: A) అశోకుడు వివరణ: సాంచి వద్ద ఉన్న మహాస్థూపాన్ని క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో అశోకుడు ఇటుకలతో చిన్నదిగా నిర్మించాడు. తర్వాతి కాలంలో శుంగుల కాలంలో దీని పరిమాణాన్ని రెట్టింపు చేసి రాతి తొడుగు, తోరణాలు (Toranas) మరియు వేదికలను చేర్చారు.

10. సంకిస్సా (Sankissa – ఉత్తరప్రదేశ్) వద్ద లభించిన అశోక స్తంభ శీర్షం (Capital) పై ఉన్న జంతు శిల్పం ఏది?

• A) ఏనుగు (Elephant)
• B) సింహం
• C) ఎద్దు
• D) గుర్రం

జవాబు: A) ఏనుగు వివరణ: వివిధ ప్రదేశాల్లోని అశోక స్తంభాలపై వేర్వేరు జంతువులు ఉన్నాయి:

• సంకిస్సా – ఏనుగు (Elephant)
• రాంపూర్వా – ఎద్దు మరియు సింహం
• లౌరియా నందన్‌గఢ్, సారనాథ్, సాంచి – సింహాలు (Lions)

మౌర్య సామ్రాజ్య క్షీణత మరియు పతనానికి గల కారణాలపై పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన MCQs మరియు వాటి విశ్లేషణ:

మౌర్య సామ్రాజ్య క్షీణత మరియు పతనానికి గల కారణాలపై పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన MCQs మరియు వాటి విశ్లేషణ:

1. అశోకుని బౌద్ధ మతాభిమాన విధానాల వల్ల సంభవించిన ‘బ్రాహ్మణుల తిరుగుబాటు/ప్రతిచర్య’ (Brahminical Reaction) మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి ప్రధాన కారణమని పేర్కొన్న ప్రముఖ చరిత్రకారుడు ఎవరు?

• A) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి (Haraprasad Shastri)
• B) రోమిలా థాపర్ (Romila Thapar)
• C) డి.డి. కొశాంబి (D.D. Kosambi)
• D) హెచ్.సి. రాయ్‌చౌధురి

జవాబు: A) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి వివరణ: హరప్రసాద్ శాస్త్రి అభిప్రాయం ప్రకారం, అశోకుడు జంతుబలులను నిషేధించడం, బ్రాహ్మణుల విశేషాధికారాలను తగ్గించే విధంగా ‘వ్యవహార సమత’, ‘దండ సమత’ లను తీసుకురావడం బ్రాహ్మణులలో తీవ్ర అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఇది చివరికి పుష్యమిత్ర శుంగుని తిరుగుబాటు రూపంలో మౌర్య పతనానికి కారణమైంది.

2. క్రీ.పూ. 185 లో చివరి మౌర్య చక్రవర్తి అయిన బృహద్రథుడిని హత్య చేసి శుంగ వంశాన్ని స్థాపించిన సేనాపతి ఎవరు?

• A) పుష్యమిత్ర శుంగుడు (Pushyamitra Shunga)
• B) అగ్నిమిత్ర శుంగుడు
• C) వాసుదేవ కాణ్వ
• D) దేవుభూతి

జవాబు: A) పుష్యమిత్ర శుంగుడు వివరణ: మౌర్య రాజవంశపు చివరి రాజు బృహద్రథుడిని అతని సైన్యాధ్యక్షుడు పుష్యమిత్ర శుంగుడు సైనిక కవాతు (Military Parade) పరిశీలిస్తున్న సమయంలో బహిరంగంగా హత్య చేశాడు. దీంతో 137 సంవత్సరాల మౌర్య పాలన అంతమై ‘శుంగ వంశం’ ప్రారంభమైంది.

3. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి “అతిగా కేంద్రీకృతమైన పరిపాలనా వ్యవస్థ” (Highly Centralized Bureaucracy) మరియు రాజుల వ్యక్తిగత సామర్థ్యంపైనే రాజ్యం నిలబడటమే ప్రధాన కారణమని విశ్లేషించిన చరిత్రకారిణి ఎవరు?

• A) రోమిలా థాపర్ (Romila Thapar)
• B) ఆర్.సి. మజుందార్
• C) విన్సెంట్ స్మిత్
• D) ఎ.ఎల్. బాషమ్

జవాబు: A) రోమిలా థాపర్ వివరణ: రోమిలా థాపర్ తన ‘అశోక అండ్ ది డిక్లైన్ ఆఫ్ ది మౌర్యాస్’ గ్రంథంలో మౌర్య పరిపాలన సంపూర్ణంగా కేంద్రంపై (రాజుపై) ఆధారపడి ఉందని, స్వతంత్రంగా పనిచేసే బలమైన సంస్థలు లేకపోవడం వల్ల అశోకుని తర్వాత బలహీనమైన రాజులు రావడంతో సామ్రాజ్యం కూలిపోయిందని వివరించారు.

4. మౌర్యుల చివరి కాలంలో తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభం (Financial Crisis) ఏర్పడిందని, నాణేలలో వెండి మోతాదు తగ్గి లోహ నాణ్యత పడిపోయిందని ఆధారాలతో చూపిన చరిత్రకారుడు ఎవరు?

• A) డి.డి. కొశాంబి (D.D. Kosambi)
• B) ఆర్.ఎస్. శర్మ
• C) కె.పి. జయస్వాల్
• D) జాన్ మార్షల్

జవాబు: A) డి.డి. కొశాంబి వివరణ: డి.డి. కొశాంబి అభిప్రాయం ప్రకారం, భారీ సైన్యం నిర్వహణ, విస్తృత అధికార యంత్రాంగ వేతనాలు మరియు అశోకుని ధర్మ ప్రచారానికి చేసిన విపరీతమైన దానధర్మాల వల్ల మగధ ఖజానా ఖాళీ అయింది. దీనికి ఆధారంగా చివరి మౌర్యుల కాలం నాటి పంచ్ మార్క్డ్ నాణేలలో రాగి మోతాదు పెరిగి, వెండి శాతం గణనీయంగా తగ్గడాన్ని ఆయన ఎత్తిచూపారు.

5. హెచ్.సి. రాయ్‌చౌధురి ప్రకారం, మౌర్య సామ్రాజ్య సైనిక శక్తి బలహీనపడటానికి అశోకుని ఏ విధానం ప్రధాన కారణమైంది?

• A) అహింసా విధానం మరియు ‘ధమ్మవిజయం’ (Pacifist Policy)
• B) విదేశీ వాణిజ్య నిషేధం
• C) పన్నుల తగ్గింపు
• D) ప్రావిన్సుల విభజన

జవాబు: A) అహింసా విధానం మరియు ‘ధమ్మవిజయం’ వివరణ: హెచ్.సి. రాయ్‌చౌధురి తన ‘పొలిటికల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఆన్షియంట్ ఇండియా’ లో, కళింగ యుద్ధం తర్వాత అశోకుడు సైనిక దండయాత్రలను త్యజించి అవలంబించిన అహింసా విధానం వల్ల మౌర్య సైన్యంలో యుద్ధోత్సాహం, పోరాట పటిమ క్షీణించాయని పేర్కొన్నారు.

6. అశోకుని మరణానంతరం మౌర్య సామ్రాజ్యం విభజించబడినప్పుడు పశ్చిమ భాగానికి పాలకుడిగా ఎవరు వ్యవహరించారు?

• A) కుణాలుడు / సంప్రాతి (Kunal / Samprati)
• B) దశరథుడు
• C) జలౌక
• D) శాలిశూక

జవాబు: A) కుణాలుడు / సంప్రాతి వివరణ: అశోకుని తర్వాత సామ్రాజ్యం రెండుగా విడిపోయింది. తూర్పు భాగానికి పాటలీపుత్ర రాజధానిగా ‘దశరథుడు’ పాలకుడు కాగా, పశ్చిమ భాగానికి ఉజ్జయిని/తక్షశిల కేంద్రంగా అశోకుని కుమారుడైన ‘కుణాలుడు’ (మరియు అతని కుమారుడు సంప్రాతి) పాలించారు. ఈ విభజన సామ్రాజ్య శక్తిని సగానికి తగ్గించింది.

7. అశోకుని బలహీన వారసుల కాలంలో వాయవ్య సరిహద్దు భద్రత కొరవడటంతో భారతదేశంపై దండయాత్రలు చేసి ఆక్రమణలు సాగించిన విదేశీయులు ఎవరు?

• A) బ్యాక్ట్రియన్ గ్రీకులు / ఇండో-గ్రీకులు (Indo-Greeks)
• B) కుషాణులు
• C) హూణులు
• D) పల్లవులు

జవాబు: A) బ్యాక్ట్రియన్ గ్రీకులు / ఇండో-గ్రీకులు వివరణ: అశోకుని కాలంలో వాయవ్య సరిహద్దులకు బలమైన భద్రత ఉండేది. కానీ అతని మరణానంతరం సరిహద్దు కాపలా బలహీనపడటంతో డెమెట్రియస్ నాయకత్వంలోని ఇండో-గ్రీకులు వాయవ్య భారతదేశంపై సులభంగా దాడి చేసి ఆక్రమించగలిగారు.

8. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి దారితీసిన క్రింది అంశాలలో సరియైనవి ఏవి?

1. ఆధునిక రవాణా, సమాచార సాధనాలు లేని ఆ కాలంలో విశాలమైన భూభాగాన్ని ఒకే కేంద్రం నుండి నియంత్రించడం అసాధ్యంగా మారడం.
2. ప్రాంతీయ అధికారుల (Provincial Governors) అణచివేత, మరియు కేంద్ర నియంత్రణ లేకపోవడంతో వారు స్వతంత్రతను ప్రకటించుకోవడం.
3. అంతర్గత వారసత్వ పోరులు.

• A) 1, 2 మరియు 3
• B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
• C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
• D) 1 మరియు 3 మాత్రమే

జవాబు: A) 1, 2 మరియు 3 వివరణ: విశాల భూభాగం వల్ల ఏర్పడిన సమాచార లోపం, తక్షశిల వంటి ప్రాంతాలలో అధికారుల అణచివేత ధోరణి, మరియు అశోకుని తర్వాత ఏర్పడిన వారసత్వ పోరులు ఇవన్నీ కలసి సామ్రాజ్య విచ్ఛిన్నానికి కారణమయ్యాయి.

అశోకుని ధమ్మ విధానం, ధమ్మ మహామాత్రులు మరియు ప్రధాన రాతి శాసనాలపై పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన MCQs

అశోకుని ధమ్మ విధానం, ధమ్మ మహామాత్రులు మరియు ప్రధాన రాతి శాసనాలపై పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన MCQs మరియు వాటి విశ్లేషణ:

1. అశోకుని ‘ధమ్మ’ (Dhamma) కు సంబంధించి క్రింది వాటిలో అత్యంత సరియైన వివరణ ఏది?

• A) ఇది ఒక కొత్త మతాన్ని స్థాపించే ప్రయత్నం
• B) ఇది అన్ని మతాల సారాంశంతో కూడిన సామాజిక-నైతిక ప్రవర్తనా నియమావళి (Moral Code of Conduct)
• C) ఇది కేవలం బౌద్ధ మత సిద్ధాంతాల కఠిన అనుసరణ
• D) ఇది కేవలం సైనిక క్రమశిక్షణ కోసం తయారుచేసిన మార్గదర్శి

జవాబు: B) ఇది అన్ని మతాల సారాంశంతో కూడిన సామాజిక-నైతిక ప్రవర్తనా నియమావళి వివరణ: అశోకుని ధమ్మ అనేది ఏ ఒక్క నిర్దిష్ట మత సిద్ధాంతం కాదు. ఇది ప్రజల మధ్య పరస్పర సహనం, అహింస, తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం, సేవకుల పట్ల దయ కలిగి ఉండటం వంటి మానవీయ మరియు నైతిక విలువల సమాహారం.

2. అశోకుడు ధమ్మ ప్రచారం, సమాజంలో శాంతి స్థాపన మరియు ప్రజా సంక్షేమం కోసం ‘ధమ్మ మహామాత్రులు’ (Dhamma Mahamattas) అనే ప్రత్యేక అధికారులను ఏ శాసనం ద్వారా నియమించినట్లు పేర్కొన్నాడు?

• A) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం (5th Major Rock Edict)
• B) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 8వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: అశోకుడు తన సీమాంతర/సింహాసన రోహణ 13వ సంవత్సరంలో ‘ధమ్మ మహామాత్రులు’ అనే నూతన అధికార వర్గాన్ని నియమించాడు. వీరు మత భేదం లేకుండా అందరి సంక్షేమాన్ని చూస్తూ, ధమ్మ నియమాలను అమలు పరిచేవారు.

3. కళింగ యుద్ధం (క్రీ.పూ. 261), దాని వల్ల కలిగిన తీవ్ర పరిణామాలు మరియు ‘దిగ్విజయం’ స్థానంలో ‘ధమ్మవిజయం’ సాధించడమే అత్యుత్తమమని వివరించే అశోకుని శాసనం ఏది?

• A) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం (13th Major Rock Edict)
• B) 12వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 7వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 10వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం అశోకుని శాసనాల్లోకెల్లా అతి పెద్దది. ఇందులో కళింగ యుద్ధ విధ్వంసం (1 లక్ష మంది మరణం, 1.5 లక్షల మంది బంధీలు), అశోకుని హృదయ పరివర్తన మరియు గ్రీకు రాజులకు ధమ్మ దూతలను పంపిన వివరాలు స్పష్టంగా చెక్కబడ్డాయి.

4. “అన్ని మత శాఖల వారు ఒకరినొకరు గౌరవించుకోవాలి, స్వమతాన్ని పొగుడుతూ పరమతాన్ని దూషించకూడదు” అని మత సహనాన్ని (Religious Tolerance) నొక్కిచెప్పిన అశోకుని శాసనం ఏది?

• A) 12వ ప్రధాన రాతి శాసనం (12th Major Rock Edict)
• B) 3వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 6వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 9వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 12వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 12వ శాసనంలో అశోకుడు మత సామరస్యాన్ని, సహనాన్ని ధమ్మంలో ప్రధాన భాగంగా ప్రకటించాడు. అన్ని మతాల సారాంశం ఒకటేనని, స్వమత అభిమానంతో పరమతాన్ని నిందించడం వల్ల తమ స్వమతానికే హాని కలుగుతుందని హెచ్చరించాడు.

5. అశోకుని ఏ శాసనంలో జంతు బలుల నిషేధం మరియు జంతువులను హింసించే ‘సమాజాలు’ (ఆర్భాట విందులు/ఉత్సవాలు) నిషేధించబడినట్లు పేర్కొనబడింది?

• A) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం (1st Major Rock Edict)
• B) 4వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 8వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 11వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం జంతు బలులను పూర్తిగా ఖండించింది. రాజ వంటశాలలో ప్రతిరోజూ చంపే వేలాది జంతువుల సంఖ్యను కేవలం రెండు నెమళ్ళు, ఒక జింకకు కుదించామని, త్వరలో వాటిని కూడా పూర్తిగా నిలిపివేస్తామని అశోకుడు ఇందులో తెలిపాడు.

6. మానవులకు మరియు పశువులకు ఉచిత వైద్య సదుపాయాలు కల్పించడం, రహదారుల ఇరువైపులా చెట్లు నాటించడం, బావులు తవ్వించడం వంటి సంక్షేమ చర్యలను వివరించే శాసనం ఏది?

• A) 2వ ప్రధాన రాతి శాసనం (2nd Major Rock Edict)
• B) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 7వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 10వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 2వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 2వ శాసనం ప్రకారం అశోకుడు తన రాజ్యంలోనే కాకుండా పొరుగున ఉన్న చోళ, పాండ్య, సత్యపుత్ర, కేరళపుత్ర (తమిళకాలు) మరియు గ్రీకు రాజు ఆంటియోకస్ II రాజ్యాలలో కూడా మనుషులకు, పశువులకు ఉచిత మూలికలు, వైద్య వసతులు కల్పించాడు.

7. అశోకుడు యుద్ధ భేరి శబ్దమైన ‘భేరిఘోష’ స్థానంలో ధర్మ నినాదమైన ‘ధమ్మఘోష’ ను ప్రవేశపెట్టినట్లు ఏ రాతి శాసనంలో వెల్లడించాడు?

• A) 4వ ప్రధాన రాతి శాసనం (4th Major Rock Edict)
• B) 6వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 9వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 14వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 4వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 4వ ప్రధాన రాతి శాసనం ప్రకారం అశోకుడు ఆయుధాల ద్వారా సాధించే విజయం కంటే ధర్మం ద్వారా సాధించే విజయమే శాశ్వతమైనదని చాటుతూ ‘భేరిఘోష’ ను ‘ధమ్మఘోష’ గా మార్చాడు.

8. “నేను భోజనం చేస్తున్నా, అంతఃపురంలో ఉన్నా, తోటలో ఉన్నా – ప్రజల సమస్యలను ‘పటివేదక’ (Reporters) నివేదిస్తే ఏ సమయంలోనైనా పరిష్కరిస్తాను” అని ప్రకటించిన శాసనం ఏది?

• A) 6వ ప్రధాన రాతి శాసనం (6th Major Rock Edict)
• B) 3వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 8వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 11వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 6వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 6వ శాసనం అశోకుని పాలనా దక్షతను, ప్రజా సంక్షేమం పట్ల అతనికున్న నిబద్ధతను తెలియజేస్తుంది. ప్రజా సేవ కంటే మించిన బాధ్యత రాజుకు లేదని ఇందులో పేర్కొన్నాడు.

9. అశోకుని ఏ శాసనం బుద్ధుని జన్మస్థలమైన లుంబిని (Lumbini) సందర్శనను తెలుపుతూ, ఆర్థిక పన్నులను తగ్గించినట్లు పేర్కొంటుంది?

• A) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం (Rummindei Pillar Edict)
• B) నిగాలీ సాగర్ శాసనం
• C) సారనాథ్ స్తంభ శాసనం
• D) కౌశాంబి శాసనం

జవాబు: A) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం వివరణ: నేపాల్‌లోని రుమ్మిందెయ్ వద్ద ఉన్న లఘు స్తంభ శాసనం అశోకుడి ఆర్థిక విధానాలను తెలిపే ఏకైక శాసనం. బుద్ధుడు జన్మించిన ప్రదేశం కావడంతో లుంబిని గ్రామానికి ‘బలి’ (ధార్మిక పన్ను) నుండి మినహాయింపునిచ్చి, ‘భాగ’ (భూమి పన్ను) ను 1/6 వ వంతు నుండి 1/8 వ వంతుకు తగ్గించాడు.

10. భారతదేశ ప్రధాన భూభాగంలో లభించిన అశోకుని రాతి శాసనాలలో అత్యధికంగా ఉపయోగించిన భాష మరియు లిపి ఏది?

• A) ప్రాకృత భాష – బ్రాహ్మి లిపి (Prakrit – Brahmi)
• B) సంస్కృత భాష – దేవనాగరి లిపి
• C) పాలి భాష – ఖరోష్ఠి లిపి
• D) అరామిక్ భాష – గ్రీకు లిపి

జవాబు: A) ప్రాకృత భాష – బ్రాహ్మి లిపి వివరణ: భారతదేశంలో లభించిన అశోకుడి మెజారిటీ శాసనాలు సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యే ప్రాకృత భాషలో, బ్రాహ్మి లిపిలో ఉన్నాయి. వాయవ్య ప్రాంతాలలో (పాకిస్థాన్/ఆఫ్ఘనిస్థాన్) మాత్రం ఖరోష్ఠి, అరామిక్, గ్రీకు లిపులను ఉపయోగించారు.

1. సారనాథ్ సింహ శీర్షం (Sarnath Lion Capital) లోని అబాకస్ (వృత్తాకార పీఠం) పై ప్రదక్షిణ దిశలో చెక్కబడి ఉన్న నాలుగు జంతువులు ఏవి?

• A) ఏనుగు, గుర్రం, ఎద్దు, సింహం (Elephant, Horse, Bull, Lion)
• B) సింహం, పులి, ఏనుగు, ఎద్దు
• C) ఎద్దు, నంది, ఏనుగు, నెమలి
• D) గుర్రం, ఏనుగు, జింక, పులి

జవాబు: A) ఏనుగు, గుర్రం, ఎద్దు, సింహం వివరణ: సారనాథ్ పీఠంపై నాలుగు ధర్మచక్రాలతో పాటు నాలుగు జంతువులు చెక్కబడ్డాయి: ఏనుగు (తూర్పు – బుద్ధుని అవతరణ), గుర్రం (దక్షిణం – మహాభినిష్క్రమణం), ఎద్దు (పశ్చిమం – బుద్ధుని రాశి/యవ్వనం), సింహం (ఉత్తరం – పరిపూర్ణత/శాక్యసింహ).

2. పర్షియన్ (అకేమేనియన్) స్తంభాలకు మరియు అశోకుని ఏకశిలా స్తంభాలకు ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసం ఏమిటి?

• A) అశోకుని స్తంభాలు ఏకశిలా (Monolithic) నిర్మాణాలు, పర్షియన్ స్తంభాలు బహుళ రాతి తునకలతో (Segmented) కట్టినవి
• B) పర్షియన్ స్తంభాలు ఏకశిలలు, అశోకునివి బహుళ రాళ్లతో కట్టినవి
• C) అశోకుని స్తంభాలకు ప్రత్యేకమైన పీఠం (Base) ఉంటుంది
• D) అశోకుని స్తంభాలను రాజప్రాసాదాలకు సపోర్టుగా వాడారు

జవాబు: A) అశోకుని స్తంభాలు ఏకశిలా నిర్మాణాలు, పర్షియన్ స్తంభాలు బహుళ రాతి తునకలతో కట్టినవి వివరణ: అశోకుని స్తంభాలు ఎలాంటి జాయింట్లు లేకుండా ఒకే రాతితో (Monolith) స్వతంత్రంగా నిలబడేలా చేయబడ్డాయి. పర్షియన్ స్తంభాలు అనేక రాతి బిళ్ళలను కలిపి, భవనాలకు సపోర్టుగా (Structural Support) నిర్మించబడ్డాయి.

3. అశోకుడి మనవడైన ‘దశరథ మౌర్యుడు’ అజీవిక సన్యాసులకు దానమిచ్చిన గుహలు ఏ కొండలలో ఉన్నాయి?

• A) నాగార్జుని కొండలు (Nagarjuni Hills)
• B) బారాబార్ కొండలు
• C) ఉదయగిరి కొండలు
• D) కన్హేరి కొండలు

జవాబు: A) నాగార్జుని కొండలు వివరణ: అశోకుడు బీహార్‌లోని ‘బారాబార్’ కొండలలో గుహలను తొలిపిస్తే, అతని మనవడైన దశరథుడు సమీపంలోని ‘నాగార్జుని’ కొండలలో గోపిక, వాపియక, వదతిక అనే 3 గుహలను తొలిపించి అజీవిక సన్యాసులకు దానమిచ్చాడు.

4. మౌర్యుల కాలం నాటి విశిష్టమైన ‘పార్క్హమ్ యక్షుడి’ (Parkham Yaksha) భారీ రాతి శిల్పం ఏ ప్రాంతంలో లభించింది?

• A) మథుర (Mathura)
• B) పాట్నా
• C) విదిశ
• D) వారణాసి

జవాబు: A) మథుర వివరణ: ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మథుర సమీపంలో లభించిన 7 అడుగుల ‘పార్క్హమ్ యక్షుని శిల్పం’ (మణిభద్ర యక్షుడు) మౌర్యుల నాటి ప్రజా కళా వైభవానికి (Popular Art) మరియు స్థానిక రాతి చెక్కడ నైపుణ్యానికి అద్భుతమైన నిదర్శనం.

5. స్థూప నిర్మాణంలో ‘హర్మిక’ (Harmika) దేనికి ప్రతీకగా పరిగణించబడుతుంది?

• A) దేవతల నివాసం మరియు పవిత్రతకు ప్రతీక (Abode of Gods)
• B) చుట్టూ ఉండే రాతి ప్రాకారం
• C) ప్రధాన ద్వారం
• D) భిక్షువుల నివాస స్థలం

జవాబు: A) దేవతల నివాసం మరియు పవిత్రతకు ప్రతీక వివరణ: స్థూపంలో అర్ధగోళాకారం (అండం) పైభాగంలో ఉండే చతురస్రాకారపు వేదికను ‘హర్మిక’ అంటారు. ఇది పవిత్రమైన బుద్ధుని అవశేషాలను రక్షించే ప్రదేశంగా, దేవతల నివాసంగా భావించబడుతుంది. దీనిపైనే ‘ఛత్రం’ అమర్చబడి ఉంటుంది.

6. మౌర్యుల కాలం నాటి మృణ్మయ పాత్రలలో (Pottery) అద్దం లాంటి మెరుపు కలిగి, పట్టణీకరణకు చిహ్నంగా నిలిచే రకం ఏది?

• A) ఉత్తరాది నల్లటి మెరుస్తున్న కుండలు (NBPW – Northern Black Polished Ware)
• B) పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ (PGW)
• C) రెడ్ అండ్ బ్లాక్ వేర్
• D) రౌలెటెడ్ వేర్

జవాబు: A) ఉత్తరాది నల్లటి మెరుస్తున్న కుండలు (NBPW) వివరణ: NBPW శైలి మృణ్మయ పాత్రలు మౌర్యుల రెండో పట్టణీకరణ యుగానికి సాంకేతిక చిహ్నం. ప్రత్యేకమైన రసాయన పూత మరియు ఉష్ణోగ్రత వద్ద కాల్చడం వల్ల ఇవి నేటికీ అద్దంలాంటి నల్లటి మెరుపును కలిగి ఉంటాయి.

7. బీహార్‌లోని ఏ ప్రదేశంలో ఉన్న అశోక స్తంభంపై ఉన్న సింహ శీర్షం మరియు ఒంటి స్తంభం నేటికీ అత్యంత సురక్షితంగా, సంపూర్ణ స్థితిలో లభించింది?

• A) లౌరియా నందన్‌గఢ్ (Lauriya Nandangarh)
• B) సారనాథ్
• C) వైశాలి
• D) మేరఠ్

జవాబు: A) లౌరియా నందన్‌గఢ్ వివరణ: బీహార్‌లోని పశ్చిమ చంపారన్ జిల్లాలో ఉన్న లౌరియా నందన్‌గఢ్ అశోక స్తంభం, దానిపై ఉన్న సింహ శీర్షంతో సహా ఎలాంటి విరుగుడు లేకుండా పూర్తి నిలువు రూపంలో భద్రంగా ఉన్న ఏకైక స్తంభం.

8. పాటలీపుత్రంలోని ‘కుమ్రార్’ (Kumhrar) తవ్వకాలలో మౌర్యుల రాచసభ మండపానికి (Pillared Hall) సంబంధించి ఎన్ని రాతి స్తంభాల అవశేషాలు లభించాయి?

• A) 80 రాతి స్తంభాలు (80 Stone Pillars)
• B) 100 రాతి స్తంభాలు
• C) 50 రాతి స్తంభాలు
• D) 120 రాతి స్తంభాలు

జవాబు: A) 80 రాతి స్తంభాలు వివరణ: ఆర్కియాలజిస్ట్ డి.బి. స్పూనర్ నేతృత్వంలో కుమ్రార్ వద్ద జరిపిన తవ్వకాలలో 80 చెక్కిన రాతి స్తంభాలు మరియు మರದ పునాదులతో కూడిన మౌర్యుల రాజసభ (Assembly Hall) అవశేషాలు లభించాయి.

9. ఒడిశాలోని ‘ధౌలి’ కొండ వద్ద చెక్కబడిన ఏనుగు శిల్పం బౌద్ధ సాంప్రదాయం ప్రకారం బుద్ధుని జీవితంలోని ఏ ఘట్టానికి సూచిక?

• A) గర్భావశేషం / అవతరణ (Conception)
• B) మహాభినిష్క్రమణం
• C) ధర్మచక్ర పరివర్తనం
• D) మహాపరి నిర్వాణం

జవాబు: A) గర్భావశేషం / అవతరణ వివరణ: మాయాదేవి గర్భంలోకి తెల్లటి ఏనుగు ప్రవేశించినట్లు కల రావడం బౌద్ధ విశ్వాసాల ప్రకారం బుద్ధుని అవతరణకు సూచిక. ధౌలి కొండ శిల నుండి ఉద్భవించినట్లు చెక్కబడిన ఏనుగు ముందరి భాగం ఈ పవిత్రతనే సూచిస్తుంది.

10. అశోకుని స్తంభాల కాండం (Shaft) ఆకృతికి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరియైన ప్రకటన ఏది?

• A) కింది నుండి పైకి వెళ్లేకొద్దీ సన్నబడుతూ (Tapering) ఏకశిలతో చెక్కబడింది
• B) పై నుండి కిందకి సన్నబడుతుంది
• C) చతురస్రాకారంలో ఉంటుంది
• D) అనేక రాతి దిమ్మలను పేర్చి కట్టబడింది

జవాబు: A) కింది నుండి పైకి వెళ్లేకొద్దీ సన్నబడుతూ ఏకశిలతో చెక్కబడింది వివరణ: అశోకుడి స్తంభాల కాండం (Shaft) సుమారు 40-50 అడుగుల ఎత్తు కలిగి, కింద వెడల్పుగా ఉండి పైకి వెళ్లేకొద్దీ క్రమంగా సన్నబడుతూ (Tapering), పీఠం (Base) లేకుండా నేరుగా భూమిలో అమర్చబడింది.

1. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్య పరిపాలనా వ్యవస్థలో అత్యున్నత అధికారులైన 18 మంది ‘తీర్థుల’ (Tirthas) లో పన్నుల వసూలు, బడ్జెట్ మరియు రాబడి అంచనా వేసే ప్రధాన అధికారి ఎవరు?

• A) సమహర్త (Samaharta)
• B) సన్నిధాత
• C) ప్రదేస్తా
• D) ప్రశాస్తా

జవాబు: A) సమహర్త వివరణ: ‘సమహర్త’ మౌర్య రాజ్యంలో ఆర్థిక మంత్రి లేదా ప్రధాన పన్నుల అధికారి (Collector General). రాజ్యానికి వచ్చే వివిధ రకాల రాబడులు, సుంకాలు, పన్నులను వసూలు చేయడం మరియు బడ్జెట్ రూపకల్పన ఇతని ప్రధాన బాధ్యత.

2. మౌర్య సామ్రాజ్యం విభజించబడిన ప్రధాన రాష్ట్రాల/ప్రావిన్సుల (చక్రాలు) పరిపాలనకు గవర్నర్లుగా సాధారణంగా ఎవరిని నియమించేవారు?

• A) రాజకుమారులు / యువరాజులు (Kumara / Aryaputra)
• B) ధమ్మ మహామాత్రులు
• C) గోప
• D) వర్తకులు

జవాబు: A) రాజకుమారులు / యువరాజులు వివరణ: మౌర్య సామ్రాజ్యం తక్షశిల (ఉత్తరాపథం), ఉజ్జయిని (అవంతీరాష్ట్రం), తోసలి (కళింగ), సువర్ణగిరి (దక్షిణాపథం) వంటి ప్రావిన్సులుగా విడిపోయింది. వీటిపై రాజకుటుంబానికి చెందిన యువరాజులను వైస్రాయ్‌లు/గవర్నర్లుగా (‘కుమార’ లేదా ‘ఆర్యపుత్ర’) నియమించేవారు.

3. అశోకుని కాలంలో గ్రామీణ పరిపాలన, భూముల సర్వే/కొలతలు, పన్నుల నిర్ణయం మరియు న్యాయ విచారణాధికారాలు కలిగిన ప్రధాన జిల్లా స్థాయి అధికారి ఎవరు?

• A) రాజుక (Rajuka)
• B) గోప
• C) నాగరిక
• D) యుక్త

జవాబు: A) రాజుక వివరణ: మొదట్లో కేవలం భూమి కొలతలు (తాడును పట్టుకునేవాడు – రజ్జు) చూసే ‘రాజుక’లకు అశోకుడు తన 4వ స్తంభ శాసనం ద్వారా న్యాయ మరియు పాలనాపరమైన సర్వాధికారాలను ఇచ్చాడు. వీరు నేటి కలెక్టర్ హోదాకు సమానం.

4. అర్థశాస్త్రం తెలిపే మౌర్యుల గూఢచారి వ్యవస్థలో (Gudhapurushas) ఒకే చోట స్థిరంగా ఉండి సమాచారం సేకరించే గూఢచారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సంస్థ (Sanstha)
• B) సంచార
• C) విషకన్య
• D) ప్రతివేదక

జవాబు: A) సంస్థ వివరణ: మౌర్యుల రహస్య గూఢచారి విభాగాన్ని ‘మహామాత్యాపసర్ఫ’ అని పిలిచేవారు. ఇందులో రెండు రకాలు ఉన్నారు:

1. సంస్థ: ఒకే చోట ఆశ్రమాలు, దుకాణాలు లేదా స్థావరాలలో ఉండి రహస్యాలు సేకరించేవారు.
2. సంచార: దేశమంతటా తిరుగుతూ సమాచారం సేకరించేవారు.

5. మెగస్తనీస్ రాసిన ‘ఇండికా’ ప్రకారం, మౌర్యుల రాజధాని నగరం పాటలీపుత్ర పరిపాలనను ఎంతమంది సభ్యులతో కూడిన నగర పాలక మండలి నిర్వహించేది?

• A) 30 మంది (6 కమిటీలు, ప్రతి కమిటీలో 5 గురు)
• B) 20 మంది
• C) 15 మంది
• D) 40 మంది

జవాబు: A) 30 మంది (6 కమిటీలు, ప్రతి కమిటీలో 5 గురు) వివరణ: పాటలీపుత్ర నగర పాలనను 30 మంది సభ్యులతో కూడిన బోర్డు చూసేది. ఇది 6 ప్రత్యేక బోర్డులుగా విభజించబడింది: 1. చేతివృత్తులు, 2. విదేశీయుల సంక్షేమం, 3. జనన-మరణాల నమోదు, 4. వర్తక-వాణిజ్యాలు, 5. వస్తువుల నాణ్యత తనిఖీ, 6. అమ్మకపు పన్ను వసూలు.

6. మెగస్తనీస్ గ్రంథం ప్రకారం మౌర్యుల భారీ సైనిక విభాగాన్ని (Infantry, Cavalry, Elephants, Chariots, Navy, Transport) పర్యవేక్షించే బోర్డులో ఎంతమంది సభ్యులు ఉండేవారు?

• A) 30 మంది (6 కమిటీలు, ప్రతి కమిటీలో 5 గురు)
• B) 18 మంది
• C) 12 మంది
• D) 24 మంది

జవాబు: A) 30 మంది (6 కమిటీలు, ప్రతి కమిటీలో 5 గురు) వివరణ: నగర పాలన మాదిరిగానే మౌర్యుల సైనిక పరిపాలనను కూడా 30 మంది సభ్యులతో కూడిన 6 కమిటీలు (పదాతినేన, అశ్వసేన, గజసేన, రథసేన, నౌకాదళం, రవాణా/సైనిక సామాగ్రి) నిర్వహించేవి.

7. మౌర్య పరిపాలనా వ్యవస్థలో రాజ్యానికి చెందిన ‘రాచరిక భూములు’ (Crown Lands) మరియు వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను పర్యవేక్షించే అధికారిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సీతాధ్యక్షుడు (Sitadhyaksha)
• B) ఆకరాధ్యక్షుడు
• C) పణ్యాధ్యక్షుడు
• D) నవాధ్యక్షుడు

జవాబు: A) సీతాధ్యక్షుడు వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో ‘సీత’ అనగా రాచరిక భూమి (రాజ్యానికి నేరుగా చెందే భూములు). ఈ భూములను సాగు చేయించడం, పంట దిగుబడి, వ్యవసాయ కార్మికుల సంక్షేమం చూసే అధికారి ‘సీతాధ్యక్షుడు’.

8. గ్రామ పరిపాలనలో 5 నుండి 10 గ్రామాల సమూహానికి జనాభా లెక్కలు, ఆస్తుల వివరాలు మరియు పన్నుల రికార్డులను నిర్వహించే దిగువ స్థాయి అధికారి ఎవరు?

• A) గోప (Gopa)
• B) గ్రామిణి
• C) స్థానిక
• D) ప్రదేస్తా

జవాబు: A) గోప వివరణ: గ్రామానికి అధిపతి ‘గ్రామిణి’ కాగా, 5-10 గ్రామాల రికార్డులు మరియు పన్నుల వివరాలను నిర్వహించే అధికారిని ‘గోప’ అనేవారు. జిల్లా (800 గ్రామాలు) లేదా ప్రావిన్స్ స్థాయిలో ఈ రికార్డులను పర్యవేక్షించే అధికారిని ‘స్థానిక’ అనేవారు.

9. మౌర్యుల న్యాయ వ్యవస్థలో ‘కంటకశోధన’ (Kantakasodhana) అనేది ఏ రకమైన న్యాయస్థానం?

• A) క్రిమినల్ కోర్టు (Criminal Court)
• B) సివిల్ కోర్టు
• C) ధార్మిక కోర్టు
• D) విదేశీ వ్యవహారాల కోర్టు

జవాబు: A) క్రిమినల్ కోర్టు వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో రెండు ప్రధాన కోర్టులు ఉండేవి:

1. ధర్మాస్థీయ: సివిల్ కోర్టు (ఆస్తి, వివాహ వివాదాలు) – న్యాయమూర్తి: ధర్మాస్థ/వ్యవహారిక.
2. కంటకశోధన: క్రిమినల్ కోర్టు (హత్యలు, దొంగతనాలు, నేరాలు) – న్యాయమూర్తి: ప్రదేస్తా.

10. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్య సామ్రాజ్యంలో గనులు (Mines) మరియు లోహ పరిశ్రమలను పర్యవేక్షించే ఆధ్యక్షుడు ఎవరు?

• A) ఆకరాధ్యక్షుడు (Akaradhyaksha)
• B) సువర్ణాధ్యక్షుడు
• C) లోహాధ్యక్షుడు
• D) కుప్యాధ్యక్షుడు

జవాబు: A) ఆకరాధ్యక్షుడు వివరణ: మౌర్యులకు గనులు ప్రధాన ఆదాయ వనరు. ‘ఆకరాధ్యక్షుడు’ గనుల తవ్వకం మరియు లోహ ఉత్పత్తిని పర్యవేక్షించేవాడు. ‘కుప్యాధ్యక్షుడు’ అటవీ సంపదను, ‘పౌతావాధ్యక్షుడు’ కొలతలు-తూకాలను చూసేవారు.

1. కౌటిల్యుని ‘అర్థశాస్త్రం’ ప్రకారం మౌర్య పరిపాలనా వ్యవస్థలో ఆర్థిక, రాబడి మరియు పన్నుల వసూలు విభాగానికి బాధ్యత వహించే ప్రధాన అధికారి ఎవరు?

• A) సమహర్త (Samaharta)
• B) సన్నిధాత
• C) ప్రదేస్తా
• D) వ్యవహారిక

జవాబు: A) సమహర్త వివరణ: ‘సమహర్త’ మౌర్య రాజ్యంలో ఆర్థిక మంత్రి లేదా Collector General హోదా కలిగిన అధికారి. వివిధ రకాల పన్నుల వసూలు, రాబడి లెక్కింపు మరియు బడ్జెట్ రూపకల్పన ఇతని బాధ్యత. ‘సన్నిధాత’ అనగా ప్రభుత్వ ఖజానా మరియు ధాన్యపు కొట్టు (Treasury & Granary) సంరక్షకుడు.

2. అశోకుని ఏ శాసనంలో అతని అసలు పేరు “దేవానాంప్రియ అశోక రాజ” అని స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది?

• A) మాస్కీ శాసనం (Maski Edict)
• B) బాబ్రూ శాసనం
• C) రుమ్మిందెయ్ శాసనం
• D) కౌశాంబి శాసనం

జవాబు: A) మాస్కీ శాసనం వివరణ: కర్ణాటకలోని ‘మాస్కీ’ లఘు కండశిలా శాసనంలో మొదటిసారిగా అశోకుడి అసలు పేరు ‘అశోక’ అని బయటపడింది. అంతకుముందు శాసనాలలో కేవలం ‘దేవానాంప్రియ ప్రియదర్శి’ అని మాత్రమే ఉండేది. గుజ్జర్రా (MP), నిట్టూర్, గోవిమఠ్ శాసనాలలో కూడా ఇతని పేరు లభించింది.

3. మౌర్యుల కాలంలో సివిల్ వివాదాలను (Civil Cases) విచారించే ‘ధర్మాస్థీయ’ న్యాయస్థానాలకు అధ్యక్షత వహించే న్యాయమూర్తిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ధర్మాస్థ లేదా వ్యవహారిక (Dharmastha/Vyavaharika)
• B) ప్రదేస్తా
• C) రాజుక
• D) నాగరిక

జవాబు: A) ధర్మాస్థ లేదా వ్యవహారిక వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో రెండు రకాల కోర్టులు ఉండేవి:

1. ధర్మాస్థీయ: సివిల్ కోర్టు (ఆస్తి, వివాహ వివాదాలు) – న్యాయమూర్తి: ధర్మాస్థ/వ్యవహారిక.
2. కంటకశోధన: క్రిమినల్ కోర్టు (హత్యలు, దొంగతనాలు, నేరాలు) – న్యాయమూర్తి: ప్రదేస్తా.

4. అశోకుడు కళింగ యుద్ధ విశేషాలు మరియు తన ‘ధమ్మ విజయాల’ గురించి ఏ ప్రధాన కండశిలా శాసనం (Major Rock Edict) లో వివరంగా పేర్కొన్నాడు?

• A) 13వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం (Major Rock Edict XIII)
• B) 8వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం
• C) 5వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం
• D) 10వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం

జవాబు: A) 13వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం వివరణ: 13వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం అశోకుడి శాసనాలలో అత్యంత పెద్దది. ఇందులో కళింగ యుద్ధంలో జరిగిన ప్రాణనష్టం, అశోకుడి మనోవేదన మరియు శస్త్ర విజయాల కంటే ధమ్మ విజయమే శ్రేష్ఠమైనదని, గ్రీకు రాజుల వద్దకు కూడా ధర్మ ప్రచారకులను పంపినట్లు పేర్కొన్నాడు.

5. అశోకుని ఏ శాసనం ద్వారా బౌద్ధమత పవిత్ర స్థలమైన ‘లుంబిని’ గ్రామానికి భూమి శిస్తును 1/6 నుండి 1/8 వంతుకు తగ్గించినట్లు తెలుస్తోంది?

• A) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం (Rummindei Pillar Edict)
• B) సారనాథ్ శాసనం
• C) సాంచి శాసనం
• D) నిగ్లీవా శాసనం

జవాబు: A) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం వివరణ: నేపాల్ సరిహద్దులోని రుమ్మిందెయ్ (లుంబిని) వద్ద ఉన్న స్తంభ శాసనం అశోకుడి ఏకైక ఆర్థికపరమైన శాసనం. బుద్ధుని జన్మస్థలం కావడంతో ఈ గ్రామానికి ఆధ్యాత్మిక పన్ను ‘బలి’ని పూర్తిగా రద్దు చేసి, పంట శిస్తు ‘భాగ’ను 1/6 నుండి 1/8కి తగ్గించాడు.

6. మౌర్య పరిపాలనలో ప్రజలలో ధర్మ ప్రచారం, సాంఘిక సద్భావన కోసం ‘ధమ్మ మహామాత్రులు’ అనే నూతన అధికారుల నియామకం గురించి తెలిపే శాసనం ఏది?

• A) 5వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం (Major Rock Edict V)
• B) 3వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం
• C) 7వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం
• D) 12వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం

జవాబు: A) 5వ ప్రధాన కండశిలా శాసనం వివరణ: తన పట్టాభిషేకం జరిగిన 13వ సంవత్సరంలో అశోకుడు ‘ధమ్మ మహామాత్రులను’ నియమించినట్లు 5వ కండశిలా శాసనం చెబుతోంది. వీరు సమాజంలో ధర్మాన్ని పెంపొందించడం, ఖైదీల సంక్షేమం, వివిధ మతాల మధ్య సమన్వయం సాధించడం పర్యవేక్షించేవారు.

7. మౌర్యుల స్థానిక పరిపాలనలో నగర పాలక విభాగానికి ప్రధాన అధికారిగా వ్యవహరించేది ఎవరు?

• A) నాగరిక (Nagarika)
• B) స్థానిక
• C) గోప
• D) మహానగరపాలక

జవాబు: A) నాగరిక వివరణ: నగర పరిపాలనాధికారిని ‘నాగరిక’ అనేవారు (మెగస్తనీస్ ప్రకారం ‘అస్టినోమోయ్’). జిల్లా స్థాయిలో ‘స్థానిక’ (800 గ్రామాలు), 5-10 గ్రామాల సముదాయానికి ‘గోప’, గ్రామానికి ‘గ్రామిణి’ లేదా ‘గ్రామిక’ అధిపతులుగా ఉండేవారు.

8. అశోకుడు తాను స్వయంగా బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి, ‘త్రిరత్నాల’ (బుద్ధ, ధర్మ, సంఘ) పట్ల తనకున్న అగాధమైన విశ్వాసాన్ని ప్రకటించిన శాసనం ఏది?

• A) బాబ్రూ కండశిలా శాసనం (Bhabru Rock Edict)
• B) యర్రగుడి శాసనం
• C) సాంచి శాసనం
• D) రుమ్మిందెయ్ శాసనం

జవాబు: A) బాబ్రూ కండశిలా శాసనం వివరణ: రాజస్థాన్‌లోని బాబ్రూ (బైరాట్) శాసనంలో అశోకుడు తనను తాను ‘ప్రియదర్శి రాజా మగధే’ (మగధ రాజు) గా వర్ణించుకుంటూ బుద్ధ, ధర్మ, సంఘ అనే త్రిరత్నాలపై తనకున్న నిష్ఠను బహిరంగంగా చాటుకున్నాడు.

9. మౌర్యుల పరిపాలనా వ్యవస్థలో గూఢచారి విభాగానికి చెంది, ఒకే చోట స్థిరంగా ఉండి సమాచారం సేకరించే అధికారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సంస్థ (Sanstha)
• B) సంచార
• C) ప్రతివేదక
• D) పూరుష

జవాబు: A) సంస్థ వివరణ: మౌర్యుల గూఢచారులను కౌటిల్యుడు ‘గూఢపురుషులు’ అని పిలిచాడు. వీరు రెండు రకాలు:

1. సంస్థ: ఒకే చోట స్థావరాలు (దుకాణాలు, ఆశ్రమాలు) ఏర్పాటు చేసుకుని సమాచారం సేకరించేవారు.
2. సంచార: నిరంతరం వివిధ ప్రాంతాలు తిరుగుతూ సమాచారం అందించేవారు.

10. బౌద్ధ సంఘంలో చీలికలను (సంఘ భేదం) అరికట్టడానికి, నిబంధనలు ఉల్లంఘించే భిక్షువులపై కఠిన చర్యలు ఉంటాయని హెచ్చరిస్తూ అశోకుడు వేయించిన శాసనాలు ఏవి?

• A) సారనాథ్, సాంచి మరియు కౌశాంబి శాసనాలు (Schism Edicts)
• B) కళింగ ప్రత్యేక శాసనాలు
• C) బారాబార్ గుహ శాసనాలు
• D) నిగ్లీవా శాసనాలు

జవాబు: A) సారనాథ్, సాంచి మరియు కౌశాంబి శాసనాలు వివరణ: సారనాథ్, సాంచి మరియు కౌశాంబిలలో లభించిన ‘సంఘభేద శాసనాలలో’ అశోకుడు బౌద్ధ సంఘ ఐక్యతను కాపాడటానికి హెచ్చరికలు జారీ చేశాడు. సంఘంలో విభేదాలు సృష్టించే భిక్షువులు లేదా భిక్షుణులకు తెల్లటి దుస్తులు తొడిగి సంఘం నుండి బహిష్కరిస్తామని స్పష్టం చేశాడు.