మౌర్య సామ్రాజ్య ఆవిర్భావం, పరిపాలన TOP 250 BITS PART 2

41. మౌర్యుల కాలంలో ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉన్న భూములను (Crown Lands) ఏమని పిలిచేవారు, వాటిని పర్యవేక్షించే అధికారి ఎవరు?

• A) బలి – బలిసాధక
• B) సీత – సీతాధ్యక్షుడు (Sitadhyaksha)
• C) భాగ – భాగాధ్యక్షుడు
• D) కర – కరాధ్యక్షుడు

జవాబు: B) సీత – సీతాధ్యక్షుడు వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో రాజ్యానికి/ప్రభుత్వానికి చెందిన సొంత భూములను ‘సీత’ అని, ఆ భూముల సాగు మరియు ఆదాయాన్ని పర్యవేక్షించే ప్రధాన అధికారిని ‘సీతాధ్యక్షుడు’ అని పిలిచేవారు.

42. అశోకుని ఏ రాతి శాసనంలో ఐదుగురు యవన (గ్రీకు) రాజుల పేర్లు (రాయబారులు/సమకాలీనులు) పేర్కొనబడ్డాయి?

• A) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• B) 10వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం (Major Rock Edict XIII)
• D) 2వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: C) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 13వ రాతి శాసనంలో అశోకుడు సరిహద్దు గ్రీకు రాజులైన ఆంటియోకస్ II (సిరియా), టోలెమీ II ఫిలడెల్ఫస్ (ఈజిప్ట్), ఆంటిగోనస్ గోనాటాస్ (మాసిడోనియా), మగాస్ (సైరీన్), అలెగ్జాండర్ (ఎపిరస్) లకు ధమ్మ రాయబారాలు పంపినట్లు తెలిపాడు.

43. మౌర్యుల రాజభవనాలు, స్తంభాల నిర్మాణానికి ఉపయోగించిన ఏకశిలా రాతి (Monolithic stone) ని ప్రధానంగా ఎక్కడి నుండి సేకరించేవారు?

• A) చునార్ (Chunar – ఉత్తరప్రదేశ్)
• B) అమరావతి (ఆంధ్రప్రదేశ్)
• C) మథుర (ఉత్తరప్రదేశ్)
• D) జోధ్‌పూర్ (రాజస్థాన్)

జవాబు: A) చునార్ వివరణ: మౌర్యుల కాలం నాటి స్తంభాలు మరియు శిల్పాలను ప్రధానంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మిర్జాపూర్ సమీపంలో ఉన్న ‘చునార్’ ఇసుకరాతి (Buff-colored Chunar Sandstone) తో మలచడం జరిగింది.

44. మౌర్యుల కాలంలో నాణేల నాణ్యతను, ప్రామాణికతను తనిఖీ చేసే అధికారిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) లక్షణాధ్యక్షుడు
• B) రూపాదర్శకుడు (Rupadarsaka)
• C) సంస్థాధ్యక్షుడు
• D) సువర్ణాధ్యక్షుడు

జవాబు: B) రూపాదర్శకుడు వివరణ: మౌర్య పరిపాలనలో నాణేల ముద్రణను ‘లక్షణాధ్యక్షుడు’ పర్యవేక్షిస్తే, చలామణిలో ఉన్న నాణేల నాణ్యత మరియు నిజాయితీని తనిఖీ చేసే అధికారిని ‘రూపాదర్శకుడు’ అనేవారు.

45. గ్రీకు చరిత్రకారుల రచనలలోని ‘సంద్రోకోటస్’ (Sandrokottos) అనే పేరు చంద్రగుప్త మౌర్యుడిదేనని మొదటిసారిగా గుర్తించిన సర్ విలియం జోన్స్ ఏ సంస్థ వ్యవస్థాపకుడు?

• A) ఆర్కియాలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా
• B) ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్ (Asiatic Society of Bengal)
• C) రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ
• D) భారత్ ఇతిహాస సంశోధక్ మండల్

జవాబు: B) ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్ వివరణ: 1784లో కొల్‌కతాలో ‘ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్’ను స్థాపించిన సర్ విలియం జోన్స్, గ్రీకు ఆధారాల్లో ఉన్న సంద్రోకోటస్ మరియు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ఒక్కరేనని నిరూపించాడు.

46. మౌర్య సామ్రాజ్యంలోని ‘దక్షిణాపథం’ ప్రావిన్స్ రాజధాని ఏది?

• A) ఉజ్జయిని
• B) సువర్ణగిరి (Suvarnagiri)
• C) తోసలి
• D) పాటలీపుత్రం

జవాబు: B) సువర్ణగిరి వివరణ: మౌర్యుల దక్షిణ ప్రావిన్స్ అయిన దక్షిణాపథం రాజధాని ‘సువర్ణగిరి’. ఇది బంగారం గనుల ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల ఈ పేరు వచ్చింది.

47. మౌర్య శిల్పకళా వైభవానికి నిదర్శనమైన ప్రసిద్ధ ‘దీదార్‌గంజ్ యాక్షిణి’ (Didarganj Yakshini) విగ్రహం ఏ ప్రాంత తవ్వకాలలో లభించింది?

• A) వారణాసి
• B) పాటలీపుత్రం / పాట్నా (Patna)
• C) సాంచి
• D) తక్షశిల

జవాబు: B) పాటలీపుత్రం / పాట్నా వివరణ: బీహార్‌లోని పాట్నా సమీపంలోని దీదార్‌గంజ్ వద్ద లభించిన చామరధారిణి అయిన ‘యాక్షిణి’ విగ్రహం మౌర్య కాలపు రాతి మెరుగుదనానికి (Polished stone sculpture) అత్యుత్తమ ఉదాహరణ.

48. అశోకుడు తన పాలనా కాలంలో యాత్రలు చేస్తూ బౌద్ధ పవిత్ర స్థలాలను సందర్శించడాన్ని ఏమని పిలిచాడు?

• A) మృగయా యాత్రలు
• B) ధమ్మయాత్రలు (Dhammayattas)
• C) తీర్థయాత్రలు
• D) విహార యాత్రలు

జవాబు: B) ధమ్మయాత్రలు వివరణ: 8వ ప్రధాన రాతి శాసనం ప్రకారం అశోకుడు అంతకుముందు రాజులు చేసే వేట (మృగయా యాత్రలు) స్థానంలో ‘ధమ్మయాత్రలను’ ప్రారంభించాడు. తన మొదటి ధమ్మయాత్రను బోధ్‌గయాకు చేశాడు.

49. అశోకుని ఏ స్తంభ శాసనాన్ని ‘రాణి శాసనం’ (Queen’s Edict) అని పిలుస్తారు?

• A) సారనాథ్ స్తంభ శాసనం
• B) అలహాబాద్ / కౌశాంబి స్తంభ శాసనం (Allahabad Pillar)
• C) సాంచి శాసనం
• D) మేరఠ్ శాసనం

జవాబు: B) అలహాబాద్ / కౌశాంబి స్తంభ శాసనం వివరణ: అలహాబాద్ స్తంభ శాసనంలో అశోకుని ద్వితీయ రాణి అయిన ‘కారువాకి’ (Karuvaki) పేరు మరియు ఆమె కుమారుడైన ‘తీవరుని’ (Teevara) దానధర్మాల ప్రస్తావన ఉంది. అందుచేత దీనిని ‘రాణి శాసనం’ అంటారు.

50. మౌర్యుల కాలంలో వ్యవసాయ నీటిపారుదలపై విధించే పన్నును ఏమని పిలిచేవారు?

• A) భాగ
• B) ఉదకభాగ (Udakabhaga)
• C) పిండకర
• D) హిరణ్య

జవాబు: B) ఉదకభాగ వివరణ: రాజ్యం కల్పించే నీటిపారుదల వసతులను (కాలువలు, చెరువులు) ఉపయోగించుకున్నందుకు రైతుల నుండి వసూలు చేసే నీటి పన్నును ‘ఉదకభాగ’ అనేవారు. ఇది పంట దిగుబడిలో 1/5 నుండి 1/3 వంతు వరకు ఉండేది.

51. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం గ్రామీణ స్థాయిలో పరిపాలనను చూసే అత్యంత ప్రాథమిక పరిపాలనా విభాగం ఏది?

• A) ద్రోణముఖ
• B) సంగ్రహణ
• C) గ్రామ (Gramam)
• D) స్థానీయ

జవాబు: C) గ్రామ వివరణ: మౌర్య పరిపాలనలో అతి చిన్న పరిపాలనా విభాగం ‘గ్రామం’. దీని అధిపతి ‘గ్రామిణి’. 10 గ్రామాల సమూహాన్ని ‘సంగ్రహణ’, 200 గ్రామాలు ‘ఖార్వాతిక’, 400 గ్రామాలు ‘ద్రోణముఖ’, 800 గ్రామాల సమూహాన్ని ‘స్థానీయ’ అనేవారు.

52. మౌర్య రాజభవనం పూర్తిగా చెక్కతో (Wood) నిర్మించబడిందని, సుసా మరియు ఎక్బటానా రాజభవనాల కంటే అత్యంత సుందరమైనదని అభివర్ణించిన గ్రీకు రచయిత ఎవరు?

• A) ప్లీనీ
• B) మెగస్తనీస్ & ఏరియన్ (Megasthenes)
• C) స్ట్రాబో
• D) టోలెమీ

జవాబు: B) మెగస్తనీస్ & ఏరియన్ వివరణ: మెగస్తనీస్ మరియు ఏరియన్ల వర్ణన ప్రకారం పాటలీపుత్రంలోని మౌర్య రాజభవనం చెక్కతో నిర్మితమై శిల్ప శోభతో విలసిల్లింది. పాట్నా సమీపంలోని ‘కుమ్రహార్’ తవ్వకాలలో ఈ చెక్క రాతి స్తంభాల అవశేషాలు బయటపడ్డాయి.

53. ఒడిశాలోని ‘ధౌలి’ మరియు ‘జౌగడ’ ల వద్ద ప్రత్యేకంగా కళింగ ప్రజల కోసం వేయించిన శాసనాలను ఏమని పిలుస్తారు?

• A) లఘు రాతి శాసనాలు
• B) కళింగ ప్రత్యేక రాతి శాసనాలు (Separate Kalinga Edicts)
• C) గుహా శాసనాలు
• D) స్తంభ శాసనాలు

జవాబు: B) కళింగ ప్రత్యేక రాతి శాసనాలు వివరణ: కళింగ యుద్ధం వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయిన ప్రజలలో నమ్మకం కలిగించడానికి అశోకుడు “ప్రజలందరూ నా పిల్లలు” (All men are my children) అని ప్రకటిస్తూ ధౌలి, జౌగడ వద్ద ప్రత్యేక కళింగ శాసనాలు వేయించాడు.

54. మౌర్యుల కాలంలో నేరస్థులకు విధించే శిక్షలు ఏ విధంగా ఉండేవి?

• A) అత్యంత మృదువుగా ఉండేవి
• B) అత్యంత కఠినంగా (అంగచ్ఛేదం, మరణశిక్ష మొదలైనవి) ఉండేవి
• C) కేవలం జరిమానాలు మాత్రమే ఉండేవి
• D) అసలు శిక్షలే ఉండేవి కావు

జవాబు: B) అత్యంత కఠినంగా ఉండేవి వివరణ: అర్థశాస్త్రం మరియు మెగస్తనీస్ రచనల ప్రకారం మౌర్యుల కాలంలో చట్టాలు, శిక్షలు అత్యంత కఠినంగా ఉండేవి. అబద్ధాలు చెప్పడం, ప్రభుత్వ పన్నులు ఎగ్గొట్టడం, దొంగతనాలకు అంగచ్ఛేదం (Limbs amputation) లేదా మరణశిక్ష విధించేవారు.

55. అశోకుడి శాసనాలలో పేర్కొనబడిన ‘రాజూకులు’ (Rajukas) నేటి ఏ అధికారులతో పోల్చదగినవారు?

• A) జిల్లా కలెక్టర్లు (Revenue & Judicial officers)
• B) సైన్యాధ్యక్షులు
• C) విదేశీ రాయబారులు
• D) మత ప్రచారకులు

జవాబు: A) జిల్లా కలెక్టర్లు వివరణ: అశోకుడు తన 26వ పాలనా సంవత్సరంలో రాజూకులకు న్యాయ, శిస్తు వసూలు అధికారాలలో పూర్తి స్వేచ్ఛను ఇచ్చాడు. వీరు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో భూమి సర్వే చేయడం, పన్నులు నిర్ణయించడం మరియు న్యాయపాలన అందించడంలో ఆధునిక కలెక్టర్ల లాగా పనిచేసేవారు.

56. మౌర్యుల కాలంలో అంతఃపురం మరియు స్త్రీల సంక్షేమాన్ని పర్యవేక్షించడానికి ఉన్న ప్రత్యేక అధికారిణి ఎవరు?

• A) ధమ్మ మహామాత్ర
• B) ఇత్థిఝక్క మహామాత్ర (Striadhyaksha Mahamatta)
• C) నగరక
• D) ప్రదేస్తా

జవాబు: B) ఇత్థిఝక్క మహామాత్ర వివరణ: అశోకుడు స్త్రీల శ్రేయస్సు, అంతఃపురం మరియు సమాజంలో వారి నైతిక ప్రవర్తనను పర్యవేక్షించడానికి ‘ఇత్థిఝక్క మహామాత్ర’ (స్త్రీధ్యక్ష మహామాత్ర) అనే అధికారులను నియమించాడు.

57. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి “బ్రాహ్మణుల తిరుగుబాటు మరియు పుష్యమిత్ర శృంగుని విప్లవం” ప్రధాన కారణమని పేర్కొన్న ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు ఎవరు?

• A) రోమిలా థాపర్
• B) డి.డి. కోశాంబి
• C) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి (Haraprasad Sastri)
• D) ఏ.ఎల్. బాషమ్

జవాబు: C) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి వివరణ: పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి అభిప్రాయం ప్రకారం అశోకుని అహింసా విధానం, జంతుబలుల నిషేధం వల్ల బ్రాహ్మణ ప్రాధాన్యత తగ్గడంతో బ్రాహ్మణులలో అసంతృప్తి పెరిగి, శృంగ వంశ స్థాపనకు దారితీసింది.

58. మౌర్యుల కాలంలో రహదారుల నిర్మాణం మరియు పర్యవేక్షణను చూసే జిల్లా అధికారిని మెగస్తనీస్ ఏ పేరుతో పేర్కొన్నాడు?

• A) అగ్రానోమోయ్ (Agranomoi)
• B) ఆస్టైనోమోయ్ (Astynomoi)
• C) సుంకాధ్యక్ష
• D) సంస్థాధ్యక్ష

జవాబు: A) అగ్రానోమోయ్ వివరణ: మెగస్తనీస్ ప్రకారం మౌర్య పరిపాలనలో ‘అగ్రానోమోయ్’ రహదారులు, మైలురాళ్లు మరియు నీటిపారుదల పర్యవేక్షణ చూసే జిల్లా అధికారి. కాగా ‘ఆస్టైనోమోయ్’ నగర పాలనను పర్యవేక్షించే అధికారి.

59. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు మరియు చాణక్యుడు నంద వంశాన్ని నిర్మూలించిన కథ ఆధారంగా విశాఖదత్తుడు రచించిన ప్రసిద్ధ నాటకం ఏది?

• A) మృచ్ఛకటికం
• B) ముద్రారాక్షసం (Mudrarakshasa)
• C) రత్నావళి
• D) దేవీచంద్రగుప్తం

జవాబు: B) ముద్రారాక్షసం వివరణ: విశాఖదత్తుడు రచించిన ‘ముద్రారాక్షసం’ నాటకం చంద్రగుప్త మౌర్యుడు మరియు చాణక్యుడి యుక్తియుక్తలతో నంద వంశాన్ని నిర్మూలించి మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని ఎలా స్థాపించాడనే చారిత్రక అంశాలను వివరిస్తుంది.

60. అశోకుని ఏ స్తంభ శాసనంలో మొత్తం 7 శాసనాలు (7 Pillar Edicts) వరుసగా క్రోడీకరించబడి ఉన్నాయి?

• A) లౌరియా నందన్‌గఢ్
• B) ఢిల్లీ – తోప్రా స్తంభం (Delhi-Topra Pillar)
• C) రాంపూర్వా స్తంభం
• D) మీరట్ స్తంభం

జవాబు: B) ఢిల్లీ – తోప్రా స్తంభం వివరణ: ఢిల్లీ-తోప్రా స్తంభ శాసనంలో మాత్రమే అశోకుని ఏడు స్తంభ శాసనాలు (All 7 Pillar Edicts) చెక్కబడి ఉన్నాయి. దీనిని ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ తోప్రా నుండి ఢిల్లీకి తరలించాడు.

61. అశోకుడు గౌతమ బుద్ధుని జన్మస్థలమైన లుంబిని (రుమ్మిందెయ్) సందర్శించిన గుర్తుగా వేయించిన శాసనం ప్రకారం ఏ పన్ను నుండి ఆ గ్రామానికి సంపూర్ణ మినహాయింపు ఇచ్చాడు?

• A) భాగ
• B) బలి (Bali)
• C) కర
• D) హిరణ్య

జవాబు: B) బలి వివరణ: రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం ప్రకారం అశోకుడు లుంబిని గ్రామానికి మతపరమైన ప్రత్యేక పన్ను అయిన ‘బలి’ నుండి మినహాయింపు ఇచ్చాడు. అలాగే భూమి పన్ను (భాగ) ను 1/6 వంతు నుండి 1/8 వంతుకు తగ్గించాడు.

62. మౌర్యుల కాలంలో వివిధ వృత్తులు మరియు వ్యాపారుల సంఘాలను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) శ్రేణులు (Shrenis)
• B) నిగమాలు
• C) పరిషత్తులు
• D) కూటాలు

జవాబు: A) శ్రేణులు వివరణ: చేతివృత్తులవారు, వర్తకులు తమ స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన వ్యాపార సంఘాలను ‘శ్రేణులు’గా ఏర్పరచుకునేవారు. వీటి అధిపతిని ‘శ్రేష్ఠి’ లేదా ‘జెట్టక’ అని పిలిచేవారు.

63. మౌర్య పరిపాలనలో నాణేలను ముద్రించే అధికారిక ముద్రణాలయం (Mint) శాఖాధిపతి ఎవరు?

• A) రూపాదర్శకుడు
• B) లక్షణాధ్యక్షుడు (Lakshanadhyaksha)
• C) సువర్ణాధ్యక్షుడు
• D) పణ్యాధ్యక్షుడు

జవాబు: B) లక్షణాధ్యక్షుడు వివరణ: నాణేల తయారీ/ముద్రణ విభాగానికి ‘లక్షణాధ్యక్షుడు’ అధిపతి. చలామణిలో ఉన్న నాణేల నాణ్యత, లోహ స్వచ్ఛతను తనిఖీ చేసే అధికారిని ‘రూపాదర్శకుడు’ అనేవారు.

64. జైన ఆధారాల ప్రకారం అశోకుని తర్వాత మగధ పాలకుడై, జైనమతాన్ని విశేషంగా ఆదరించి ‘జైన అశోకుడు’గా పేరు పొందిన మౌర్య రాజు ఎవరు?

• A) కుణాలుడు
• B) సంప్రాతి (Samprati)
• C) దశరథుడు
• D) జలౌకుడు

జవాబు: B) సంప్రాతి వివరణ: సంప్రాతి (అశోకుని మనవడు) జైన ముని సుహస్తి ప్రభావంతో జైనమతాన్ని స్వీకరించి, అనేక జైన బసదులు నిర్మించి, దక్షిణ భారతదేశంలో జైనమత వ్యాప్తికి అశోకుడి లాగే విశేషంగా కృషి చేశాడు.

65. బారాబార్ గుహలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన మరియు శిల్ప శోభితమైన ముఖద్వారం కలిగిన ‘లోమస్ రుషి గుహ’ (Lomas Rishi Cave) ఏ మత సన్యాసుల కోసం తొలిపించబడింది?

• A) బౌద్ధులు
• B) జైనులు
• C) అజీవికులు (Ajivikas)
• D) చార్వాకులు

జవాబు: C) అజీవికులు వివరణ: బీహార్‌లోని బారాబార్ మరియు నాగార్జుని గుహలు మౌర్యుల కాలంలో తొలిచబడిన ప్రాచీన రాతి గుహలు. అశోకుడు మరియు ఆయన మనవడు దశరథుడు వీటిని అజీవిక సన్యాసుల నివాసం కోసం దానం చేశారు.

66. మెగస్తనీస్ తన ‘ఇండికా’లో పేర్కొన్న 7 భారతీయ సామాజిక వర్గాలలో ప్రథమ స్థానంలో ఉన్న మరియు పన్నుల నుండి మినహాయింపు పొందిన వర్గం ఏది?

• A) రైతులు
• B) తత్వవేత్తలు / విద్వాంసులు (Philosophers)
• C) సైనికులు
• D) పాలకులు

జవాబు: B) తత్వవేత్తలు / విద్వాంసులు వివరణ: మెగస్తనీస్ వర్ణించిన ఏడు వర్గాలలో తత్వవేత్తలు (బ్రాహ్మణులు, శ్రమణులు) అగ్రస్థానంలో ఉన్నారు. వీరు సమాజంలో యజ్ఞాలు, పూజలు నిర్వహించేవారు మరియు రాజ్యం విధించే పన్నుల నుండి విముక్తి పొందే держаవారు.

67. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం రాజ్యం తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉన్నప్పుడు లేదా యుద్ధ సమయంలో రాజు ప్రజలపై విధించే అత్యవసర పన్నును ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ప్రణయం (Pranaya)
• B) విష్టి
• C) సేనాభక్తం
• D) ఉత్సంగ

జవాబు: A) ప్రణయం వివరణ: రాజ్యంపై ఆకస్మిక దాడి జరిగినప్పుడు లేదా ఖజానా ఖాళీ అయినప్పుడు ప్రజలు/రైతులు, వ్యాపారులపై రాజు స్వచ్ఛంద లేదా నిర్బంధంగా విధించే అత్యవసర అత్యవసర పన్నును ‘ప్రణయం’ అనేవారు.

68. అశోకుడి ఏ శాసనం గ్రీకు మరియు ఆరామిక్ భాషలలో ద్విభాషా శాసనం (Bilingual Inscription) గా కాందహార్ (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) వద్ద లభించింది?

• A) షాబాజ్‌గఢి శాసనం
• B) షార్-ఇ-కునా శాసనం (Shar-i-Kuna)
• C) మాన్సేస్రా శాసనం
• D) లంబక్ శాసనం

జవాబు: B) షార్-ఇ-కునా శాసనం వివరణ: ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని కాందహార్ వద్ద లభించిన ‘షార్-ఇ-కునా’ రాతి శాసనం గ్రీకు మరియు ఆరామిక్ భాషలలో చెక్కబడింది. ఇది ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న గ్రీకు, అరమేయిక్ జనాభాకు అశోకుని ధమ్మ విధానాన్ని తెలియజేస్తుంది.

69. మౌర్యుల కాలంలో ప్రధాన ప్రావిన్సులకు (ఉత్తరాపథం, అవంతి, సువర్ణగిరి) గవర్నర్లుగా నియమించబడే రాకుమారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ఆర్యపుత్ర లేదా కుమార (Aryaputra / Kumara)
• B) సార్థవాహ
• C) మహామండలేశ్వర
• D) యువరత్న

జవాబు: A) ఆర్యపుత్ర లేదా కుమార వివరణ: మౌర్య సామ్రాజ్యంలో వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రధాన ప్రావిన్సుల పాలకులుగా రాచకుటుంబానికి చెందిన రాకుమారులను (కుమార లేదా ఆర్యపుత్ర) వైస్రాయ్‌లుగా నియమించేవారు.

70. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం ఉచితంగా లేదా నిర్బంధంగా చేయించుకునే వెట్టి చాకిరీని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) విష్టి (Visti)
• B) భృతి
• C) కార్ష
• D) దాసత్వ

जవాబు: A) విష్టి వివరణ: రాజ్య అవసరాల కోసం, రోడ్ల నిర్మాణం, నీటిపారుదల పనుల కోసం ప్రజల నుండి ప్రతిఫలం ఇవ్వకుండా చేయించుకునే నిర్బంధ శ్రమను ‘విష్టి’ (వెట్టి చాకిరీ) అనేవారు.

71. అశోకుడు మానవులకు మరియు జంతువులకు కూడా ఉచిత వైద్య సదుపాయాలు (మనుష్య చికిత్స, పశు చికిత్స) ఏర్పాటు చేసినట్లు తెలిపే రాతి శాసనం ఏది?

• A) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• B) 2వ ప్రధాన రాతి శాసనం (Major Rock Edict II)
• C) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 9వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: B) 2వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 2వ రాతి శాసనంలో అశోకుడు తన రాజ్యంలోనే కాకుండా పొరుగున ఉన్న చోళ, పాండ్య, సత్యపుత్ర, కేరళపుత్ర మరియు తామ్రపర్ణి (శ్రీలంక) రాజ్యాలలో కూడా మానవులకు, జంతువులకు ఉచిత వైద్యశాలలు ఏర్పాటు చేసినట్లు పేర్కొన్నాడు.

72. మౌర్యుల రాజధాని అయిన పాటలీపుత్రం ఏ రెండు నదుల సంగమ క్షేత్రంలో నిర్మించబడిన జలదుర్గం?

• A) గంగ మరియు యమున
• B) గంగ మరియు సోన్ (Ganga & Son)
• C) సింధు మరియు జీలం
• D) గోదావరి మరియు కృష్ణ

జవాబు: B) గంగ మరియు సోన్ వివరణ: పాటలీపుత్ర నగరం గంగా మరియు సోన్ నదుల సంగమ స్థలంలో సహజమైన నీటి రక్షణ (జలదుర్గం) తో నిర్మించబడింది.

73. బిందుసారుడికి ఉన్న ‘అమిత్రఘాతుడు’ అనే బిరుదుకు అర్థం ఏమిటి?

• A) శత్రు సంహారకుడు (Slayer of enemies)
• B) ప్రజా సంరక్షకుడు
• C) విశ్వ విజేత
• D) ధర్మ పాలకుడు

జవాబు: A) శత్రు సంహారకుడు వివరణ: ‘అమిత్ర’ అనగా శత్రువు, ‘ఘాతుడు’ అనగా సంహరించేవాడు. గ్రీకు చరిత్రకారులు దీనిని గ్రీకు ఉచ్చారణలో ‘అమిత్రోకేట్స్’ (Amitrochates) గా రాశారు.

74. కౌటిల్యుని ప్రకారం ధర్మాస్థీయ (సివిల్) న్యాయస్థానంలో ఉన్న న్యాయమూర్తులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ధర్మస్థులు (Dharmasthas)
• B) ప్రదేస్తాలు
• C) సమర్థులు
• D) వ్యవహారిక

జవాబు: A) ధర్మస్థులు వివరణ: సివిల్ కోర్టులైన ధర్మాస్థీయలో ముగ్గురు ధర్మస్థులు మరియు ముగ్గురు అమాత్యులు కలసి తీర్పులు చెప్పేవారు. కాగా క్రిమినల్ కోర్టులైన ‘కంటకశోధన’లోని న్యాయమూర్తులను ‘ప్రదేస్తా’ అనేవారు.

75. మౌర్యుల కాలంలో తూర్పు తీరంలో ఉన్న అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన అంతర్జాతీయ రేవు పట్నం ఏది?

• A) భరూచ్ / భృగుకచ్ఛం
• B) తామ్రలిప్తి (Tamralipti)
• C) సోపారా
• D) కళ్యాణి

జవాబు: B) తామ్రలిప్తి వివరణ: బెంగాల్‌లోని ‘తామ్రలిప్తి’ తూర్పు తీరంలో ఆగ్నేయాసియా మరియు శ్రీలంకలతో వ్యాపారానికి ప్రధాన ఓడరేవుగా ఉండేది. పశ్చిమ తీరంలో ‘భృగుకచ్ఛం’ (భరూచ్) మరియు ‘సోపారా’ ప్రధాన ఓడరేవులు.

76. భారతదేశ జాతీయ చిహ్నంగా స్వీకరించబడిన సారనాథ్ అశోక స్తంభంపై ఉన్న ధర్మచక్రంలో ఎన్ని ఆకులు (Spokes) ఉంటాయి?

• A) 12
• B) 24
• C) 32
• D) 16

జవాబు: B) 24 వివరణ: సారనాథ్ స్తంభ పీఠంపై ఉన్న ధర్మచక్రంలో 24 ఆకులు ఉంటాయి. ఇది నిరంతర ప్రగతికి మరియు ధర్మానికి సంకేతంగా భారత జాతీయ పతాకంలో మధ్యలో చేర్చబడింది.

77. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రంలోని ‘మండల సిద్ధాంతం’ (Mandala Theory) ప్రధానంగా దేనికి సంబంధించినది?

• A) అంతర్గత పన్నుల విధానం
• B) విదేశాంగ విధానం మరియు పొరుగు రాజ్యాలతో సంబంధాలు (Foreign Policy)
• C) వ్యవసాయ విస్తరణ
• D) ధార్మిక పాలన

జవాబు: B) విదేశాంగ విధానం మరియు పొరుగు రాజ్యాలతో సంబంధాలు వివరణ: మండల సిద్ధాంతం 12 మంది రాజుల వ్యవస్థను వివరిస్తూ, ఒక రాజ్యానికి పొరుగున ఉన్న రాజ్యం సహజ శత్రువని, శత్రువుకు పొరుగున ఉన్న రాజ్యం మిత్రుడని పేర్కొంటూ దౌత్య సంబంధాలను (షడ్గుణ్య సిద్ధాంతం) నిర్వచిస్తుంది.

78. అశోకుడు తాను మొదట సాధారణ ఉపాసకుడిగా ఉండి, తదనంతరం బౌద్ధ సంఘంతో సన్నిహితమై ధమ్మ వ్యాప్తిని వేగవంతం చేసినట్లు తెలిపే లఘు రాతి శాసనం ఏది?

• A) రుమ్మిందెయ్ శాసనం
• B) లఘు రాతి శాసనం – I (Minor Rock Edict I – రూప్‌నాథ్ / బైరాట్)
• C) సాంచి శాసనం
• D) కౌశాంబి శాసనం

జవాబు: B) లఘు రాతి శాసనం – I వివరణ: లఘు రాతి శాసనం-I లో అశోకుడు తాను ఉపాసకుడిగా మారిన తొలి ఏడాదిన్నర కాలంలో పెద్దగా పురోగతి సాధించలేదని, కానీ బౌద్ధ సంఘాన్ని సందర్శించి సన్నిహితమైన తర్వాతే ధమ్మ ప్రచారం తీవ్రతరం చేశానని తెలిపాడు.

79. మౌర్యుల కాలంలో గ్రామీణ మరియు పట్టణ స్థాయిలో జనాభా లెక్కలు (Census), ఆస్తులు మరియు భూముల సర్వే నిర్వహించే అధికారి ఎవరు?

• A) గోప (Gopa)
• B) స్థానిక
• C) ప్రదేస్తా
• D) సంస్థాధ్యక్ష

జవాబు: A) గోప వివరణ: ‘గోప’ గ్రామీణ స్థాయిలో 5 నుండి 10 గ్రామాల బాధ్యత వహిస్తూ కుటుంబాల సంఖ్య, జనాభా వివరాలు, కులాలు, వృత్తులు, భూములు మరియు పన్నుల రిజిస్టర్లను నిర్వహించేవాడు.

80. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనానికి “అత్యంత కేంద్రీకృతమైన పరిపాలనా వ్యవస్థ (Hyper-centralised administration) మరియు బలహీనమైన వారసులు” ప్రధాన కారణమని విశ్లేషించిన ప్రముఖ చరిత్రకారిణి ఎవరు?

• A) పండిత్ హరప్రసాద్ శాస్త్రి
• B) రోమిలా థాపర్ (Romila Thapar)
• C) డి.డి. కోశాంబి
• D) విన్సెంట్ స్మిత్

జవాబు: B) రోమిలా థాపర్ వివరణ: రోమిలా థాపర్ తన ‘అశోక అండ్ ది డిక్లైన్ ఆఫ్ ది మౌర్యాస్’ గ్రంథంలో అత్యంత కేంద్రీకృతమైన మౌర్య వ్యవస్థను నడపడానికి అశోకుని తదుపరి వచ్చిన రాజులలో సమర్థత లేకపోవడమే సామ్రాజ్య విచ్ఛిన్నానికి మూలకారణమని పేర్కొన్నారు.