మౌర్య సామ్రాజ్యం పరిపాలన టాప్ 250 BITS PART 5

161. మౌర్య పరిపాలనా వ్యవస్థలో రాచరిక ఖజానా మరియు ధాన్యాగారాల (Treasury and Storehouses) ప్రధాన పర్యవేక్షకుడిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సమహర్త
• B) సన్నిధాత (Sannidhata)
• C) ప్రదేస్తా
• D) నాయక

జవాబు: B) సన్నిధాత వివరణ: ‘సమహర్త’ పన్నుల వసూలు శాఖకు ఆధిపత్యం వహించగా, ‘సన్నిధాత’ రాచరిక ఖజానా, ధాన్యాగారాలు, ఆభరణాల రక్షణ మరియు భద్రతా బాధ్యతలను చూసే ప్రధాన అధికారి.

162. కౌటిల్యుని ‘సప్తాంగ సిద్ధాంతం’ (Saptanga Theory) లో రాజ్యానికి సంబంధించిన ఏడు అంగాలలో చేరనిది ఏది?

• A) స్వామి (రాజు)
• B) అమత్య (అధికారులు)
• C) కోశ (ఖజానా)
• D) సామంతుడు (Vassal King)

జవాబు: D) సామంతుడు వివరణ: సప్తాంగ సిద్ధాంతం ప్రకారం రాజ్యానికి 7 అంగాలు ఉంటాయి: 1. స్వామి, 2. అమత్య, 3. జనపదం, 4. దుర్గం, 5. కోశం, 6. దండం/బలం, 7. మిత్ర. ఇందులో సామంతుడు అనే అంగం లేదు.

163. మౌర్యుల కాలంలో పశ్చిమ తీరంలో ఉన్న అత్యంత ప్రధానమైన మరియు ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ ఓడరేవు ఏది?

• A) తామ్రలిప్తి
• B) భరుకచ్ఛ / బరుచ్ (Bharukachchha / Barygaza)
• C) సోపారా
• D) అరకమేడు

జవాబు: B) భరుకచ్ఛ / బరుచ్ వివరణ: పశ్చిమ తీరంలో గుజరాత్‌లోని భరుకచ్ఛ (గ్రీకులు ‘బరిగాజా’ అని పిలిచారు) మౌర్యుల కాలపు అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ వ్యాపార ఓడరేవు. తూర్పు తీరంలో ‘తామ్రలిప్తి’ ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉండేది.

164. ‘దేవానాంప్రియ’ అనే బిరుదుతో పాటు స్వయంగా “అశోకుడు” అనే అసలు పేరు స్పష్టంగా కనిపించే తొలి శాసనం ఏ ప్రదేశంలో లభించింది?

• A) మాస్కి (Maski – కర్ణాటక)
• B) తోప్రా
• C) సారనాథ్
• D) కౌశాంబి

జవాబు: A) మాస్కి వివరణ: 1915 లో సి. బీడన్ ద్వారా కనుగొనబడిన కర్ణాటకలోని ‘మాస్కి’ లఘు రాతి శాసనంలో “దేవానాంప్రియ అశోక” అని స్పష్టంగా రాసి ఉంది. అంతవరకు శాసనాల్లోని ‘దేవానాంప్రియ ప్రియదర్శి’ అశోకుడే అని ధృవీకరించడానికి ఇది ప్రధాన ఆధారమైంది.

165. మౌర్యుల కాలంలో రాజ్యం విధించే నిర్బంధ ఉచిత శ్రమ లేదా వేతనం లేని పనిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) విష్టి (Vishti)
• B) బలి
• C) ప్రణయ
• D) సేనభక్తం

జవాబు: A) విష్టి వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో ప్రజలు లేదా కార్మికులు రాజ్యానికి ఉచితంగా చేయాల్సిన నిర్బంధ శ్రమను ‘విష్టి’ అనేవారు. ఆపత్కాలంలో వసూలు చేసే అత్యవసర పన్నును ‘ప్రణయ’ అనేవారు.

166. అశోకుని ఏ శాసనంలో “ప్రజలందరూ నా పిల్లలు” (All men are my children) అనే ప్రసిద్ధ పితృస్వామ్య సందేశం చెక్కబడింది?

• A) ప్రథమ ప్రత్యేక కళింగ శాసనం (1st Separate Rock Edict – ధౌలి)
• B) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం

జవాబు: A) ప్రథమ ప్రత్యేక కళింగ శాసనం వివరణ: కళింగ యుద్ధం తర్వాత ఒడిశాలోని ధౌలి మరియు జౌగడ వద్ద లభించిన ప్రత్యేక రాతి శాసనాలలో అశోకుడు ప్రజల పట్ల తన వాత్సల్యాన్ని ప్రకటిస్తూ “సబ్బే మునిసే పజా మమ” (ప్రజలందరూ నా పిల్లలు) అని పేర్కొన్నాడు.

167. ఈజిప్ట్ పాలకుడైన టోలమీ II ఫిలడెల్ఫస్, మౌర్య దర్బారుకు పంపిన గ్రీకు రాయబారి ఎవరు?

• A) మెగస్తనీస్
• B) డీమాచస్
• C) డియోనిసియస్ (Dionysius)
• D) ప్లీనీ

జవాబు: C) డియోనిసియస్ వివరణ: సీరియా రాజు ఆంటియోకస్ I ‘డీమాచస్’ ను బిందుసారుని దర్బారుకు పంపగా, ఈజిప్ట్ రాజు టోలమీ II ‘డియోనిసియస్’ ను మౌర్య దర్బారుకు రాయబారిగా పంపాడు.

168. అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్యుల పరిపాలనలో నాణేల తయారీ మరియు ముద్రణను పర్యవేక్షించే అధికారి ఎవరు?

• A) లక్షణాధ్యక్షుడు (Lakshanadhyaksha)
• B) రూపదర్శకుడు
• C) సువర్ణాధ్యక్షుడు
• D) పౌతావాధ్యక్షుడు

జవాబు: A) లక్షణాధ్యక్షుడు వివరణ: నాణేల ముద్రణ/తయారీ బాధ్యత ‘లక్షణాధ్యక్షుని’ ది కాగా, చలామణిలో ఉన్న నాణేల నాణ్యతను, లోహ పవిత్రతను తనిఖీ చేసే అధికారిని ‘రూపదర్శకుడు’ (Rupadarshaka) అనేవారు.

169. వాయవ్య సరిహద్దులోని కాందహార్ (షార్-ఇ-కునా) వద్ద లభించిన అశోకుని ద్విభాషా శాసనం (Bilingual Inscription) ఏ ఏ భాషలు/లిపులలో చెక్కబడింది?

• A) గ్రీకు మరియు అరామిక్ (Greek and Aramaic)
• B) బ్రాహ్మి మరియు ఖరోష్ఠి
• C) సంస్కృతం మరియు ప్రాకృతం
• D) పాలి మరియు బ్రాహ్మి

జవాబు: A) గ్రీకు మరియు అరామిక్ వివరణ: ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లోని కాందహార్ వద్ద ఉన్న అశోకుని శాసనం అక్కడి స్థానిక ప్రజల కోసం గ్రీకు మరియు అరామిక్ భాషలు/లిపులలో చెక్కబడిన ప్రముఖ ద్విభాషా శాసనం.

170. అశోకుడు బారాబార్ కొండలలోని గుహలను ఏ మత శాఖకు చెందిన సన్యాసులకు దానంగా ఇచ్చాడు?

• A) అజీవికులు (Ajivikas)
• B) జైనులు
• C) బౌద్ధులు
• D) ఛార్వాకులు

జవాబు: A) అజీవికులు వివరణ: బీహార్‌లోని గయా సమీపంలో ఉన్న బారాబార్ కొండలలో అశోకుడు సుదామ, కర్ణ చౌపార, విశ్వజోప్రి అనే గుహలను తొలిపించి అజీవిక తెగకు చెందిన మునులకు దానమిచ్చాడు.

171. మౌర్యుల కాలం నాటి స్థానిక పరిపాలనలో 400 గ్రామాల సముదాయానికి ఉన్న परिపాలనా యూనిట్‌ను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ద్రోణముఖ (Dronamukha)
• B) స్థానీయ
• C) ఖార్వాటిక
• D) సంగ్రహణ

జవాబు: A) ద్రోణముఖ వివరణ: అర్థశాస్త్రం ప్రకారం గ్రామీణ పరిపాలనా శ్రేణి: 800 గ్రామాలు = స్థానీయ, 400 గ్రామాలు = ద్రోణముఖ, 200 గ్రామాలు = ఖార్వాటిక, 10 గ్రామాలు = సంగ్రహణ.

172. మౌర్యుల కాలంలో రహదారులపై ప్రయాణించే వర్తకుల నుండి వసూలు చేసే మార్గ పన్నును (Transit Tax / Road Tax) ఏమని పిలిచేవారు?

• A) వర్తని (Vartani)
• B) గుల్మదేయ
• C) తారదేయ
• D) సేతుబంధ

జవాబు: A) వర్తని వివరణ: సరుకులను రహదారుల గుండా రవాణా చేసే వ్యాపారుల నుండి వసూలు చేసే పన్నును ‘వర్తని’ అనేవారు. పడవల ద్వారా నదులు దాటించేటప్పుడు వసూలు చేసే పన్నును ‘తారదేయ’ అనేవారు.

173. అశోకునితో పాటు ‘దేవానాంప్రియ’ అనే బిరుదును ధరించిన అతడి మనుమడు మరియు మౌర్య పాలకుడు ఎవరు?

• A) దశరథుడు (Dasharatha)
• B) సంప్రాతి
• C) శాలిశూక
• D) బృహద్రథుడు

జవాబు: A) దశరథుడు వివరణ: అశోకుని మనవడైన దశరథ మౌర్యుడు కూడా నాగార్జుని గుహ శాసనాలలో అశోకుని మాదిరిగానే ‘దేవానాంప్రియ’ అనే శీర్షికను/బిరుదును ఉపయోగించాడు.

174. మౌర్యుల పరిపాలనలో ‘ధర్మాస్థీయ’ అనే సివిల్ కోర్టుకు ఆధిపత్యం వహించే ప్రధాన న్యాయమూర్తిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) వ్యవహారిక (Vyavaharika) / ధర్మాస్థ
• B) ప్రదేస్తా
• C) నాయక
• D) దండపాలుడు

జవాబు: A) వ్యవహారిక / ధర్మాస్థ వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో సివిల్ కోర్టుల (ధర్మాస్థీయ) న్యాయమూర్తులను ‘వ్యవహారిక’ లేదా ‘ధర్మాస్థ’ అని, క్రిమినల్ కోర్టుల (కంటకశోధన) న్యాయమూర్తులను ‘ప్రదేస్తా’ అని పిలిచేవారు.

175. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం మొదటిసారిగా ఏ సంవత్సరంలో ఆర్. శామశాస్త్రి గారిచే కనుగొనబడి ప్రచురించబడింది?

• A) 1905 (1909 లో ప్రచురణ)
• B) 1837
• C) 1921
• D) 1888

జవాబు: A) 1905 (1909 లో ప్రచురణ) వివరణ: మైసూర్ ఓరియంటల్ లైబ్రరీలో పండితుడైన ఆర్. శామశాస్త్రి 1905 లో తాళపత్ర గ్రంథాలలో ఉన్న అర్థశాస్త్రాన్ని కనుగొని, 1909 లో దానిని మొదటిసారిగా సంస్కృతంలో ప్రచురించారు.

176. మౌర్యుల పరిపాలనలో దక్షిణ ప్రావిన్స్ ‘దక్షిణాపథం’ యొక్క రాజధాని నగరం ఏది?

• A) సువర్ణగిరి (Suvarnagiri)
• B) తోసలి
• C) ఉజ్జయిని
• D) కౌశాంబి

జవాబు: A) సువర్ణగిరి వివరణ: మౌర్య సామ్రాజ్య దక్షిణ ప్రావిన్స్ రాజధాని సువర్ణగిరి (నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్/కర్ణాటక సరిహద్దు ప్రాంతం). ఇది బంగారు గనులకు మరియు వాణిజ్య మార్గాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది.

177. జైన ఆధారాల ప్రకారం చంద్రగుప్త మౌర్యుడు శ్రావణబెళగొళకు వెళ్లిన సమయంలో మగధలో సంభవించిన కరువు ఎన్ని సంవత్సరాలు కొనసాగింది?

• A) 12 సంవత్సరాలు (12 years)
• B) 7 సంవత్సరాలు
• C) 5 సంవత్సరాలు
• D) 10 సంవత్సరాలు

జవాబు: A) 12 సంవత్సరాలు వివరణ: జైన గ్రంథాల ప్రకారం మగధలో వరుసగా 12 ఏళ్ల తీవ్రమైన క్షామం (కరువు) సంభవించడంతో భద్రబాహు నాయకత్వంలో అనేకమంది జైన సన్యాసులు చంద్రగుప్తునితో కలసి దక్షిణ భారతదేశానికి వలస వచ్చారు.

178. అశోకుని ఏ రాతి శాసనంలో తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం, బ్రాహ్మణులకు మరియు శ్రమణులకు దానాలు చేయడం వంటి నైతిక సూత్రాలు వివరించబడ్డాయి?

• A) 3వ మరియు 4వ ప్రధాన రాతి శాసనాలు (Major Rock Edicts III & IV)
• B) 10వ రాతి శాసనం
• C) 14వ రాతి శాసనం
• D) 1వ రాతి శాసనం

జవాబు: A) 3వ మరియు 4వ ప్రధాన రాతి శాసనాలు వివరణ: 3వ మరియు 4వ శాసనాలలో అశోకుడు తన ధమ్మ సూత్రాలలోని కుటుంబ మరియు సామాజిక బాధ్యతలను, పెద్దల పట్ల గౌరవాన్ని, ‘భేరిఘోష’ (యుద్ధ భేరి) స్థానంలో ‘ధమ్మఘోష’ స్థాపనను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు.

179. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం ‘సేనాపతి’ యొక్క ప్రధాన బాధ్యత ఏమిటి?

• A) సైనిక విభాగానికి అత్యున్నత అధిపతి (Commander-in-Chief)
• B) కోటల సంరక్షకుడు
• C) నగర రక్షకుడు
• D) సరిహద్దు భద్రతాధికారి

జవాబు: A) సైనిక విభాగానికి అత్యున్నత అధిపతి వివరణ: ‘సేనాపతి’ మౌర్య పాలనలోని 18 మంది ప్రధాన తీర్థులలో (అత్యున్నత అధికారులు) ఒకడు. ఇతడు సైన్యానికి కమాండర్-ఇన్-చీఫ్‌గా వ్యవహరించేవాడు.

180. అశోకుని ధమ్మ ప్రచారం కోసం విదేశాలకు పంపిన బౌద్ధ మాతృమండళ్లలో, ‘కాశ్మీర్ మరియు గంధార’ ప్రాంతాలకు పంపబడిన బౌద్ధ భిక్షువు ఎవరు?

• A) మజ్ఝంతిక (Majjhantika)
• B) మహారక్షిత
• C) మహాదేవ
• D) సోణ మరియు ఉత్తర

జవాబు: A) మజ్ఝంతిక వివరణ: 3వ బౌద్ధ సంగీతి తర్వాత వివిధ ప్రాంతాలకు ధమ్మ దూతలను పంపారు: కాశ్మీర్ & గంధారకు మజ్ఝంతిక, యవన దేశానికి మహారక్షిత, మహిషమండలానికి మహాదేవ, సువర్ణభూమికి సోణ మరియు ఉత్తరలను పంపారు.

181. మౌర్యుల కాలంలో నిర్మించిన అశోకుని స్తంభాలు మరియు శిల్పాల కోసం ఉపయోగించిన విశిష్టమైన రాతి రకం ఏది?

• ​A) చునార్ ఎరుపు ఇసుక రాయి (Chunar Sandstone)
• ​B) గ్రానైట్ (Granite)
• ​C) తెల్లటి మార్బుల్ (White Marble)
• ​D) సున్నపు రాయి (Limestone)

​జవాబు: A) చునార్ ఎరుపు ఇసుక రాయి

వివరణ: అశోకుని స్తంభాలన్నీ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని వారణాసి సమీపంలో ఉన్న చునార్ ప్రాంతం నుండి సేకరించిన ఏకశిలా ఇసుక రాతితో (Monolithic Chunar Sandstone) తయారు చేయబడ్డాయి. ఈ రాళ్లపై మౌర్య కళాకారులు చేసిన అద్భుతమైన నునుపైన మెరుగు (Polishing) నేటికీ చెరిగిపోకుండా ఉండటం వారి శిల్పకళా ప్రావీణ్యానికి నిదర్శనం.

​182. మౌర్య సామ్రాజ్యంలో గూఢచార వ్యవస్థలో ఒకే చోట స్థిరంగా ఉండి పనిచేసే గూఢచారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• ​A) సంస్థ (Sanstha)
• ​B) సంచార (Sanchara)
• ​C) విశ్వస్త
• ​D) రూపాజీవ

​జవాబు: A) సంస్థ

వివరణ: అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్యుల గూఢచారులను (‘గూఢపురుషులు’) రెండు రకాలుగా విభజించారు. ఒకే చోట (కేంద్ర కార్యాలయంలో లేదా నగరాలలో) స్థిరంగా ఉండి సమాచారం సేకరించే వారిని ‘సంస్థ’ అని, దేశమంతటా ప్రయాణిస్తూ రహస్య వార్తలు సేకరించే వారిని ‘సంచార’ అని పిలిచేవారు.

​183. అశోకుని ఏ స్తంభ శాసనం పశువులు, పక్షుల వధపై పూర్తి నిషేధం మరియు జంతు సంరక్షణా నియమాలను స్పష్టంగా వివరిస్తుంది?

• ​A) 5వ ప్రధాన స్తంభ శాసనం (5th Pillar Edict)
• ​B) 2వ స్తంభ శాసనం
• ​C) 7వ స్తంభ శాసనం
• ​D) 1వ స్తంభ శాసనం

​జవాబు: A) 5వ ప్రధాన స్తంభ శాసనం

వివరణ: అశోకుని 5వ ప్రధాన స్తంభ శాసనంలో వధించకూడని పక్షులు, జంతువుల జాబితాను ప్రకటించాడు. కొన్ని ప్రత్యేక రోజులలో (పౌర్ణమి, అమావాస్య, ఉత్సవ రోజులలో) జంతు వధను, పశువులను హింసించడాన్ని మరియు చేపలు పట్టడాన్ని పూర్తిగా నిషేధించాడు.

​184. మౌర్యుల కాలంలో రైతుల సాగునీటి పారుదల సౌకర్యాలపై రాజ్యం వసూలు చేసే నీటి పన్నును ఏమని పిలిచేవారు?

• ​A) ఉదకభాగ (Udakabhaga)
• ​B) సేతుబంధ
• ​C) ప్రణయ
• ​D) హిరణ్య

​జవాబు: A) ఉదకభాగ

వివరణ: రాజ్యానికి చెందిన నీటి వనరులు (చెరువులు, కాలువలు) ఉపయోగించి సాగు చేసే రైతుల నుండి నీటి పన్నుగా ‘ఉదకభాగ’ (సాధారణంగా పంట దిగుబడిలో 1/5 నుండి 1/3 వంతు వరకు) వసూలు చేసేవారు.

​185. మౌర్య సామ్రాజ్యంలో పన్నుల అంచనా, రాబడి వసూలు మరియు వార్షిక బడ్జెట్ తయారీకి బాధ్యత వహించే అత్యున్నత ప్రధాన అధికారి ఎవరు?

• ​A) సమహర్త (Samaharta)
• ​B) సన్నిధాత
• ​C) ప్రదేస్తా
• ​D) దండపాలుడు

​జవాబు: A) సమహర్త

వివరణ: ‘సమహర్త’ మౌర్య పాలనలో ఆర్థిక శాఖామంత్రి (Revenue Collector-General) వంటివాడు. రాజ్యం మొత్తంలో వివిధ మార్గాల నుండి పన్నులు వసూలు చేయడం, ఆదాయవ్యయాలను అంచనా వేసి వార్షిక బడ్జెట్ రూపొందించడం ఇతని ప్రధాన బాధ్యత.

​186. గిర్నార్ (జూనాగఢ్) వద్ద గల సుదర్శన తటాకం పునరుద్ధరణ గురించి సమాచారం అందించిన ప్రముఖ శక రాజు ఎవరు?

• ​A) రుద్రదమనుడు (Rudradaman I)
• ​B) కనిష్కుడు
• ​C) గొండోఫర్నీస్
• ​D) నహపాణుడు

​జవాబు: A) రుద్రదమనుడు

వివరణ: క్రీ.శ. 150 నాటి రుద్రదమనుని జూనాగఢ్ సంస్కృత శాసనం ప్రకారం, చంద్రగుప్త మౌర్యుని కాలంలో నిర్మించబడిన సుదర్శన తటాకం తీవ్రమైన తుఫాను వల్ల దెబ్బతినగా, శక రాజు రుద్రదమనుడు ప్రజలపై రూపాయి కూడా అదనపు పన్ను విధించకుండా స్వంత ఖజానా నుండి దానిని పునరుద్ధరించాడు.

​187. పాటలీపుత్ర నగర పరిపాలనను 5 గురు సభ్యులు కలిగిన 6 ప్రత్యేక కమిటీలు (మొత్తం 30 మంది) చూసుకునేవారని తెలిపిన గ్రంథం ఏది?

• ​A) మెగస్తనీస్ యొక్క ‘ఇండికా’ (Indica)
• ​B) కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం
• ​C) దివ్యవదాన
• ​D) ముద్రారాక్షసం

​జవాబు: A) మెగస్తనీస్ యొక్క ‘ఇండికా’

వివరణ: మెగస్తనీస్ తన ‘ఇండికా’ గ్రంథంలో పాటలీపుత్ర నగర పాలనను 30 మంది సభ్యుల బోర్డు పర్యవేక్షించేదని, ఇది పరిశ్రమలు, విదేశీయుల సంక్షేమం, జనన మరణాల నమోదు, వ్యాపార నియంత్రణ, వస్తువుల నాణ్యత, అమ్మకపు పన్నుల వసూలు అనే 6 ప్రత్యేక కమిటీలుగా పనిచేసేదని వివరించాడు.

​188. మౌర్యుల కాలానికి చెందిన ప్రసిద్ధ పురావస్తు కుండల సంస్కృతి (Pottery Culture) ఏది?

• ​A) ఉత్తర నల్లటి మెరిసే పాత్రలు (Northern Black Polished Ware – NBPW)
• ​B) చిత్రీకరించిన బూడిద రంగు పాత్రలు (PGW)
• ​C) ఎరుపు రంగు పాత్రలు (Red Ware)
• ​D) నలుపు మరియు ఎరుపు పాత్రలు (BRW)

​జవాబు: A) ఉత్తర నల్లటి మెరిసే పాత్రలు

వివరణ: మౌర్య యుగపు పురావస్తు తవ్వకాలలో అత్యంత ప్రత్యేకమైన ‘ఉత్తర నల్లటి మెరిసే పాత్రలు’ (NBPW) లభించాయి. ఇవి అత్యంత నునుపైన, అద్దం లాంటి నల్లటి మెరుపు కలిగిన పాత్రలు. ఇది మౌర్య కాలపు ఆర్థిక పురోగతికి ప్రతీక.

​189. అశోకుడు బౌద్ధమత త్రిరత్నాల (బుద్ధ, ధమ్మ, సంఘ) పట్ల తనకున్న అగాధమైన విశ్వాసాన్ని ప్రకటించిన శాసనం ఏది?

• ​A) భాబ్రూ / బైరాట్ లఘు రాతి శాసనం (Bhabru / Bairat Edict)
• ​B) మాస్కి శాసనం
• ​C) రుమ్మిందెయ్ శాసనం
• ​D) సారనాథ్ శాసనం

​జవాబు: A) భాబ్రూ / బైరాట్ లఘు రాతి శాసనం

వివరణ: రాజస్థాన్‌లోని భాబ్రూ (బైరాట్) వద్ద లభించిన లఘు రాతి శాసనంలో అశోకుడు స్పష్టంగా “బుద్ధుడు, ధమ్మము, సంఘము” ల పట్ల తన భక్తిప్రపత్తులను చాటుకున్నాడు. ఇతడు వ్యక్తిగతంగా ఉపాసక బౌద్ధుడిగా మారడానికి ఇది ప్రధాన సాక్ష్యం.

​190. మౌర్య నగర పరిపాలనలో నగర శాంతిభద్రతలు మరియు పారిశుధ్యాన్ని పర్యవేక్షించే నగర ప్రధాన అధికారిని ఏమని పిలిచేవారు?

• ​A) నాగరిక / నగరక (Nagaraka)
• ​B) ప్రదేస్తా
• ​C) స్థానిక
• ​D) గోప

​జవాబు: A) నాగరిక / నగరక

వివరణ: అర్థశాస్త్రం ప్రకారం నగర పరిపాలనాధికారిని ‘నాగరిక’ లేదా ‘నగరక’ అనేవారు. ఇతనికి సహాయకులుగా నగరంలో ‘గోప’ (40 ఇళ్లకు అధికారి) మరియు ‘స్థానిక’ (నగరంలో ఒక భాగానికి అధికారి) అనే అధికారులు ఉండేవారు.

​191. పాటలీపుత్రంలోని మౌర్యుల రాజభవన సౌందర్యాన్ని చూసి “ఇది మానవ నిర్మితం కాదు, దేవతలే స్వయంగా నిర్మించారు” అని ప్రశంసించిన చైనా యాత్రికుడు ఎవరు?

• ​A) ఫాహియాన్ (Faxian / Fa-Hien)
• ​B) హ్యూయెన్ త్సాంగ్ (Hiuen Tsang)
• ​C) ఇత్సింగ్ (I-Tsing)
• ​D) సుమా చియెన్

​జవాబు: A) ఫాహియాన్

వివరణ: గుప్తుల కాలంలో (రెండవ చంద్రగుప్తుని కాలంలో) భారతదేశాన్ని సందర్శించిన చైనా బౌద్ధ యాత్రికుడు ఫాహియాన్ పాటలీపుత్రంలో ఉన్న అశోకుని రాతి ప్యాలెస్ మరియు భవనాల చెక్క శిల్పకళను చూసి అచ్చెరువొంది అవి దేవతల చేత నిర్మించబడ్డాయని రాశాడు.

​192. మౌర్యుల కాలంలో నేరాలు, దొంగతనాలు, మరియు సామాజిక నేరాలను విచారించే క్రిమినల్ కోర్టును ఏమని పిలిచేవారు?

• ​A) కంటకశోధన (Kantakashodhana)
• ​B) ధర్మాస్థీయ
• ​C) సభ
• ​D) విధిజ్ఞ

​జవాబు: A) కంటకశోధన

వివరణ: మౌర్య న్యాయవ్యవస్థలో రెండు రకాల న్యాయస్థానాలు ఉండేవి:

1. ​ధర్మాస్థీయ: సివిల్ కోర్టులు (ఆస్తి, వారసత్వ, ఒప్పంద వివాదాలు)
2. ​కంటకశోధన: క్రిమినల్ కోర్టులు (హత్యలు, దొంగతనాలు, రాజ్యద్రోహం, విధి నిర్వహణలో అధికారుల నేరాలు).

​193. అశోకుడు ప్రచారం చేసిన ‘ధమ్మ’ (Dhamma) యొక్క ప్రాథమిక స్వభావం ఏమిటి?

• ​A) నైతిక మరియు సామాజిక ప్రవర్తనా నియమావళి (Moral & Social Code of Conduct)
• ​B) ఒక కొత్త బౌద్ధ మత సిద్ధాంతం
• ​C) వైదిక మత సారాంశం
• ​D) సైనిక సిద్ధాంతం

​జవాబు: A) నైతిక మరియు సామాజిక ప్రవర్తనా నియమావళి

వివరణ: అశోకుని ధమ్మం అనేది ఏ నిర్దిష్ట మతానికో చెందిన ధార్మిక సిద్ధాంతం కాదు. ఇది మానవతా విలువలు, పెద్దలను గౌరవించడం, అహింస, దయ, సత్యం మరియు అన్ని మతాల పట్ల సహనాన్ని బోధించే సార్వజనీన నైతిక సూత్రాల సమాహారం.

​194. మౌర్య পরিపాలనలో విపణి వీధుల్లో వస్తువుల తూకాలు మరియు కొలతలను సరిచూసే అధికారి ఎవరు?

• ​A) పౌతావాధ్యక్షుడు (Pautavadhyaksha)
• ​B) సంస్థాధ్యక్షుడు
• ​C) మానాధ్యక్షుడు
• ​D) కుప్యాధ్యక్షుడు

​జవాబు: A) పౌతావాధ్యక్షుడు

వివరణ: అర్థశాస్త్రం ప్రకారం వర్తకులు ప్రజలను కొలతలలో మోసం చేయకుండా ప్రామాణిక తూకాలు మరియు కొలతల పరికరాలను (Weights and Measures) తనిఖీ చేసే అధికారి ‘పౌతావాధ్యక్షుడు’.

​195. అశోకుడి బౌద్ధ పక్షపాత విధానాలు, యజ్ఞయాగాదులపై నిషేధం బ్రాహ్మణులలో అసంతృప్తికి దారితీసి మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి కారణమైందని పేర్కొన్న చరిత్రకారుడు ఎవరు?

• ​A) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి (Haraprasad Sastri)
• ​B) హెచ్.సి. రాయ్ చౌధురి
• ​C) డి.డి. కొశాంబి
• ​D) రొమిల్లా థాపర్

​జవాబు: A) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి

వివరణ: ప్రముఖ చరిత్రకారుడు మహామహోపాధ్యాయ హరప్రసాద్ శాస్త్రి మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి అశోకుని అహింసా విధానాలు మరియు బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక చర్యల వల్ల కలిగిన ‘బ్రాహ్మణ విప్లవం’ (పుష్యమిత్ర శుంగుని తిరుగుబాటు) ప్రధాన కారణమని పేర్కొన్నారు.

​196. క్రీ.పూ. 250 లో అశోకుని కాలంలో పాటలీపుత్రంలో జరిగిన 3వ బౌద్ధ సంగీతికి అధ్యక్షత వహించిన ప్రముఖ బౌద్ధ సన్యాసి ఎవరు?

• ​A) మొగలిపుత్త తిష్య (Moggaliputta Tissa)
• ​B) వసుమిత్ర
• ​C) మహాకాశ్యప
• ​D) ఉపగుప్తుడు

​జవాబు: A) మొగలిపుత్త తిష్య

వివరణ: 3వ బౌద్ధ సంగీతి అశోకుని ఆధ్వర్యంలో పాటలీపుత్రంలో జరిగింది. దీనికి మొగలిపుత్త తిష్య అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ పరిషత్‌లోనే బౌద్ధ తత్వశాస్త్ర గ్రంథమైన ‘అభిధమ్మ పిటకం’ (Abhidhamma Pitaka) క్రోడీకరించబడింది.

​197. మౌర్యుల కాలంలో విస్తృతంగా చలామణిలో ఉన్న ముద్రిత నాణేలను (Punch-marked coins) ఏమని పిలిచేవారు?

• ​A) ఆహాత నాణేలు (Ahat coins / Karshapana)
• ​B) దీనారాలు
• ​C) డ్రాచ్మా
• ​D) జితాల్

​జవాబు: A) ఆహాత నాణేలు

వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో నాణేలపై రాళ్లు, జంతువులు, సూర్యుడు, చెట్ల గుర్తులను గుద్ది ముద్రించేవారు (Punch-marked). వీటిని సంస్కృతంలో ‘ఆహాత నాణేలు’ లేదా ‘పణ/కర్షాపణ’ అని పిలిచేవారు.

​198. అశోకుని శాసనాలలో పేర్కొనబడిన ‘రజ్జుక’ (Rajuka) అనే అధికారుల ప్రధాన బాధ్యత ఏమిటి?

• ​A) భూముల కొలత, సర్వే మరియు గ్రామాల్లో న్యాయ పరిపాలన (Land Survey & Local Justice)
• ​B) పన్నుల వసూలు మాత్రమే
• ​C) సైనిక రవాణా
• ​D) రాజభవన రక్షణ

​జవాబు: A) భూముల కొలత, సర్వే మరియు గ్రామాల్లో న్యాయ పరిపాలన

వివరణ: అశోకుడు తన 4వ స్తంభ శాసనంలో ‘రజ్జుక’ ల గురించి పేర్కొన్నాడు. వీరు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో భూమిని కొలవడం (తాడు లేదా రజ్జు ద్వారా), సరిహద్దులు నిర్ణయించడం, పన్నులు నిర్ధారించడం మరియు న్యాయవిచారణ చేయడం వంటి విస్తృత అధికారాలు కలిగి ఉండేవారు.

​199. మౌర్యుల కాలంలో అంతర్గత మరియు విదేశీ వాణిజ్యం, వస్తువుల ధరల నియంత్రణ మరియు లాభాల శాతాన్ని పర్యవేక్షించే అధికారి ఎవరు?

• ​A) పణ్యాధ్యక్షుడు (Panyadhyaksha)
• ​B) నవాధ్యక్షుడు
• ​C) పత్తనాధ్యక్షుడు
• ​D) సురాధ్యక్షుడు

​జవాబు: A) పణ్యాధ్యక్షుడు

వివరణ: ‘పణ్యాధ్యక్షుడు’ మౌర్య పాలనలో వాణిజ్య మరియు వ్యాపార శాఖాధికారి. ఇతడు వస్తువుల నాణ్యత, విక్రయ ధరలు, దిగుమతి-ఎగుమతులు మరియు వర్తకుల లాభాల పరిమితిని పర్యవేక్షించేవాడు.

​200. మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపన, చంద్రగుప్తుడు మరియు చాణక్యుడి రాజకీయ వ్యూహాలను నేపథ్యంగా చేసుకుని విక్రమాదిత్యుని కాలంలో విశాఖదత్తుడు రచించిన ప్రసిద్ధ నాటకం ఏది?

• ​A) ముద్రారాక్షసం (Mudrarakshasa)
• ​B) దేవీచంద్రగుప్తం
• ​C) మృచ్ఛకటికం
• ​D) రత్నావళి

​జవాబు: A) ముద్రారాక్షసం

వివరణ: విశాఖదత్తుడు రచించిన ‘ముద్రారాక్షసం’ నాటకం చాణక్యుడు తన కుట్రలు, వ్యూహాల ద్వారా నంద వంశాన్ని అంతమొందించి, ధననందుని మంత్రి రాక్షసుడిని చంద్రగుప్తుని ప్రధాన మంత్రిగా ఒప్పించి మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని ఎలా స్థిరపరిచాడో వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన చారిత్రక ఆధార నాటకం.