మౌర్య సామ్రాజ్య ఆవిర్భావం, పరిపాలన TOP 250 BITS PART 1

మౌర్య సామ్రాజ్య ఆవిర్భావం, పరిపాలన, అశోకుని ధమ్మ విధానం మరియు మౌర్యుల శిల్పకళపై పోటీ పరీక్షల (UPSC, APPSC, TSPSC) స్థాయి మొదటి 20 ముఖ్యమైన MCQs విశ్లేషణతో:

1. మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపకుడైన చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ఏ నంద రాజును ఓడించి క్రీ.పూ. 322లో మగధ వేదికగా మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు?

• A) మహాపద్మనందుడు
• B) ధననందుడు
• C) శిశునాగుడు
• D) కాలాశోకుడు

జవాబు: B) ధననందుడు వివరణ: చంద్రగుప్త మౌర్యుడు తన గురువైన చాణక్యుని (కౌటిల్యుని) వ్యూహాల సహాయంతో చివరి నంద రాజైన ధననందుడిని ఓడించి మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపన చేశాడు.

2. కౌటిల్యుడు (చాణక్యుడు) రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం ‘అర్థశాస్త్రం’ ప్రధానంగా దేనికి సంబంధించినది?

• A) కేవలం ఆర్థిక వ్యవస్థ
• B) మత సిద్ధాంతాలు
• C) రాజనీతి మరియు పరిపాలనా యంత్రాంగం (Statecraft/Polity)
• D) సైనిక యుద్ధ వ్యూహాలు మాత్రమే

జవాబు: C) రాజనీతి మరియు పరిపాలనా యంత్రాంగం వివరణ: అర్థశాస్త్రం కేవలం ఆర్థిక అంశాలకే పరిమితం కాకుండా రాజ్యం యొక్క పరిపాలన, రాజనీతి, విదేశాంగ విధానం, గూఢచార వ్యవస్థ మరియు శాంతి భద్రతల గురించి వివరిస్తుంది. ఇందులో మొత్తం 15 అధికరణలు (విభాగాలు) ఉన్నాయి.

3. చంద్రగుప్త మౌర్యుని ఆస్థానాన్ని సందర్శించిన గ్రీకు రాయబారి మెగస్తనీస్ రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం ఏది?

• A) పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ
• B) ఇండికా (Indika)
• C) నేచురల్ హిస్టరీ
• D) జియోగ్రఫీ

జవాబు: B) ఇండికా వివరణ: సెలేకస్ నికేటర్ రాయబారిగా మెగస్తనీస్ పాటలీపుత్రంలో నివసించి ‘ఇండికా’ గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇది మౌర్యుల సైనిక బలం, పాటలీపుత్ర నగర పాలన మరియు భారతీయ సమాజం గురించి వివరిస్తుంది.

4. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు గ్రీకు పాలకుడైన సెలేకస్ నికేటర్‌తో యుద్ధం తర్వాత కుదుర్చుకున్న సంధి ప్రకారం పొందిన వాయవ్య భూభాగాలు ఏవి?

• A) ఆరియా, అరాకోసియా, గెడ్రోసియా, పరోపమిసడై
• B) మగధ, అంగ, వంగ, కళింగ
• C) అవంతి, కాశి, కోసల, మల్ల
• D) కాశ్మీర్, గంధార, నేపాల్, కాంభోజ

జవాబు: A) ఆరియా, అరాకోసియా, గెడ్రోసియా, పరోపమిసడై వివరణ: సెలేకస్ తన కుమార్తెను చంద్రగుప్తునికి ఇచ్చి వివాహం జరిపించడమే కాకుండా హేరాత్ (ఆరియా), కాందహార్ (అరాకోసియా), బెలూచిస్తాన్ (గెడ్రోసియా), కాబూల్ (పరోపమిసడై) ప్రాంతాలను మౌర్యులకు అప్పగించి 500 ఏనుగులను పరిహారంగా పొందాడు.

5. జైన సంప్రదాయం ప్రకారం చంద్రగుప్త మౌర్యుడు తన జీవిత చరమాంకంలో జైనమతాన్ని స్వీకరించి, సల్లేఖన వ్రతం ద్వారా ప్రాణాలు త్యజించిన ప్రదేశం ఏది?

• A) పాటలీపుత్రం
• B) శ్రవణబెళగొళ (కర్ణాటక)
• C) పావాపురి
• D) వల్లభి

జవాబు: B) శ్రవణబెళగొళ వివరణ: జైన ముని భద్రబాహు ప్రభావంతో చంద్రగుప్త మౌర్యుడు జైనమతాన్ని స్వీకరించి, కర్ణాటకలోని శ్రవణబెళగొళ వద్దనున్న ‘చంద్రగిరి’ కొండపై సల్లేఖన వ్రతం ద్వారా మరణించాడు.

6. బిందుసారుడిని గ్రీకు చరిత్రకారులు ఏ పేరుతో పేర్కొన్నారు?

• A) సంద్రోకోటస్
• B) అమిత్రోకేట్స్ (Amitrochates)
• C) పియదస్సి
• D) దేవనాంప్రియ

జవాబు: B) అమిత్రోకేట్స్ వివరణ: బిందుసారుడికి ‘అమిత్రఘాతుడు’ (శత్రు సంహారకుడు) అనే బిరుదు ఉండేది. గ్రీకులు దీనిని గ్రీకు ఉచ్చారణ ప్రకారం ‘అమిత్రోకేట్స్’ అని రాశారు. చంద్రగుప్త మౌర్యుడిని ‘సంద్రోకోటస్’ అని పిలిచారు.

7. బిందుసారుని కాలంలో తక్షశిలలో ప్రజల తిరుగుబాటు జరిగినప్పుడు దానిని అణచివేయడానికి బిందుసారుడు వరుసగా ఎవరెవరిని పంపాడు?

• A) మొదట సుసీముడు, ఆ తర్వాత అశోకుడు
• B) మొదట అశోకుడు, ఆ తర్వాత సుసీముడు
• C) తిష్యుడు, ఆ తర్వాత రాధాగుప్తుడు
• D) ఉపగుప్తుడు, ఆ తర్వాత అశోకుడు

జవాబు: A) మొదట సుసీముడు, ఆ తర్వాత అశోకుడు వివరణ: తక్షశిలలో అక్కడి అధికారుల అక్రమాలకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు రాగా, బిందుసారుడు తన పెద్ద కుమారుడైన సుసీముడిని పంపాడు. ఆయన విఫలం కావడంతో అవంతి గవర్నర్‌గా ఉన్న అశోకుడిని పంపి తిరుగుబాటును అణచివేశాడు.

8. అశోకుడు తన పట్టాభిషేకం జరిగిన ఎన్నో ఏట ప్రసిద్ధ కళింగ యుద్ధం (క్రీ.పూ. 261) చేశాడు?

• A) 4వ ఏట
• B) 8వ ఏట
• C) 12వ ఏట
• D) 13వ ఏట

జవాబు: B) 8వ ఏట వివరణ: అశోకుని 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం (13th Major Rock Edict) ప్రకారం, అశోకుడు తన పట్టాభిషేకం జరిగిన 8వ సంవత్సరంలో (క్రీ.పూ. 261) కళింగపై దండయాత్ర చేశాడు.

9. కళింగ యుద్ధం తర్వాత అశోకుడు తీవ్ర మనోవేదనకు గురై ఏ బౌద్ధ భిక్షువు ప్రభావంతో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించాడు?

• A) నాగార్జునుడు
• B) ఉపగుప్తుడు (Upagupta)
• C) వసుబంధు
• D) దిజ్ఞాగుడు

జవాబు: B) ఉపగుప్తుడు వివరణ: కళింగ యుద్ధ వినాశనాన్ని చూసిన అశోకుడు ‘ఉపగుప్తుడు’ అనే బౌద్ధ ముని ఉపదేశంతో బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి, ‘భేరీఘోష’ (యుద్ధం) స్థానంలో ‘ధమ్మఘోష’ను స్వీకరించాడు.

10. అశోకుని ‘ధమ్మ’ (నైతిక సూత్రాలు) ప్రచారం కోసం ప్రత్యేకంగా నియమించబడిన ఉన్నతాధికారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) రాజూకులు
• B) ధమ్మ మహామాత్రులు (Dhamma Mahamattas)
• C) యుక్తులు
• D) ప్రదేసికాలు

జవాబు: B) ధమ్మ మహామాత్రులు వివరణ: అశోకుడు తన పట్టాభిషేకమైన 13వ సంవత్సరంలో ‘ధమ్మ మహామాత్రులు’ అనే ప్రత్యేక అధికారులను నియమించాడు. వీరు ప్రజలలో నైతిక విలువలు ప్రచారం చేయడం, సమాజంలో శాంతియుత వాతావరణాన్ని పర్యవేక్షించడం చేసేవారు.

11. అశోకుని బ్రాహ్మీ లిపి శాసనాలను 1837లో మొదటిసారిగా విజయవంతంగా చదివి అర్థం చేసుకున్న ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారి ఎవరు?

• A) అలెక్సాండర్ కన్నింగ్‌హామ్
• B) జేమ్స్ ప్రిన్సెప్ (James Prinsep)
• C) సర్ జాన్ మార్షల్
• D) రాబర్ట్ సెవెల్

జవాబు: B) జేమ్స్ ప్రిన్సెప్ వివరణ: 1837లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ముద్రణాలయ అధికారి జేమ్స్ ప్రిన్సెప్ అశోకుని బ్రాహ్మీ లిపి శాసనాలను మొదటిసారిగా చదివాడు.

12. అశోకుని శాసనాలలో సాధారణంగా ‘దేవనాంప్రియ పియదస్సి’ అని ఉంటుంది. కానీ ‘అశోక’ అనే అసలు పేరు ఏ శాసనాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది?

• A) మస్కీ శాసనం
• B) గుర్జర శాసనం
• C) నిట్టూర్ మరియు ఉదేగోళం శాసనాలు
• D) పైవన్నీ

జవాబు: D) పైవన్నీ వివరణ: కర్ణాటకలోని మస్కీ, నిట్టూర్, ఉదేగోళం మరియు మధ్యప్రదేశ్‌లోని గుర్జర శాసనాలలో ‘దేవనాంప్రియ అశోక’ అని ఆయన స్పష్టమైన పేరు పేర్కొనబడింది.

13. మౌర్యుల కాలంలో రాష్ట్రాన్ని (ప్రాంతాన్ని) ఏమని పిలిచేవారు, దానికి అధిపతిగా సాధారణంగా ఎవరిని నియమించేవారు?

• A) ఆహారం – అమత్య
• B) చక్ర (Chakra) – కుమార లేదా ఆర్యపుత్ర
• C) విషయా – విషయపతి
• D) గ్రామ – గ్రామిణి

జవాబు: B) చక్ర – కుమార లేదా ఆర్యపుత్ర వివరణ: మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని కొన్ని పెద్ద ప్రాంతాలుగా (చక్రాలు) విభజించారు. వీటి పాలకులుగా సాధారణంగా రాకుమారులు (కుమార లేదా ఆర్యపుత్ర) ఉండేవారు. ఉదాహరణకు అశోకుడు చక్రవర్తి కావడానికి ముందు అవంతి (ఉజ్జయిని) కి గవర్నర్‌గా పనిచేశాడు.

14. మౌర్యుల కేంద్ర ప్రభుత్వంలో రెవెన్యూ వసూలు విభాగానికి ప్రధాన అధిపతిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సన్నీధాత
• B) సమాహర్త (Samaharta)
• C) సేనాపతి
• D) వ్యవహారిక

జవాబు: B) సమాహర్త వివరణ: మౌర్య పరిపాలనలో ‘సమాహర్త’ ప్రధాన రెవెన్యూ అధికారి (Collector General). కాగా ‘సన్నీధాత’ అంటే కోశాధికారి (Treasurer / Custodian of Stores).

15. మెగస్తనీస్ ‘ఇండికా’ ప్రకారం పాటలీపుత్ర నగర పరిపాలన ఎంతమంది సభ్యులతో కూడిన మండలి ద్వారా నిర్వహించబడేది?

• A) 15 మంది (3 కమిటీలు)
• B) 30 మంది (6 కమిటీలు, ఒక్కో దానిలో 5 గురు)
• C) 20 మంది (4 కమిటీలు)
• D) 12 మంది (2 కమిటీలు)

జవాబు: B) 30 మంది (6 కమిటీలు, ఒక్కో దానిలో 5 గురు) వివరణ: మెగస్తనీస్ ప్రకారం పాటలీపుత్ర నగర పాలనను 30 మంది సభ్యుల మండలి పర్యవేక్షించేది. ఇందులో ఒక్కొక్కదానికి 5 మంది సభ్యులున్న 6 కమిటీలు (పరిశ్రమలు, విదేశీయుల సంక్షేమం, జనన మరణాల నమోదు, వాణిజ్యం మొదలైనవి) ఉండేవి.

16. మౌర్యుల కాలంలో భూమి శిస్తు సాధారణంగా దిగుబడిలో ఎంత భాగం వసూలు చేసేవారు?

• A) 1/2 వంతు
• B) 1/6 వంతు నుండి 1/4 వంతు
• C) 1/10 వంతు
• D) 1/3 వంతు

జవాబు: B) 1/6 వంతు నుండి 1/4 వంతు వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో రాజ్యానికి ప్రధాన ఆదాయ మార్గం భూమి శిస్తు (భాగ). ఇది సాధారణంగా దిగుబడిలో 1/6 వంతు నుండి 1/4 వంతు వరకు ఉండేది.

17. భారత ప్రభుత్వ జాతీయ చిహ్నమైన ‘నాలుగు సింహాల రాజముద్ర’ (Lion Capital) ను అశోకుని ఏ స్తంభ శాసనం నుండి గ్రహించారు?

• A) లౌరియా నందన్‌గఢ్
• B) సారనాథ్ స్తంభం (Sarnath Pillar)
• C) రాంపూర్వా స్తంభం
• D) సాంచి స్తంభం

జవాబు: B) సారనాథ్ స్తంభం వివరణ: ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సారనాథ్ వద్ద అశోకుడు నిర్మించిన స్తంభం పైభాగంలో ఉన్న నాలుగు సింహాల పీఠం నుండి భారత ప్రభుత్వం జాతీయ చిహ్నాన్ని స్వీకరించింది.

18. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్యుల కాలంలో క్రిమినల్ కోర్టులను (Criminal Courts) ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ధర్మాస్థీయ
• B) కంటకశోధన (Kantakashodhana)
• C) మహామాత్ర
• D) ప్రదేస్తా

జవాబు: B) కంటకశోధన వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో రెండు రకాల న్యాయస్థానాలు ఉండేవి: 1. ధర్మాస్థీయ (సివిల్ కోర్టులు), 2. కంటకశోధన (క్రిమినల్ కోర్టులు).

19. గుజరాత్‌లోని గిర్నార్ (జునాగఢ్) వద్ద ప్రసిద్ధ ‘సుదర్శన తటాకం’ (Sudarsana Lake) ను నిర్మించిన చంద్రగుప్త మౌర్యుని గవర్నర్ ఎవరు?

• A) తుషాస్ప
• B) పుష్యగుప్తుడు (Pushyagupta)
• C) సువిశాఖుడు
• D) రుద్రదాముడు

జవాబు: B) పుష్యగుప్తుడు వివరణ: చంద్రగుప్త మౌర్యుని సౌరాష్ట్ర గవర్నర్ అయిన వైశ్య పుష్యగుప్తుడు వ్యవసాయ నీటిపారుదల కోసం సుదర్శన తటాకాన్ని నిర్మించాడు. తదనంతరం అశోకుని గవర్నర్ ‘తుషాస్ప’ దీనికి కాలువలు తవ్వించాడు.

20. మౌర్య సామ్రాజ్యంలో చివరి చక్రవర్తి ఎవరు, అతడిని సంహరించి శృంగ వంశాన్ని స్థాపించిన సేనాధిపతి ఎవరు?

• A) దశరథుడు – వాసుదేవుడు
• B) బృహద్రథుడు – పుష్యమిత్ర శృంగుడు (Pushyamitra Shunga)
• C) సంప్రాతి – అగ్నిమిత్ర
• D) దేవభూతి – సుశర్మ

జవాబు: B) బృహద్రథుడు – పుష్యమిత్ర శృంగుడు వివరణ: క్రీ.పూ. 185లో చివరి మౌర్య రాజు బృహద్రథుడిని అతని సైన్యాధ్యక్షుడైన బ్రాహ్మణ సేనాని పుష్యమిత్ర శృంగుడు హత్య చేసి, మౌర్య సామ్రాజ్యానికి అంతం పలికి శృంగ వంశాన్ని స్థాపించాడు.

21. అశోకుని శాసనాలు భారతదేశంలో ప్రధానంగా ఏ లిపిలో చెక్కబడ్డాయి?

• A) ఖరోష్ఠి
• B) బ్రాహ్మీ (Brahmi)
• C) ఆరామిక్
• D) గ్రీకు

జవాబు: B) బ్రాహ్మీ వివరణ: భారతదేశంలో లభించిన అశోకుని శాసనాలలో మెజారిటీ ‘బ్రాహ్మీ’ లిపి మరియు ‘ప్రాకృత’ భాషలో ఉన్నాయి. వాయవ్య భారతంలో లభించిన శాసనాలు ‘ఖరోష్ఠి’ లిపిలోను, తక్షశిల/కాందహార్ ప్రాంతాలలో ఆరామిక్ మరియు గ్రీకు లిపులలో ఉన్నాయి.

22. అశోకుడు బౌద్ధమత త్రిరత్నాలైన ‘బుద్ధ, ధర్మ, సంఘం’ పట్ల తనకున్న సంపూర్ణ విశ్వాసాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించిన శాసనం ఏది?

• A) భాబ్రూ / బైరాట్ శాసనం (Bhabru Edict)
• B) రుమ్మిందెయ్ శాసనం
• C) సాంచి శాసనం
• D) అలహాబాద్ శాసనం

జవాబు: A) భాబ్రూ / బైరాట్ శాసనం వివరణ: రాజస్థాన్‌లోని భాబ్రూ శాసనంలో అశోకుడు “ప్రియదర్శి రాజా మగధ యొక్క బుద్ధునికి, ధర్మానికి, సంఘానికి నమస్కరించి తన విశ్వాసాన్ని వ్యక్తపరుస్తున్నాడు” అని స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు.

23. కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్యుల గూఢచార వ్యవస్థలో పనిచేసే అధికారులను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సమాహర్త
• B) గూఢపురుషులు (Gudhapurushas)
• C) రాజూకులు
• D) అక్షపటలాధ్యక్షులు

జవాబు: B) గూఢపురుషులు వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో గూఢచారులను ‘గూఢపురుషులు’ అనేవారు. వీరు రెండు రకాలు: 1. సంస్థ (ఒకే చోట ఉండి గూఢచర్యం చేసేవారు), 2. సంచార (వివిధ ప్రాంతాలు తిరుగుతూ సమాచారం సేకరించేవారు).

24. మౌర్యుల పరిపాలనలో ‘ఉత్తరాపథం’ (వాయవ్య ప్రావిన్స్) రాజధాని ఏది?

• A) ఉజ్జయిని
• B) తక్షశిల (Taxila)
• C) తోసలి
• D) సువర్ణగిరి

జవాబు: B) తక్షశిల వివరణ: మౌర్య సామ్రాజ్యంలోని ముఖ్యమైన చక్రాలకు (ప్రావిన్సులు) రాజధానులు: ఉత్తరాపథం – తక్షశిల, అవంతి పథం – ఉజ్జయిని, కళింగ – తోసలి, దక్షిణాపథం – సువర్ణగిరి, ప్రాచ్య (కేంద్ర) – పాటలీపుత్రం.

25. గ్రీకు రాయబారి మెగస్తనీస్ తన ‘ఇండికా’ గ్రంథంలో భారతీయ సమాజాన్ని ఎన్ని వర్గాలు/కులాలుగా విభజించి వర్ణించాడు?

• A) 4
• B) 7
• C) 8
• D) 5

జవాబు: B) 7 వివరణ: భారతదేశంలో వర్ణ వ్యవస్థ సంక్లిష్టంగా ఉండటం చూసి మెగస్తనీస్ వృత్తుల ఆధారంగా సమాజాన్ని 7 వర్గాలుగా (తత్వవేత్తలు, రైతులు, పశుపాలకులు/వేటగాళ్ళు, చేతివృత్తులవారు/వర్తకులు, సైనికులు, తనిఖీదారులు/గూఢచారులు, సలహాదారులు/అధికారులు) విభజించాడు.

26. అశోకుని ఏ ప్రధాన రాతి శాసనంలో జంతు బలుల నిషేధం మరియు జాతరల (సమాజ) పై పరిమితుల గురించి వివరించబడింది?

• A) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం (Major Rock Edict I)
• B) 5వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 8వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 13వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 1వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: మొదటి ప్రధాన రాతి శాసనంలో అశోకుడు రాజ వంటశాలలో ప్రతిరోజూ చంపే వేలాది జంతువుల సంఖ్యను తగ్గించానని, ఇకపై ఎటువంటి జంతు బలులు ఇవ్వకూడదని ఆదేశించాడు.

27. అశోకుడు అజీవిక (Ajivika) సన్యాసుల నివాసం కోసం బీహార్‌లోని ఏ కొండలలో గుహలను తొలిపించి దానం చేశాడు?

• A) నాగార్జుని గుహలు
• B) బారాబార్ గుహలు (Barabar Caves)
• C) అజంతా గుహలు
• D) ఎల్లోరా గుహలు

జవాబు: B) బారాబార్ గుహలు వివరణ: బీహార్‌లోని గయా సమీపంలో ఉన్న బారాబార్ కొండలలో అశోకుడు ‘కర్ణ చౌపార’, ‘సుదామ’, ‘విశ్వజోప్రీ’ అనే గుహలను తొలిపించి అజీవిక రంగానికి చెందిన మునులకు దానం చేశాడు.

28. మౌర్యుల కాలంలో ప్రామాణిక నాణేలుగా చలామణిలో ఉన్న వెండి నాణేలను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) నిష్క
• B) కార్షాపణ / పణ (Karshapana / Pana)
• C) దినార
• D) శతమాన

జవాబు: B) కార్షాపణ / పణ వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో ప్రధానంగా గుద్దుడు నాణేలు (Punch-marked coins) వాడేవారు. వీరి ప్రామాణిక వెండి నాణెం ‘పణ’ లేదా ‘కార్షాపణ’. బంగారం నాణేలను ‘సువర్ణ’, రాగి నాణేలను ‘మాషక’ అని పిలిచేవారు.

29. అశోకుడు బౌద్ధమత వ్యాప్తి కోసం తన కుమారుడైన మహేంద్రుడు మరియు కుమార్తె సంఘమిత్రలను ఏ దేశానికి పంపాడు?

• A) బర్మా (మయాన్మార్)
• B) తామ్రపర్ణి / శ్రీలంక (Sri Lanka)
• C) చైనా
• D) థాయ్‌లాండ్

జవాబు: B) తామ్రపర్ణి / శ్రీలంక వివరణ: అశోకుడు బౌద్ధమతాన్ని అంతర్జాతీయ మతంగా మార్చడానికి వివిధ దేశాలకు ప్రచారకులను పంపాడు. శ్రీలంక రాజు ‘తిస్స’ ఆహ్వానం మేరకు తన పిల్లలైన మహేంద్రుడు, సంఘమిత్రలను బోధివృక్షశాఖతో శ్రీలంకకు పంపాడు.

30. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కర్నూలు జిల్లాలో లభించిన అశోకుని ప్రసిద్ధ రాతి శాసన క్షేత్రం ఏది?

• A) ఎర్రగుడి (Erragudi / Jonnagiri)
• B) అమరావతి
• C) భట్టిప్రోలు
• D) ఘంటసాల

జవాబు: A) ఎర్రగుడి వివరణ: కర్నూలు జిల్లా పత్తికొండ తాలూకా ఎర్రగుడి (మరియు రాజులమండగిరి) వద్ద అశోకుని 14 ప్రధాన రాతి శాసనాలు మరియు లఘు రాతి శాసనాలు లభించాయి. ఇక్కడ శాసనం కుడి నుండి ఎడమకు, ఎడమ నుండి కుడికి (Boustrophedon) చెక్కబడటం విశేషం.

31. కౌటిల్యుడు తన అర్థశాస్త్రంలో ప్రతిపాదించిన రాజ్యం యొక్క ‘సప్తాంగ సిద్ధాంతం’ (Saptanga Theory) లో లేని అంశం ఏది?

• A) స్వామి (రాజు) & అమాత్య (మంత్రి)
• B) జనపద (ప్రజలు/భూమి) & దుర్గ (కోట)
• C) ధర్మం (మతం)
• D) కోశ (ఖజానా) & దండ (సైన్యం) & మిత్ర (మిత్రుడు)

జవాబు: C) ధర్మం వివరణ: కౌటిల్యుని సప్తాంగ సిద్ధాంతం ప్రకారం రాజ్యం 7 అంగాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది: 1. స్వామి, 2. అమాత్య, 3. జనపద, 4. దుర్గ, 5. కోశ, 6. దండ, 7. మిత్ర. ఇందులో మతం/ధర్మం అనేది అంగంగా పేర్కొనబడలేదు.

32. బిందుసారుడు సీరియా రాజైన ప్రథమ ఆంటియోకస్ (Antiochus I) వద్దకు రాయబారిని పంపి ఏ మూడు వస్తువులను కోరాడు?

• A) గుర్రాలు, ఏనుగులు, బంగారం
• B) తీపి ద్రాక్షారసం, ఎండిన అంజూర పండ్లు, తత్వవేత్త (Philosopher)
• C) పట్టు వస్త్రాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, ఆయుధాలు
• D) శిల్పులు, చిత్రకారులు, వైద్యులు

జవాబు: B) తీపి ద్రాక్షారసం, ఎండిన అంజూర పండ్లు, తత్వవేత్త వివరణ: ఆంటియోకస్ తీపి ద్రాక్షారసం మరియు ఎండిన అంజూర పండ్లను పంపాడు కానీ, గ్రీకు చట్టాల ప్రకారం తత్వవేత్తలను విక్రయించడం లేదా పంపడం నిషిద్ధమని తెలిపి తత్వవేత్తను పంపలేదు.

33. అశోకుని ఏ రాతి శాసనంలో ‘సకల మతాల పట్ల సహనం’ (Religious Tolerance) పాటించాలని మరియు ఇతరుల మతాలను నిందించకూడదని చెప్పబడింది?

• A) 12వ ప్రధాన రాతి శాసనం (Major Rock Edict XII)
• B) 3వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• C) 7వ ప్రధాన రాతి శాసనం
• D) 10వ ప్రధాన రాతి శాసనం

జవాబు: A) 12వ ప్రధాన రాతి శాసనం వివరణ: 12వ రాతి శాసనం అశోకుని మత సహన విధానాన్ని తెలియజేస్తుంది. మానవుడు తన మతాన్ని పొగుడుతూ ఇతర మతాలను నిందిస్తే, అది తన స్వసమాయానికే (స్వమతానికే) తీవ్ర హాని కలిగిస్తుందని ఇందులో హెచ్చరించాడు.

34. మౌర్యుల కేంద్ర పరిపాలనలో వ్యాపార వాణిజ్యాలు మరియు వస్తువుల ధరల నియంత్రణను పర్యవేక్షించే ప్రధాన అధికారి ఎవరు?

• A) పణ్యాధ్యక్షుడు (Panyadhyaksha)
• B) సంస్థాధ్యక్షుడు
• C) శుల్కాధ్యక్షుడు
• D) పౌతావాధ్యక్షుడు

జవాబు: A) పణ్యాధ్యక్షుడు వివరణ: మౌర్య పరిపాలనలో ‘అధ్యక్షులు’ (27 మంది) శాఖాధిపతులుగా ఉండేవారు. పణ్యాధ్యక్షుడు – వ్యాపార నియంత్రణ, శుల్కాధ్యక్షుడు – సుంకాల వసూలు, పౌతావాధ్యక్షుడు – కొలతలు మరియు తూకాలు పర్యవేక్షించేవారు.

35. మౌర్యుల కాలంలో నగర పాలనలో ప్రధాన అధికారి అయిన ‘నగరక’ (Nagaraka) కు సహాయపడే కింది స్థాయి అధికారులు ఎవరు?

• A) గోప మరియు స్థానిక
• B) గ్రామిణి
• C) రాజూక
• D) ప్రదేస్తా

జవాబు: A) గోప మరియు స్థానిక వివరణ: నగర పాలకుడిని ‘నగరక’ అనేవారు. నగరంలోని వార్డుల పర్యవేక్షణకు ‘స్థానిక’ (కొన్ని వార్డుల ఇన్ఛార్జ్) మరియు ‘గోప’ (10 నుండి 40 కుటుంబాల ఇన్ఛార్జ్) అనే అధికారులు సహాయపడేవారు.

36. అశోకుని మనుమడు మరియు అజీవికులకు ‘నాగార్జుని గుహలను’ (Nagarjuni Caves) దానం చేసిన మౌర్య రాజు ఎవరు?

• A) సంప్రాతి
• B) దశరథుడు (Dasharatha Maurya)
• C) జలౌక
• D) బృహద్రథుడు

జవాబు: B) దశరథుడు వివరణ: అశోకుని మనవడైన దశరథుడు కూడా తన తాత లాగే ‘దేవనాంప్రియ’ అనే బిరుదును ధరించి, బీహార్‌లోని నాగార్జుని కొండలలో ‘గోపిక’, ‘వాపియక’, ‘వడథిక’ అనే గుహలను తొలిపించి అజీవికులకు దానం చేశాడు.

37. మెగస్తనీస్ ప్రకారం మౌర్యుల సైనిక పరిపాలనను పర్యవేక్షించే 30 మంది సభ్యుల మండలి ఎన్ని కమిటీలుగా విభజించబడింది?

• A) 5 కమిటీలు
• B) 6 కమిటీలు (ఒక్కో దానిలో 5 గురు)
• C) 4 కమిటీలు
• D) 10 కమిటీలు

జవాబు: B) 6 కమిటీలు వివరణ: సైనిక విభాగాన్ని 6 కమిటీలు నిర్వహించేవి: 1. నావికాదళం, 2. రవాణా & సరఫరాలు, 3. పదాతిదళం (కాబూల్/కాలబలం), 4. అశ్వికదళం, 5. రథదళం, 6. గజదళం.

38. మధ్యప్రదేశ్‌లోని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సంపద అయిన ప్రసిద్ధ ‘సాంచి స్థూపం’ (Sanchi Stupa) ను మొదట నిర్మించినది ఎవరు?

• A) బిందుసారుడు
• B) అశోకుడు
• C) కనిష్కుడు
• D) హర్షవర్ధనుడు

జవాబు: B) అశోకుడు వివరణ: మధ్యప్రదేశ్‌లోని రైసేన్ జిల్లాలో ఉన్న సాంచి మహాస్థూపాన్ని క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో అశోకుడు ఇటుకలతో నిర్మించాడు. తదనంతరం శృంగుల కాలంలో దీనికి రాతి వేదిక, తోరణాలు అమర్చబడ్డాయి.

39. క్రీ.పూ. 250 లో పాటలీపుత్రంలో అశోకుని ఆదరణలో జరిగిన 3వ బౌద్ధ పరిషత్తులో ఏ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గ్రంథం క్రోడీకరించబడింది?

• A) వినయ పీఠకం
• B) సుత్త పీఠకం
• C) అభిధమ్మ పీఠకం (Abhidhamma Pitaka)
• D) మిలింద పన్హ

జవాబు: C) అభిధమ్మ పీఠకం వివరణ: మొగ్గలిపుత్త తిస్స అధ్యక్షతన జరిగిన 3వ బౌద్ధ పరిషత్తులో బౌద్ధ తత్వశాస్త్రాన్ని వివరించే ‘అభిధమ్మ పీఠకం’ క్రోడీకరించబడింది. అలాగే సంఘంలో మతభేదాలను అరికట్టడానికి అశోకుడు నిబంధనలు విధిస్తూ ‘సంఘభేద శాసనాలు’ వేయించాడు.

40. గౌతమ బుద్ధుడు జన్మించిన ప్రదేశాన్ని సందర్శించిన గుర్తుగా అశోకుడు ఏ శాసనంలో అక్కడి ప్రజలకు భూమి శిస్తును 1/6 నుండి 1/8 వంతుకు తగ్గించినట్లు పేర్కొన్నాడు?

• A) రుమ్మిందెయ్ / లుంబిని స్తంభ శాసనం (Rummindei Pillar Inscription)
• B) నిగాలి సాగర్ శాసనం
• C) సారనాథ్ శాసనం
• D) కౌశాంబి శాసనం

జవాబు: A) రుమ్మిందెయ్ స్తంభ శాసనం వివరణ: అశోకుడు తన పట్టాభిషేకమైన 20వ సంవత్సరంలో బుద్ధుని జన్మస్థలమైన లుంబిని (రుమ్మిందెయ్, నేపాల్) ని సందర్శించి, ఆ గ్రామాన్ని పన్ను మినహాయింపు (బలి మినహాయింపు) ఇచ్చి, భూమి శిస్తును (భాగ) 1/8 వంతుకు తగ్గించాడు.