NITYA VIDYARDHI
ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) – 100 ముఖ్యమైన MCQs
భాగం 1: రాజ్యాంగ నిబంధనలు, నిర్మాణం (ప్రశ్నలు 1-25)
1. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) ఏర్పాటు గురించి వివరిస్తుంది?
A) ఆర్టికల్ 280
B) ఆర్టికల్ 281
C) ఆర్టికల్ 275
D) ఆర్టికల్ 268
జవాబు: A) ఆర్టికల్ 280
వివరణ: రాజ్యాంగంలోని భాగం-XII లోని ఆర్టికల్ 280 ప్రకారం ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి ఆర్థిక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు.
2. కేంద్ర ఆర్థిక సంఘాన్ని ఎవరు నియమిస్తారు?
A) ప్రధాన మంత్రి
B) రాష్ట్రపతి
C) పార్లమెంటు
D) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
జవాబు: B) రాష్ట్రపతి
వివరణ: ఆర్టికల్ 280(1) ప్రకారం దేశ రాష్ట్రపతి ఆర్థిక సంఘాన్ని నియమిస్తారు.
3. ఆర్థిక సంఘం సాధారణ పదవీకాలం ఎంత?
A) 6 సంవత్సరాలు
B) 5 సంవత్సరాలు (లేదా రాష్ట్రపతి అవసరమని భావించిన దానికి ముందే)
C) 4 సంవత్సరాలు
D) శాశ్వత సంస్థ
జవాబు: B) 5 సంవత్సరాలు
వివరణ: సాధారణంగా ప్రతి 5 సంవత్సరాలకు ఒకసారి దీనిని ఏర్పాటు చేస్తారు.
4. కేంద్ర ఆర్థిక సంఘంలో చైర్మన్‌తో పాటు ఎంత మంది సభ్యులు ఉంటారు?
A) ముగ్గురు
B) నలుగురు
C) ఐదుగురు
D) ఏడుగురు
జవాబు: B) నలుగురు
వివరణ: ఆర్థిక సంఘం ఒక చైర్మన్ మరియు నలుగురు ఇతర సభ్యులతో (మొత్తం 5) కూడి ఉంటుంది.
5. ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్ మరియు సభ్యుల అర్హతలను నిర్ణయించే అధికారం ఎవరికి ఉంది?
A) రాష్ట్రపతికి
B) పార్లమెంటుకు (చట్టం ద్వారా)
C) సుప్రీంకోర్టుకు
D) నీతి ఆయోగ్ కు
జవాబు: B) పార్లమెంటుకు
వివరణ: ఆర్టికల్ 280(2) ప్రకారం ఈ అర్హతలను పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిర్ణయిస్తుంది (Finance Commission Act, 1951).
6. ‘ఫైనాన్స్ కమిషన్ (మిస్లేనియస్ ప్రొవిజన్స్) చట్టం’ పార్లమెంటు ఏ సంవత్సరంలో చేసింది?
A) 1950
B) 1951
C) 1952
D) 1956
జవాబు: B) 1951
వివరణ: సభ్యుల అర్హతలను నిర్ణయించడానికి పార్లమెంటు 1951లో ఈ చట్టాన్ని చేసింది.
7. ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యే వ్యక్తికి ఉండాల్సిన ప్రధాన అర్హత ఏమిటి?
A) సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి అయి ఉండాలి
B) ప్రజా వ్యవహారాల్లో (Public Affairs) అపార అనుభవం ఉండాలి
C) ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచేసి ఉండాలి
D) రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్‌గా అనుభవం ఉండాలి
జవాబు: B) ప్రజా వ్యవహారాల్లో (Public Affairs) అపార అనుభవం ఉండాలి
వివరణ: 1951 చట్టం ప్రకారం చైర్మన్‌కు పబ్లిక్ అఫైర్స్‌లో అనుభవం తప్పనిసరి.
8. ఆర్థిక సంఘం సభ్యులకు ఉండాల్సిన అర్హతల్లో లేనిది ఏది?
A) హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన లేదా ఆ అర్హత ఉన్న వ్యక్తి
B) ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో మరియు అకౌంట్స్ లో అనుభవం
C) ఆర్థిక శాస్త్రంలో ప్రత్యేక జ్ఞానం (Economist)
D) తప్పనిసరిగా లోక్‌సభ సభ్యుడై ఉండాలి (ఇది అర్హత కాదు)
జవాబు: D) తప్పనిసరిగా లోక్‌సభ సభ్యుడై ఉండాలి
వివరణ: సభ్యులు రాజకీయ నాయకులు లేదా ఎంపీలు కావాల్సిన అవసరం లేదు.
9. ఆర్థిక సంఘం ఏ రకమైన సంస్థ?
A) రాజ్యాంగబద్ధ మరియు సలహా పూర్వక సంస్థ (Constitutional & Advisory Body)
B) చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body)
C) ఎన్జీఓ (NGO)
D) ప్రైవేట్ సంస్థ
జవాబు: A) రాజ్యాంగబద్ధ మరియు సలహా పూర్వక సంస్థ
వివరణ: ఆర్టికల్ 280 ప్రకారం ఏర్పాటయ్యే ఇది ప్రభుత్వానికి కేవలం సలహాలు మాత్రమే ఇస్తుంది.
10. ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల స్వభావం ఎలా ఉంటుంది?
A) కేంద్ర ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి (Binding)
B) కేవలం సలహా పూర్వకమైనవి (Advisory/Non-binding)
C) రాష్ట్రాలు మాత్రమే పాటించాలి
D) సుప్రీంకోర్టు ఆమోదం పొందాలి
జవాబు: B) కేవలం సలహా పూర్వకమైనవి
వివరణ: ఆర్థిక సంఘం సిఫారసులు ప్రభుత్వానికి బైండింగ్ కాదు, కానీ సాధారణంగా ప్రభుత్వం వీటిని గౌరవించి అమలు చేస్తుంది.
11. ఆర్థిక సంఘం తన నివేదికను (Report) ఎవరికి సమర్పిస్తుంది?
A) ప్రధాన మంత్రికి
B) పార్లమెంటుకు
C) రాష్ట్రపతికి
D) ఆర్థిక మంత్రికి
జవాబు: C) రాష్ట్రపతికి
వివరణ: ఆర్టికల్ 281 ప్రకారం ఆర్థిక సంఘం తన నివేదికను రాష్ట్రపతికి ఇస్తుంది.
12. రాష్ట్రపతి ఆర్థిక సంఘం నివేదికను ఎక్కడ ఉంచుతారు?
A) సుప్రీంకోర్టులో
B) ఉభయ సభల (పార్లమెంటు) ముందు (యాక్షన్ టేకెన్ రిపోర్ట్‌తో పాటు)
C) రిజర్వ్ బ్యాంక్ వద్ద
D) నీతి ఆయోగ్ ముందు
జవాబు: B) ఉభయ సభల ముందు
వివరణ: ఆర్టికల్ 281 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఈ నివేదికను పార్లమెంటు ముందుంచుతారు.
13. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ కేంద్రం నుండి రాష్ట్రాలకు వెళ్లే ‘గ్రాంట్స్-ఇన్-ఎయిడ్’ (Grants-in-aid) గురించి తెలుపుతుంది?
A) ఆర్టికల్ 275
B) ఆర్టికల్ 282
C) ఆర్టికల్ 268
D) ఆర్టికల్ 293
జవాబు: A) ఆర్టికల్ 275
వివరణ: చట్టబద్ధమైన గ్రాంట్లను ఆర్టికల్ 275 వివరిస్తుంది, వీటిని ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల మేరకే ఇస్తారు.
14. ఆర్టికల్ 282 దేనికి సంబంధించింది?
A) ఆర్థిక సంఘం సిఫారసులతో సంబంధం లేకుండా కేంద్రం లేదా రాష్ట్రాలు ఇచ్చే విచక్షణా గ్రాంట్లు (Discretionary Grants)
B) పన్నుల పంపిణీ
C) జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి
D) కాగ్ నియామకం
జవాబు: A) విచక్షణా గ్రాంట్లు
వివరణ: ఇవి మంత్రిత్వ శాఖలు లేదా ప్లానింగ్ ద్వారా ఇచ్చే గ్రాంట్లు. వీటికి ఫైనాన్స్ కమిషన్ తో పనిలేదు.
15. ‘భారత సంఘటిత నిధి’ (Consolidated Fund of India) గురించి తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది?
A) ఆర్టికల్ 266
B) ఆర్టికల్ 267
C) ఆర్టికల్ 280
D) ఆర్టికల్ 300
జవాబు: A) ఆర్టికల్ 266
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆదాయం, పన్నులు అన్నీ ఈ నిధిలోనే జమవుతాయి.
16. ‘ఆకస్మిక నిధి’ (Contingency Fund of India) కి సంబంధించిన ఆర్టికల్ ఏది?
A) ఆర్టికల్ 267
B) ఆర్టికల్ 266
C) ఆర్టికల్ 280
D) ఆర్టికల్ 275
జవాబు: A) ఆర్టికల్ 267
వివరణ: అత్యవసర ఖర్చుల కోసం రాష్ట్రపతి ఆధీనంలో ఈ నిధి ఉంటుంది.
17. పంచాయతీలకు మరియు మున్సిపాలిటీలకు వనరులు సమకూర్చడానికి ‘రాష్ట్ర సంఘటిత నిధి’ని పెంచే చర్యలను కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం ఎవరి సిఫారసుల మేరకు సూచిస్తుంది?
A) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం (State Finance Commission)
B) రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి
C) గవర్నర్
D) కేంద్ర హోం శాఖ
జవాబు: A) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: 73వ, 74వ సవరణల తర్వాత స్థానిక సంస్థలకు నిధుల పెంపు బాధ్యత కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం పరిధిలోకి వచ్చింది.
18. కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య నికర పన్నుల రాబడి (Net Proceeds of Taxes) పంపిణీని సూచించేది ఎవరు?
A) నీతి ఆయోగ్
B) ఆర్థిక సంఘం
C) సుప్రీంకోర్టు
D) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
జవాబు: B) ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: పన్నుల పంపిణీకి ఫార్ములాను ఆర్థిక సంఘం ఖరారు చేస్తుంది.
19. ఆర్థిక సంఘం సభ్యులను తిరిగి నియమించడానికి (Re-appointment) రాజ్యాంగం అనుమతిస్తుందా?
A) అవును, వారు తిరిగి నియమించబడవచ్చు
B) లేదు, ఒకేసారి పని చేయాలి
C) చైర్మన్ కు మాత్రమే అనుమతి
D) కేవలం సభ్యులకు మాత్రమే అనుమతి
జవాబు: A) అవును, వారు తిరిగి నియమించబడవచ్చు
వివరణ: 1951 చట్టం ప్రకారం సభ్యులు రీ-అపాయింట్మెంట్‌కు అర్హులే.
20. ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేసే ‘క్షితిజ సమాంతర పంపిణీ’ (Horizontal Devolution) అనగా ఏమిటి?
A) కేంద్రం నుండి రాష్ట్రాలకు పన్నుల బదిలీ
B) రాష్ట్రాల మధ్య (ఒక రాష్ట్రానికి మరో రాష్ట్రానికి) నిధుల పంపిణీ శాతం ఫార్ములా
C) కేంద్రం నుండి స్థానిక సంస్థలకు నిధులు
D) కార్పొరేట్ పన్నుల పంపిణీ
జవాబు: B) రాష్ట్రాల మధ్య నిధుల పంపిణీ
వివరణ: మొత్తం రాష్ట్రాల వాటాలో ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత శాతం దక్కాలనేది ‘హారిజాంటల్ డెవల్యూషన్’.
21. ‘లంబ పంపిణీ’ (Vertical Devolution) అనగా ఏమిటి?
A) కేంద్రానికి మరియు రాష్ట్రాలకు (కలిపి) మధ్య జరిగే పన్నుల పంపిణీ (ఉదా: రాష్ట్రాలకు 41%)
B) రెండు రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ
C) రాష్ట్రం నుండి పంచాయతీలకు పంపిణీ
D) విదేశీ నిధుల బదిలీ
జవాబు: A) కేంద్రానికి మరియు రాష్ట్రాలకు మధ్య జరిగే పన్నుల పంపిణీ
వివరణ: ఉమ్మడి పన్నుల పూల్ నుండి రాష్ట్రాలకు మొత్తం ఎంత శాతం వెళ్తుందో ఇది తెలుపుతుంది.
22. కేంద్ర ప్రభుత్వం విధించే ‘సెస్‌లు మరియు సర్‌చార్జీలు’ (Cesses and Surcharges) డివిజబుల్ పూల్ (పంపిణీ చేయదగిన పన్నులు) లోకి వస్తాయా?
A) అవును, వస్తాయి
B) రావు, ఇవి పూర్తిగా కేంద్రానికే చెందుతాయి (ఆర్టికల్ 270, 271 ప్రకారం)
C) సగం రాష్ట్రాలకు వస్తాయి
D) కేవలం సర్‌చార్జీలు మాత్రమే వస్తాయి
జవాబు: B) రావు, ఇవి పూర్తిగా కేంద్రానికే చెందుతాయి
వివరణ: సెస్‌లు మరియు సర్‌చార్జీలను రాష్ట్రాలతో పంచుకోవాల్సిన అవసరం కేంద్రానికి లేదు.
23. డివిజబుల్ పూల్ (Divisible Pool) నుండి ఏ పన్నును మినహాయించారు?
A) ఆదాయపు పన్ను
B) కార్పొరేట్ టాక్స్
C) పన్నుల సేకరణకు అయ్యే ఖర్చు (Cost of collection) మరియు సెస్‌లు/సర్‌చార్జీలు
D) జీఎస్టీ
జవాబు: C) పన్నుల సేకరణ ఖర్చు మరియు సెస్‌లు/సర్‌చార్జీలు
వివరణ: ఆర్టికల్ 279 ప్రకారం నికర రాబడి (Net Proceeds) ని లెక్కించేటప్పుడు వీటిని మినహాయిస్తారు.
24. ‘నికర పన్నుల రాబడి’ (Net Proceeds) ని ధృవీకరించే తుది అధికారం ఎవరికి ఉంది?
A) కాగ్ (Comptroller and Auditor General – CAG)
B) ఆర్థిక మంత్రి
C) ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్
D) ఆర్బీఐ గవర్నర్
జవాబు: A) కాగ్ (CAG)
వివరణ: ఆర్టికల్ 279 ప్రకారం కాగ్ ధృవీకరణే అంతిమం.
25. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆర్థిక సంఘాన్ని దేని బ్యాలెన్సింగ్ వీల్ (Balancing wheel of fiscal federalism) గా పిలుస్తారు?
A) ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ చక్రం
B) ద్రవ్య సమాఖ్య (Fiscal Federalism) వ్యవస్థకు బ్యాలెన్సింగ్ వీల్
C) బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ బ్యాలెన్సింగ్ వీల్
D) రాజకీయ సమతుల్యత
జవాబు: B) ద్రవ్య సమాఖ్య (Fiscal Federalism) వ్యవస్థకు బ్యాలెన్సింగ్ వీల్
వివరణ: కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాలను బ్యాలెన్స్ చేస్తుంది కాబట్టి దీనిని అలా పిలుస్తారు.
భాగం 2: చారిత్రక ఆర్థిక సంఘాలు (1 వ నుండి 14 వ వరకు) (ప్రశ్నలు 26-50)
26. భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఆర్థిక సంఘం ఎప్పుడు ఏర్పాటయింది?
A) 1951 నవంబర్ 22
B) 1950 జనవరి 26
C) 1947 ఆగస్టు 15
D) 1952 ఏప్రిల్
జవాబు: A) 1951 నవంబర్ 22
వివరణ: రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుల ద్వారా 1951లో తొలి ఆర్థిక సంఘం ఏర్పాటయింది (1952-57 కాలానికి).
27. మొదటి ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్ ఎవరు?
A) కె. సంతానం
B) కె.సి. నియోగి (K.C. Neogy)
C) సి.డి. దేశ్‌ముఖ్
D) ఏ.కె. చందా
జవాబు: B) కె.సి. నియోగి
వివరణ: స్వతంత్ర భారత తొలి ఫైనాన్స్ కమిషన్ కు కె.సి. నియోగి నేతృత్వం వహించారు.
28. రెండవ ఆర్థిక సంఘం (1956) చైర్మన్ ఎవరు?
A) కె. సంతానం
B) ఏ.కె. చందా
C) పి.వి. రాజమన్నార్
D) వై.బి. చవాన్
జవాబు: A) కె. సంతానం
వివరణ: 1957-62 కాలానికి ఏర్పాటైన 2వ కమిషన్ చైర్మన్ కె. సంతానం.
29. మూడవ ఆర్థిక సంఘం (1960) చైర్మన్ ఎవరు?
A) మహావీర్ త్యాగి
B) ఏ.కె. చందా (A.K. Chanda)
C) బ్రహ్మానంద రెడ్డి
D) జె.ఎం. షెలట్
జవాబు: B) ఏ.కె. చందా
వివరణ: 3వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ చైర్మన్ ఏ.కె. చందా.
30. నాల్గవ ఆర్థిక సంఘం (1964) చైర్మన్ ఎవరు?
A) డా. పి.వి. రాజమన్నార్ (Dr. P.V. Rajamannar)
B) ఏ.ఎం. ఖుస్రో
C) బ్రహ్మానంద రెడ్డి
D) కె.సి. పంత్
జవాబు: A) డా. పి.వి. రాజమన్నార్
వివరణ: 4వ ఆర్థిక సంఘానికి రాజమన్నార్ చైర్మన్‌గా ఉన్నారు.
31. ఐదవ ఆర్థిక సంఘం (1968) చైర్మన్ ఎవరు?
A) మహావీర్ త్యాగి
B) వై.బి. చవాన్
C) బ్రహ్మానంద రెడ్డి
D) ఎన్.కె.పి. సాల్వే
జవాబు: A) మహావీర్ త్యాగి
వివరణ: 5వ ఆర్థిక సంఘానికి మహావీర్ త్యాగి చైర్మన్.
32. ఆరవ ఆర్థిక సంఘం (1972) చైర్మన్ ఎవరు?
A) కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి (K. Brahmananda Reddy)
B) వై.బి. చవాన్
C) సి. రంగరాజన్
D) జె.ఎం. షెలట్
జవాబు: A) కాసు బ్రహ్మానంద రెడ్డి
వివరణ: ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి బ్రహ్మానంద రెడ్డి 6వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా పనిచేశారు.
33. ఎనిమిదవ ఆర్థిక సంఘం (1982) చైర్మన్ ఎవరు?
A) వై.బి. చవాన్ (Y.B. Chavan)
B) జె.ఎం. షెలట్ (7వ సంఘం)
C) ఎన్.కె.పి. సాల్వే
D) సి. రంగరాజన్
జవాబు: A) వై.బి. చవాన్
వివరణ: 8వ ఆర్థిక సంఘానికి వై.బి. చవాన్ నేతృత్వం వహించారు.
34. పదవ ఆర్థిక సంఘం (1992) చైర్మన్ ఎవరు?
A) కె.సి. పంత్ (K.C. Pant)
B) ఏ.ఎం. ఖుస్రో
C) సి. రంగరాజన్
D) విజయ్ కేల్కర్
జవాబు: A) కె.సి. పంత్
వివరణ: 10వ ఆర్థిక సంఘానికి కె.సి. పంత్ చైర్మన్.
35. పదకొండవ ఆర్థిక సంఘం (1998) చైర్మన్ ఎవరు?
A) ఏ.ఎం. ఖుస్రో (A.M. Khusro)
B) సి. రంగరాజన్
C) వై.వి. రెడ్డి
D) ఎన్.కె. సింగ్
జవాబు: A) ఏ.ఎం. ఖుస్రో
వివరణ: 11వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్ ఏ.ఎం. ఖుస్రో (2000-2005 కాలానికి).
36. పన్నెండవ ఆర్థిక సంఘం (2002) చైర్మన్ ఎవరు?
A) డా. సి. రంగరాజన్ (Dr. C. Rangarajan)
B) విజయ్ కేల్కర్
C) వై.వి. రెడ్డి
D) అరవింద్ పనగరియా
జవాబు: A) డా. సి. రంగరాజన్
వివరణ: రిజర్వ్ బ్యాంక్ మాజీ గవర్నర్ సి. రంగరాజన్ 12వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా ఉన్నారు.
37. పదమూడవ ఆర్థిక సంఘం (2007) చైర్మన్ ఎవరు?
A) డా. విజయ్ ఎల్. కేల్కర్ (Dr. Vijay Kelkar)
B) వై.వి. రెడ్డి
C) ఎన్.కె. సింగ్
D) అమితాబ్ కాంత్
జవాబు: A) డా. విజయ్ ఎల్. కేల్కర్
వివరణ: 13వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా విజయ్ కేల్కర్ పనిచేశారు (2010-2015 కాలానికి).
38. 14వ ఆర్థిక సంఘం (2013) చైర్మన్ ఎవరు?
A) డా. వై.వి. రెడ్డి (Dr. Y.V. Reddy)
B) రఘురామ్ రాజన్
C) ఎన్.కె. సింగ్
D) మన్మోహన్ సింగ్
జవాబు: A) డా. వై.వి. రెడ్డి
వివరణ: ఆర్బీఐ మాజీ గవర్నర్ వై.వి. రెడ్డి 14వ ఆర్థిక సంఘానికి (2015-2020) నేతృత్వం వహించారు.
39. 14వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాల పన్నుల వాటాను (Vertical Devolution) 32% నుండి ఒకేసారి ఎంత శాతానికి పెంచింది?
A) 42%
B) 41%
C) 50%
D) 35%
జవాబు: A) 42%
వివరణ: రాష్ట్రాలకు ఒకేసారి 10% జంప్ చేస్తూ 42% వాటా ఇవ్వాలని 14వ సంఘం సంచలన సిఫారసు చేసింది.
40. ఆర్థిక సంఘం పన్నుల పంపిణీలో దేని ఆధారంగా రాష్ట్రాల మధ్య అసమానతలను తగ్గిస్తుంది?
A) జనాభా, విస్తీర్ణం, ఆదాయ అసమానతలు (Income Distance) వంటి అంశాలు
B) కేవలం రాష్ట్ర అక్షరాస్యత
C) ముఖ్యమంత్రుల సీనియారిటీ
D) అసెంబ్లీ స్థానాల సంఖ్య
జవాబు: A) జనాభా, విస్తీర్ణం, ఆదాయ అసమానతలు
వివరణ: ఆర్థికంగా వెనుకబడిన రాష్ట్రాలకు ఎక్కువ నిధులు వెళ్లేలా Income Distance ఫార్ములా వాడతారు.
41. ఆదాయ అంతరం (Income Distance) అనగా ఏమిటి?
A) అత్యధిక తలసరి ఆదాయం గల రాష్ట్రం యొక్క ఆదాయానికి మరియు మిగతా రాష్ట్రాల తలసరి ఆదాయానికి మధ్య ఉన్న తేడా
B) రెండు దేశాల ఆదాయాల తేడా
C) రాష్ట్రాల బడ్జెట్ లోటు
D) పన్నుల వసూళ్లలో వ్యత్యాసం
జవాబు: A) అత్యధిక తలసరి ఆదాయం గల రాష్ట్రానికి, మిగతా రాష్ట్రాలకు మధ్య ఉన్న తేడా
వివరణ: తక్కువ ఆదాయం ఉన్న రాష్ట్రాలకు అధిక శాతం నిధులు ఇవ్వడానికి ఈ కొలమానం వాడతారు.
42. అటవీ విస్తీర్ణం (Forest Cover) కు పంపిణీ ఫార్ములాలో మొదటిసారిగా ఏ ఆర్థిక సంఘం వెయిటేజీ (Weightage) కల్పించింది?
A) 14వ ఆర్థిక సంఘం (7.5% వెయిటేజీ)
B) 12వ ఆర్థిక సంఘం
C) 15వ ఆర్థిక సంఘం
D) 10వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 14వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రోత్సహించడానికి అటవీ విస్తీర్ణానికి మొదటిసారి వై.వి. రెడ్డి సంఘం 7.5% వెయిటేజీ ఇచ్చింది.
43. రాజ్యాంగంలోని 80వ సవరణ చట్టం (2000) ద్వారా కేంద్రం వసూలు చేసే అన్ని పన్నులను రాష్ట్రాలతో పంచుకునే విధానం ఏ ఫైనాన్స్ కమిషన్ సిఫారసుల ఆధారంగా వచ్చింది?
A) 10వ ఆర్థిక సంఘం (ప్రత్యామ్నాయ పంపిణీ పథకం – Alternative Scheme of Devolution)
B) 11వ ఆర్థిక సంఘం
C) 12వ ఆర్థిక సంఘం
D) 8వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 10వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: అంతకు ముందు కేవలం ఆదాయపు పన్ను, ఎక్సైజ్ డ్యూటీలను మాత్రమే పంచేవారు. 10వ ఆర్థిక సంఘం అన్ని పన్నులను ఒకే పూల్ గా మార్చాలని సూచించింది.
44. ‘పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలకు’ నిధుల మంజూరులో ‘పనితీరు ఆధారిత గ్రాంట్ల’ను (Performance Grants) ఏ ఆర్థిక సంఘాలు ప్రముఖంగా సిఫారసు చేశాయి?
A) 13వ మరియు 14వ ఆర్థిక సంఘాలు
B) 1వ మరియు 2వ
C) 5వ మరియు 6వ
D) 9వ మరియు 10వ
జవాబు: A) 13వ మరియు 14వ ఆర్థిక సంఘాలు
వివరణ: స్థానిక సంస్థలకు బేసిక్ గ్రాంట్లతో పాటు పెర్ఫార్మన్స్ గ్రాంట్లను ఇవ్వాలని ఇవి సూచించాయి.
45. విపత్తు నిర్వహణ (Disaster Management) కింద స్టేట్ డిజాస్టర్ రెస్పాన్స్ ఫండ్ (SDRF) కు నిధుల కేటాయింపు ఫార్ములాను ఎవరు నిర్ణయిస్తారు?
A) ఆర్థిక సంఘం
B) నీతి ఆయోగ్
C) హోం మంత్రిత్వ శాఖ
D) వాతావరణ శాఖ
జవాబు: A) ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: విపత్తు నిధుల కేంద్ర-రాష్ట్రాల షేరింగ్ (సాధారణంగా 75:25 లేదా ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు 90:10) ను ఆర్థిక సంఘం నిర్ణయిస్తుంది.
46. జీఎస్టీ (GST) అమలు తర్వాత ఏర్పాటయిన మొట్టమొదటి పూర్తి స్థాయి ఫైనాన్స్ కమిషన్ ఏది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
B) 13వ ఆర్థిక సంఘం
C) 14వ ఆర్థిక సంఘం
D) 12వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: 14వ కమిషన్ కాలంలో జీఎస్టీ వచ్చినా, 15వ కమిషనే దాని పూర్తి ప్రభావాన్ని బేరీజు వేసింది.
47. ‘రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు’ (Post-Devolution Revenue Deficit Grants) అనగా ఏమిటి?
A) పన్నుల వాటా బదిలీ చేసిన తర్వాత కూడా రెవెన్యూ లోటును ఎదుర్కొంటున్న రాష్ట్రాలకు కేంద్రం ఇచ్చే అదనపు ఆర్థిక సాయం
B) నష్టాల్లో ఉన్న ప్రైవేట్ కంపెనీలకు ఇచ్చే గ్రాంట్లు
C) రాష్ట్రాలు కేంద్రానికి ఇచ్చే గ్రాంట్లు
D) వరదల సమయంలో ఇచ్చే నిధులు
జవాబు: A) పన్నుల వాటా బదిలీ తర్వాత రెవెన్యూ లోటు ఉన్న రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే గ్రాంట్లు
వివరణ: ఆర్టికల్ 275 ప్రకారం ఈ గ్రాంట్లను ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేస్తుంది.
48. ఆర్థిక సంఘం పన్నుల పంపిణీ ఫార్ములాలో ‘జనాభా’ కు వెయిటేజీ ఇవ్వడానికి ఎప్పటి నుండి 1971 జనాభా లెక్కలకు బదులుగా కేవలం ‘2011 జనాభా’ లెక్కలను మాత్రమే వాడటం ప్రారంభించారు?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం నుండి
B) 14వ ఆర్థిక సంఘం నుండి
C) 10వ ఆర్థిక సంఘం నుండి
D) 12వ ఆర్థిక సంఘం నుండి
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం నుండి
వివరణ: 15వ సంఘానికి ఇచ్చిన టర్మ్స్ ఆఫ్ రిఫరెన్స్ (ToR) ప్రకారం 2011 జనాభాను మాత్రమే వాడాలి.
49. ఆర్థిక సంఘం పనితీరులో జోక్యం చేసుకోని సంస్థ ఏది?
A) ప్రణాళికా సంఘం (గతంలో) / నీతి ఆయోగ్ (ఇవి జోక్యం చేసుకోవు)
B) రాష్ట్రపతి
C) కాగ్
D) పార్లమెంటు
జవాబు: A) ప్రణాళికా సంఘం / నీతి ఆయోగ్
వివరణ: ఆర్థిక సంఘం స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థ. నీతి ఆయోగ్ దానికి మార్గనిర్దేశం చేయజాలదు.
50. రాజ్యాంగ సభలో (Constituent Assembly) ఆర్థిక సంఘం ఏర్పాటును సమర్థించిన ముఖ్యమైన ముసాయిదా కమిటీ సభ్యుడు ఎవరు?
A) డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్
B) మహాత్మా గాంధీ
C) జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
D) వల్లభాయ్ పటేల్
జవాబు: A) డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్
వివరణ: కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య పన్నుల పంపిణీ స్వతంత్రంగా జరగాలని అంబేద్కర్ గారు దీనిని సమర్థించారు.
భాగం 3: 15వ ఆర్థిక సంఘం (ప్రశ్నలు 51-75)
51. 15వ ఆర్థిక సంఘం (Fifteenth Finance Commission) చైర్మన్ ఎవరు?
A) నంద కిషోర్ సింగ్ (N.K. Singh)
B) వై.వి. రెడ్డి
C) శక్తికాంత దాస్
D) అరవింద్ సుబ్రహ్మణ్యం
జవాబు: A) ఎన్.కె. సింగ్
వివరణ: మాజీ ఎంపీ మరియు బ్యూరోక్రాట్ ఎన్.కె. సింగ్ 15వ సంఘానికి చైర్మన్.
52. 15వ ఆర్థిక సంఘం ఏ కాలానికి తన సిఫారసులను అందించింది?
A) 2021-2022 నుండి 2025-2026 (ఐదేళ్ల కాలానికి మరియు అంతకుముందు 2020-21 కి ఒక ఏడాది రిపోర్ట్)
B) 2015-2020
C) 2010-2015
D) 2026-2031
జవాబు: A) 2021-26 (మొత్తం 6 ఏళ్లకు రెండు నివేదికలు ఇచ్చింది)
వివరణ: కోవిడ్ మరియు జమ్మూ కాశ్మీర్ విభజన దృష్ట్యా 2020-21 కి తొలి రిపోర్ట్, 2021-26 కి రెండవ రిపోర్ట్ ఇచ్చింది.
53. 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాల పన్నుల వాటాను (Vertical Devolution) ఎంత శాతంగా సిఫారసు చేసింది?
A) 41%
B) 42%
C) 32%
D) 40%
జవాబు: A) 41%
వివరణ: 14వ సంఘం ఇచ్చిన 42% నుండి 1% తగ్గించి 41% చేసింది.
54. 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాల వాటాను 42% నుండి 41% కి తగ్గించడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?
A) కొత్తగా ఏర్పాటైన జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్, లడఖ్ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల భద్రత మరియు అభివృద్ధి అవసరాలను కేంద్రం భరించాల్సి ఉన్నందున ఆ 1% కేంద్రానికి ఇచ్చింది
B) రక్షణ వ్యయం పెరగడం వల్ల
C) రాష్ట్రాలు ఖర్చు చేయకపోవడం వల్ల
D) విదేశీ అప్పులు తీర్చడానికి
జవాబు: A) జమ్మూ కాశ్మీర్, లడఖ్ యూటీల ఏర్పాటు వల్ల
వివరణ: జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్ర హోదా కోల్పోయి యూటీగా మారడంతో ఆ రాష్ట్ర వాటా 1% కేంద్రానికి మళ్లించారు.
55. 15వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ప్రకారం రాష్ట్రాల పంపిణీ (Horizontal Devolution) లో ‘ఆదాయ అంతరం’ (Income Distance) కు ఇచ్చిన వెయిటేజీ ఎంత?
A) 45%
B) 50%
C) 15%
D) 10%
జవాబు: A) 45%
వివరణ: 15వ సంఘం ఆదాయ అంతరానికి అత్యధికంగా 45% వెయిటేజీ ఇచ్చింది.
56. 15వ ఆర్థిక సంఘం ‘జనాభా’ (Population – 2011) కు ఇచ్చిన వెయిటేజీ ఎంత?
A) 15%
B) 27.5%
C) 10%
D) 20%
జవాబు: A) 15%
వివరణ: 2011 జనాభా ఆధారంగా 15% వెయిటేజీ ఇచ్చారు.
57. 15వ ఆర్థిక సంఘం కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన ‘డెమోగ్రాఫిక్ పెర్ఫార్మన్స్’ (జనాభా నియంత్రణ పనితీరు) కు ఎంత వెయిటేజీ ఇచ్చింది?
A) 12.5%
B) 10%
C) 15%
D) 5%
జవాబు: A) 12.5%
వివరణ: 2011 జనాభా తీసుకున్నందున నష్టపోయే దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలను శాంతింపజేయడానికి, జనాభా నియంత్రించిన రాష్ట్రాలకు రివార్డుగా 12.5% కేటాయించారు.
58. 15వ ఆర్థిక సంఘం ‘విస్తీర్ణం’ (Area) కు ఇచ్చిన వెయిటేజీ ఎంత?
A) 15%
B) 10%
C) 5%
D) 20%
జవాబు: A) 15%
వివరణ: రాష్ట్ర విస్తీర్ణానికి 15% ఇచ్చారు.
59. 15వ ఆర్థిక సంఘం ‘అటవీ మరియు పర్యావరణం’ (Forest and Ecology) కు ఇచ్చిన వెయిటేజీ ఎంత?
A) 10%
B) 7.5%
C) 15%
D) 5%
జవాబు: A) 10%
వివరణ: 14వ సంఘం 7.5% ఇస్తే, 15వ సంఘం దీనిని 10% కి పెంచింది.
60. 15వ ఆర్థిక సంఘం పన్నుల ప్రయత్నానికి (Tax and Fiscal Efforts) ఇచ్చిన వెయిటేజీ ఎంత?
A) 2.5%
B) 5%
C) 10%
D) 0%
జవాబు: A) 2.5%
వివరణ: సమర్థవంతంగా పన్నులు వసూలు చేసే రాష్ట్రాలను ప్రోత్సహించడానికి 2.5% కేటాయించారు.
61. రక్షణ మరియు అంతర్గత భద్రత ఆధునికీకరణ కోసం ప్రత్యేక నిధిని (Modernisation Fund for Defence and Internal Security – MFDIS) ఏర్పాటు చేయాలని సిఫారసు చేసిన ఆర్థిక సంఘం ఏది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
B) 14వ ఆర్థిక సంఘం
C) 13వ ఆర్థిక సంఘం
D) 12వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి ప్రత్యేకంగా రక్షణ నిధి ఏర్పాటుకు సిఫారసు చేసింది.
62. స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లను (Local Body Grants) కేవలం పంచాయతీలకు మాత్రమే కాకుండా గ్రామ పంచాయతీ, బ్లాక్ మరియు జిల్లా స్థాయి (అన్ని అంచెల) పంచాయతీలకు విస్తరించిన ఆర్థిక సంఘం ఏది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
B) 14వ ఆర్థిక సంఘం
C) 13వ ఆర్థిక సంఘం
D) 10వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: అన్ని టైర్ల స్థానిక సంస్థలకు గ్రాంట్లు పంపిణీ చేయాలని సూచించింది.
63. 15వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ప్రకారం స్థానిక సంస్థలకు ఇచ్చే గ్రాంట్లలో త్రాగునీరు మరియు పారిశుధ్యం (Water and Sanitation) కోసం ఎంత శాతం ‘టైడ్ గ్రాంట్లు’ (Tied Grants) గా కేటాయించారు?
A) 60%
B) 40%
C) 50%
D) 30%
జవాబు: A) 60% (కొన్ని సందర్భాల్లో 50-60% గా విభజించారు, జాతీయ స్థాయిలో 60% టైడ్ గ్రాంట్లుగా నిర్దేశించారు)
వివరణ: 60% గ్రాంట్లను కచ్చితంగా తాగునీరు, పారిశుధ్యానికే ఖర్చు చేయాలి. మిగతా 40% అన్‌టైడ్ (Untied).
64. కోవిడ్-19 నేపథ్యంలో ఆరోగ్య రంగానికి (Health Sector) ప్రత్యేకంగా స్థానిక సంస్థల ద్వారా నిధులు వెచ్చించాలని ఏ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేసింది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
B) 14వ ఆర్థిక సంఘం
C) 12వ ఆర్థిక సంఘం
D) 16వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: ఆరోగ్య మౌలిక వసతుల కల్పనకు రూ. 70 వేల కోట్లకు పైగా కేటాయించింది.
65. 15వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక పేరు (శీర్షిక) ఏమిటి?
A) ఫైనాన్స్ కమిషన్ ఇన్ కోవిడ్ టైమ్స్ (Finance Commission in COVID Times)
B) ఫైనాన్స్ ఫర్ న్యూ ఇండియా
C) ఫిస్కల్ ఫెడరలిజం ఇన్ ఇండియా
D) కోవిడ్ అండ్ ఫైనాన్స్
జవాబు: A) ఫైనాన్స్ కమిషన్ ఇన్ కోవిడ్ టైమ్స్
వివరణ: తన 2021-26 తుది నివేదికకు ఈ శీర్షిక పెట్టింది.
66. 15వ ఆర్థిక సంఘంలో సభ్యుడిగా ఉండి, తర్వాత ఆర్బీఐ గవర్నర్‌గా నియమితులైన వారు ఎవరు?
A) శక్తికాంత దాస్ (Shaktikanta Das)
B) ఉర్జిత్ పటేల్
C) రఘురామ్ రాజన్
D) వై.వి. రెడ్డి
జవాబు: A) శక్తికాంత దాస్
వివరణ: శక్తికాంత దాస్ 15వ సంఘం సభ్యుడిగా ఉన్నారు, ఆర్బీఐ గవర్నర్ అయ్యాక రాజీనామా చేశారు. ఆయన స్థానంలో అజయ్ నారాయణ్ ఝా వచ్చారు.
67. అజయ్ నారాయణ్ ఝా (A.N. Jha) ఏయే ఆర్థిక సంఘాలలో సభ్యుడిగా పనిచేశారు/చేస్తున్నారు?
A) 15వ మరియు 16వ ఆర్థిక సంఘాలలో
B) 13వ మరియు 14వ
C) కేవలం 15వ
D) 12వ
జవాబు: A) 15వ మరియు 16వ ఆర్థిక సంఘాలలో
వివరణ: ఆయన 15వ సంఘంలో మరియు తాజాగా 16వ సంఘంలోనూ ఫుల్-టైమ్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
68. 15వ ఆర్థిక సంఘం పన్నుల పంపిణీలో ఏ రాష్ట్రానికి అత్యధిక వాటా (సుమారు 17.9%) లభించింది?
A) ఉత్తరప్రదేశ్
B) బీహార్
C) మహారాష్ట్ర
D) పశ్చిమ బెంగాల్
జవాబు: A) ఉత్తరప్రదేశ్
వివరణ: జనాభా, విస్తీర్ణం, ఆదాయ అంతరం దృష్ట్యా యూపీకి అత్యధిక వాటా దక్కుతుంది.
69. పన్నుల పంపిణీలో రెండవ అత్యధిక వాటా పొందిన రాష్ట్రం ఏది (15వ సంఘం ప్రకారం)?
A) బీహార్ (సుమారు 10%)
B) మధ్యప్రదేశ్
C) రాజస్థాన్
D) గుజరాత్
జవాబు: A) బీహార్
వివరణ: ఉత్తరప్రదేశ్ తర్వాత బీహార్ కు ఎక్కువ వాటా వస్తుంది.
70. అత్యల్ప పన్నుల వాటా దక్కే రాష్ట్రం సాధారణంగా ఏది?
A) గోవా మరియు సిక్కిం
B) కేరళ
C) పంజాబ్
D) హర్యానా
జవాబు: A) గోవా మరియు సిక్కిం
వివరణ: చిన్న రాష్ట్రాలు, అధిక తలసరి ఆదాయం ఉన్నందున వీటికి వాటా తక్కువ వస్తుంది.
71. 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాల అప్పుల పరిమితిని (Borrowing limits) దేనికి లింక్ చేస్తూ పెంచాలని సూచించింది?
A) విద్యుత్ రంగ సంస్కరణలు (Power Sector Reforms – 0.5% అదనపు అప్పుల పరిమితి)
B) వ్యవసాయ సంస్కరణలు
C) నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు
D) పారిశ్రామిక రాయితీలు
జవాబు: A) విద్యుత్ రంగ సంస్కరణలు
వివరణ: డిస్కామ్‌ల నష్టాలు తగ్గించే రాష్ట్రాలకు అదనపు రుణ పరిమితి ఇచ్చారు.
72. రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లను ఐదేళ్ల కాలంలో క్రమంగా తగ్గించుకుంటూ పోవాలని (Tapering off) సూచించిన ఆర్థిక సంఘం ఏది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
B) 14వ ఆర్థిక సంఘం
C) 13వ ఆర్థిక సంఘం
D) 11వ ఆర్థిక సంఘం
జవాబు: A) 15వ ఆర్థిక సంఘం
వివరణ: రాష్ట్రాలు ఆర్థిక క్రమశిక్షణ పాటించేలా లోటు గ్రాంట్లను ఏటేటా తగ్గిస్తూ వచ్చింది.
73. ఒక ఆర్థిక సంఘం నివేదిక సమర్పించిన తర్వాత దాన్ని పార్లమెంట్‌లో ప్రవేశపెట్టేప్పుడు ఏ శాఖ ‘యాక్షన్ టేకెన్ రిపోర్ట్’ (Action Taken Report) ను జత చేస్తుంది?
A) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (ఆర్థిక వ్యవహారాల శాఖ)
B) నీతి ఆయోగ్
C) హోం శాఖ
D) ఆర్బీఐ
జవాబు: A) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
వివరణ: ప్రభుత్వం ఏ సిఫారసులను అంగీకరించిందో తెలుపుతూ ఈ రిపోర్ట్ ఇస్తుంది.
74. రాజ్యాంగం ప్రకారం ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా ఇచ్చే గ్రాంట్లు ఏ ఫండ్ నుండి చెల్లించబడతాయి?
A) భారత సంఘటిత నిధి (Consolidated Fund of India)
B) పబ్లిక్ అకౌంట్ ఆఫ్ ఇండియా
C) ఆకస్మిక నిధి
D) ఆర్బీఐ రిజర్వ్ ఫండ్
జవాబు: A) భారత సంఘటిత నిధి (Consolidated Fund of India)
వివరణ: ఆర్టికల్ 275 గ్రాంట్లు ఈ నిధి నుంచే వెళ్తాయి.
75. 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే విపత్తు నిర్వహణ నిధులను (SDRF) ఏ నిష్పత్తిలో కేంద్రం-రాష్ట్రాలు భరించాలని పేర్కొంది?
A) 75:25 (సాధారణ రాష్ట్రాలకు), 90:10 (ఈశాన్య, హిమాలయ రాష్ట్రాలకు)
B) 50:50
C) 100% కేంద్రమే
D) 60:40
జవాబు: A) 75:25 (సాధారణ రాష్ట్రాలకు), 90:10 (ఈశాన్య/హిమాలయ)
వివరణ: విపత్తు నిధుల పంపిణీకి ఈ పాత ఫార్ములానే కొనసాగించింది.
భాగం 4: 16వ ఆర్థిక సంఘం & రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలు (ప్రశ్నలు 76-100)
76. 16వ ఆర్థిక సంఘం (Sixteenth Finance Commission) ను ఎప్పుడు ఏర్పాటు చేశారు?
A) 2023 డిసెంబర్ 31
B) 2024 ఏప్రిల్ 1
C) 2022 నవంబర్
D) 2025 జనవరి
జవాబు: A) 2023 డిసెంబర్ 31
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వం 16వ ఆర్థిక సంఘాన్ని డిసెంబర్ 31, 2023న అధికారికంగా ఏర్పాటు చేసింది.
77. 16వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా ఎవరు నియమితులయ్యారు?
A) డా. అరవింద్ పనగరియా (Dr. Arvind Panagariya)
B) ఎన్.కె. సింగ్
C) అమితాబ్ కాంత్
D) రఘురామ్ రాజన్
జవాబు: A) డా. అరవింద్ పనగరియా
వివరణ: నీతి ఆయోగ్ తొలి ఉపాధ్యక్షుడిగా పనిచేసిన అరవింద్ పనగరియా 16వ ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
78. 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసులు ఏ కాలానికి వర్తిస్తాయి?
A) 2026 ఏప్రిల్ 1 నుండి 2031 మార్చి 31 వరకు (5 ఏళ్లు)
B) 2025 నుండి 2030 వరకు
C) 2024 నుండి 2029 వరకు
D) 2027 నుండి 2032 వరకు
జవాబు: A) 2026 ఏప్రిల్ 1 నుండి 2031 మార్చి 31 వరకు
వివరణ: 15వ కమిషన్ గడువు 2026 మార్చి 31తో ముగుస్తుంది, ఆ మరుసటి రోజు నుండి 16వ కమిషన్ సిఫారసులు అమల్లోకి వస్తాయి.
79. 16వ ఆర్థిక సంఘం తన నివేదికను ఏ తేదీ నాటికి సమర్పించాలని ప్రభుత్వం నిర్దేశించింది?
A) 2025 అక్టోబర్ 31 నాటికి
B) 2026 మార్చి 31 నాటికి
C) 2024 డిసెంబర్ 31 నాటికి
D) 2025 డిసెంబర్ 31 నాటికి
జవాబు: A) 2025 అక్టోబర్ 31 నాటికి
వివరణ: సిఫారసులు 2026 ఏప్రిల్ లో అమలు కావాలంటే అక్టోబర్ 2025 నాటికి నివేదిక ఇవ్వాలి (తాజా సమాచారం ప్రకారం నివేదికను ఫిబ్రవరి 2026లో పార్లమెంట్‌లో ప్రవేశపెట్టారు).
80. 16వ ఆర్థిక సంఘంలో పూర్తికాల (Full-time) సభ్యుడిగా నియమితులైన వారు ఎవరు?
A) అజయ్ నారాయణ్ ఝా (Ajay Narayan Jha)
B) సురేష్ ప్రభు
C) మన్మోహన్ సింగ్
D) అశోక్ లావాసా
జవాబు: A) అజయ్ నారాయణ్ ఝా
వివరణ: ఈయన 15వ సంఘంలో కూడా సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
81. 16వ ఆర్థిక సంఘంలో సభ్యురాలిగా ఉన్న ఏకైక మహిళ ఎవరు?
A) అన్నీ జార్జ్ మాథ్యూ (Annie George Mathew)
B) నిర్మలా సీతారామన్
C) సుధా మూర్తి
D) అరుంధతీ భట్టాచార్య
జవాబు: A) అన్నీ జార్జ్ మాథ్యూ
వివరణ: మాజీ వ్యయ శాఖ స్పెషల్ సెక్రటరీ అన్నీ జార్జ్ మాథ్యూ పూర్తికాల సభ్యురాలిగా నియమితులయ్యారు.
82. 16వ ఆర్థిక సంఘంలో పార్ట్-టైమ్ (Part-time) సభ్యుడిగా నియమితులైన ఎస్బీఐ గ్రూప్ చీఫ్ ఎకనామిక్ అడ్వైజర్ ఎవరు?
A) డా. సౌమ్య కాంతి ఘోష్ (Dr. Soumya Kanti Ghosh)
B) దినేష్ కుమార్ ఖారా
C) సి.ఎస్. శెట్టి
D) రజనీష్ కుమార్
జవాబు: A) డా. సౌమ్య కాంతి ఘోష్
వివరణ: స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చీఫ్ ఎకనామిక్ అడ్వైజర్ అయిన ఈయన పార్ట్-టైమ్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
83. 16వ ఆర్థిక సంఘం సెక్రటరీ (కార్యదర్శి) గా ఎవరు బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నారు?
A) రిత్విక్ రంజనం పాండే (Ritvik Ranjanam Pandey)
B) టి.వి. సోమనాథన్
C) అజయ్ భూషణ్ పాండే
D) సుభాష్ చంద్ర గార్గ్
జవాబు: A) రిత్విక్ రంజనం పాండే
వివరణ: ఈయన 16వ ఆర్థిక సంఘానికి కార్యదర్శిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.
84. ఇటీవల వెలువడిన 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక ప్రకారం కేంద్ర పన్నుల రాబడిలో రాష్ట్రాల వాటాను (Vertical Devolution) ఎంతగా నిర్ణయించారు?
A) 41% (15వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసునే యథాతథంగా కొనసాగించింది)
B) 42%
C) 45%
D) 35%
జవాబు: A) 41%
వివరణ: రాష్ట్రాల వాటాలో మార్పు చేయకుండా 16వ సంఘం 41% ని యథాతథంగా కొనసాగించింది.
85. 16వ ఆర్థిక సంఘం పంపిణీ ఫార్ములాలో ‘జీడీపీకి సహకారం’ (Contribution to GDP) అనే కొత్త కొలమానానికి ఎంత వెయిటేజీ కల్పించింది?
A) 10%
B) 5%
C) 15%
D) 20%
జవాబు: A) 10%
వివరణ: దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు (జీడీపీ) ఎక్కువ తోడ్పాటు అందించే, అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలను ప్రోత్సహించడానికి 16వ సంఘం ఈ కొత్త ప్రమాణాన్ని (10%) ప్రవేశపెట్టింది.
86. 16వ ఆర్థిక సంఘం ‘ఆదాయ అంతరం’ (Income Distance) వెయిటేజీని 45% నుండి ఎంతకు తగ్గించింది?
A) 42.5%
B) 40%
C) 30%
D) 20%
జవాబు: A) 42.5%
వివరణ: GDP సహకారానికి స్థానం కల్పించడానికి ఈ ఆదాయ అంతరం వెయిటేజీని 45% నుంచి 42.5% కి తగ్గించారు.
87. 16వ ఆర్థిక సంఘం ‘జనాభా’ (2011) వెయిటేజీని 15% నుండి ఎంతకు పెంచింది?
A) 17.5%
B) 20%
C) 25%
D) 10%
జవాబు: A) 17.5%
వివరణ: జనాభా వెయిటేజీని స్వల్పంగా పెంచింది.
88. 16వ ఆర్థిక సంఘం ‘విస్తీర్ణం’ (Area) కి గల వెయిటేజీని 15% నుండి ఎంతకు తగ్గించింది?
A) 10%
B) 5%
C) 12%
D) 8%
జవాబు: A) 10%
వివరణ: విస్తీర్ణం వెయిటేజీని 10% కి పరిమితం చేసింది.
89. 16వ ఆర్థిక సంఘం స్థానిక సంస్థలకు (పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు) ఐదేళ్ల కాలానికి మొత్తం ఎంత గ్రాంట్లు (లక్షల కోట్లలో) సిఫారసు చేసింది?
A) రూ. 8 లక్షల కోట్లు (రూ. 4.4 లక్షల కోట్లు గ్రామీణ, రూ. 3.6 లక్షల కోట్లు పట్టణ సంస్థలకు)
B) రూ. 2 లక్షల కోట్లు
C) రూ. 5 లక్షల కోట్లు
D) రూ. 10 లక్షల కోట్లు
జవాబు: A) రూ. 8 లక్షల కోట్లు
వివరణ: స్థానిక సంస్థల బలోపేతానికి భారీ స్థాయిలో నిధులు కేటాయించింది.
90. 16వ ఆర్థిక సంఘం యొక్క టర్మ్స్ ఆఫ్ రిఫరెన్స్ (ToR) లో విపత్తు నిర్వహణ నిధుల సమీక్షను ఏ చట్టం కింద చేయాలని సూచించారు?
A) డిజాస్టర్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్, 2005
B) ఎపిడెమిక్ డిసీజెస్ యాక్ట్, 1897
C) ఎన్విరాన్‌మెంట్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 1986
D) ఫారెస్ట్ యాక్ట్
జవాబు: A) డిజాస్టర్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్, 2005
వివరణ: విపత్తు నిధుల ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను 2005 చట్టం ప్రకారం సమీక్షించాలని ఆదేశించారు.
91. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం (State Finance Commission) ఏర్పాటును తెలిపే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ ఏది?
A) ఆర్టికల్ 243I (పంచాయతీలకు) మరియు 243Y (మున్సిపాలిటీలకు)
B) ఆర్టికల్ 280
C) ఆర్టికల్ 324
D) ఆర్టికల్ 315
జవాబు: A) ఆర్టికల్ 243I మరియు 243Y
వివరణ: 73వ మరియు 74వ సవరణల ద్వారా రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలకు రాజ్యాంగ ప్రతిపత్తి దక్కింది.
92. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాన్ని ఎవరు నియమిస్తారు?
A) ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్
B) రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి
C) దేశ రాష్ట్రపతి
D) హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
జవాబు: A) ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్
వివరణ: ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి గవర్నర్ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తారు.
93. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం ప్రధాన విధి ఏమిటి?
A) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరియు స్థానిక సంస్థల (పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు) మధ్య పన్నుల పంపిణీని సూచించడం
B) కేంద్రానికి రాష్ట్రానికి మధ్య పన్నులు పంచడం
C) రాష్ట్ర బడ్జెట్ తయారు చేయడం
D) విదేశీ నిధులు సమీకరించడం
జవాబు: A) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరియు స్థానిక సంస్థల మధ్య పన్నుల పంపిణీ
వివరణ: స్థానిక సంస్థల ఆర్థిక పురోగతికి ఇది సూచనలు చేస్తుంది.
94. ఆర్టికల్ 280(3)(bb) ప్రకారం మున్సిపాలిటీల ఆర్థిక వనరులను పెంచడానికి కేంద్ర ఆర్థిక సంఘానికి ఎవరు సిఫారసు చేస్తారు?
A) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం నివేదిక ఆధారంగా
B) నీతి ఆయోగ్
C) కాగ్
D) రాష్ట్ర ఆర్ధిక శాఖ
జవాబు: A) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం నివేదిక ఆధారంగా
వివరణ: కేంద్ర ఫైనాన్స్ కమిషన్ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్ కమిషన్ల నివేదికలను పరిగణనలోకి తీసుకుని స్థానిక సంస్థలకు నిధులు ఇస్తుంది.
95. తెలంగాణ రాష్ట్ర తొలి ఆర్థిక సంఘం చైర్మన్ ఎవరు?
A) జి. రాజేశం గౌడ్ (G. Rajesham Goud)
B) బి.పి. ఆచార్య
C) ఎస్.కె. జోషి
D) సోమేశ్ కుమార్
జవాబు: A) జి. రాజేశం గౌడ్
వివరణ: తెలంగాణ ఏర్పడిన తర్వాత తొలి ఆర్థిక సంఘానికి ఆయన నేతృత్వం వహించారు.
96. ‘కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం’ అనేది భారతదేశంలో ఏ రకమైన సమాఖ్య స్ఫూర్తికి ప్రతీక?
A) ద్రవ్య సమాఖ్య (Fiscal Federalism)
B) దొంగల సమాఖ్య
C) కేంద్రీకృత ఏకపక్ష వ్యవస్థ
D) రాజ్యాంగేతర సమాఖ్య
జవాబు: A) ద్రవ్య సమాఖ్య (Fiscal Federalism)
వివరణ: కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య ఆర్థిక వనరులను పారదర్శకంగా పంపిణీ చేసే వ్యవస్థ ఇది.
97. ఆర్థిక సంఘం సూచించే గ్రాంట్లు పొందే హక్కు రాష్ట్రాలకు రాజ్యాంగబద్ధంగా ఉంటుందా?
A) అవును, ఆర్టికల్ 275 ప్రకారం చట్టబద్ధమైన హక్కు
B) లేదు, ఇది కేవలం కేంద్రం దయ
C) కేవలం వరదలప్పుడే వస్తుంది
D) ఏదీ కాదు
జవాబు: A) అవును, ఆర్టికల్ 275 ప్రకారం చట్టబద్ధమైన హక్కు
వివరణ: ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేసిన గ్రాంట్లను కేంద్రం తప్పనిసరిగా రాజ్యాంగబద్ధంగా రాష్ట్రాలకు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
98. 16వ ఆర్థిక సంఘంలో సభ్యుడిగా ఉండి, ఆర్బీఐ డిప్యూటీ గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేస్తున్న వ్యక్తి ఎవరు?
A) టి. రబీ శంకర్ (T. Rabi Sankar)
B) మైఖేల్ పాత్ర
C) స్వామినాథన్ జానకిరామన్
D) రాజేశ్వర్ రావు
జవాబు: A) టి. రబీ శంకర్
వివరణ: ఆర్బీఐ డిప్యూటీ గవర్నర్ టి. రబీ శంకర్ 16వ ఫైనాన్స్ కమిషన్ లో పార్ట్-టైమ్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
99. 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ప్రభావం ఏ సంవత్సరం వరకు భారత బడ్జెట్ పై ఉంటుంది?
A) 2031 మార్చి 31 వరకు
B) 2026 వరకు
C) 2035 వరకు
D) శాశ్వతంగా
జవాబు: A) 2031 మార్చి 31 వరకు
వివరణ: ఐదేళ్ల కాలావధి ముగిసే 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు ఈ సిఫారసులు అమల్లో ఉంటాయి.
100. ఆర్థిక సంఘం ఏర్పాటు చేయనట్లయితే కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య పన్నుల పంపిణీ ఏమయ్యేది?
A) కేంద్రం ఏకపక్షంగా వనరులను తన వద్దే ఉంచుకుని రాష్ట్రాలు తీవ్ర ఆర్థిక సంక్షోభంలో కూరుకుపోయేవి
B) రాష్ట్రాలే సొంతంగా పన్నులు వేసుకునేవి
C) విదేశీ అప్పులు వచ్చేవి
D) సుప్రీంకోర్టు స్వయంగా పన్నులు పంచేది
జవాబు: A) కేంద్రం ఏకపక్షంగా వనరులను తన వద్దే ఉంచుకునేది
వివరణ: రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఈ ప్రమాదాన్ని గుర్తించే ఆర్టికల్ 280 కింద స్వతంత్ర ఫైనాన్స్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసి రాష్ట్రాలకు ఆర్థిక భద్రత కల్పించారు.
1. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఏర్పాటు ఏ కమిషన్ సిఫారసుల ఆధారంగా జరిగింది?
A) హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ (Royal Commission)
B) సంతానం కమిటీ
C) సర్కారియా కమిషన్
D) నరసింహం కమిటీ
జవాబు: A) హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్
వివరణ: 1926 నాటి హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ (రాయ్ కమిషన్) సిఫారసుల మేరకు ఆర్బీఐ చట్టం రూపుదిద్దుకుంది.
2. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) చట్టం ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?
A) 1934
B) 1935
C) 1949
D) 1921
జవాబు: A) 1934
వివరణ: RBI చట్టం 1934 ద్వారా కేంద్ర బ్యాంకుకు చట్టబద్ధత లభించింది.
3. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఎప్పుడు అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది/స్థాపించబడింది?
A) 1935 ఏప్రిల్ 1
B) 1937 జనవరి 1
C) 1947 ఆగస్టు 15
D) 1950 జనవరి 26
జవాబు: A) 1935 ఏప్రిల్ 1
వివరణ: 1935 ఏప్రిల్ 1న ఆర్బీఐ తన కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది.
4. RBI మొదటి ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉండేది?
A) కలకత్తా (కోల్‌కతా)
B) ముంబై
C) న్యూఢిల్లీ
D) చెన్నై
జవాబు: A) కలకత్తా
వివరణ: 1937లో ఆర్బీఐ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని కలకత్తా నుండి ముంబైకి మార్చారు.
5. RBI ఎప్పుడు జాతీయీకరణ (Nationalisation) చేయబడింది?
A) 1949 జనవరి 1
B) 1955 జూలై 1
C) 1969 జూలై 19
D) 1935 ఏప్రిల్ 1
జవాబు: A) 1949 జనవరి 1
వివరణ: స్వతంత్రం తర్వాత 1949 జనవరి 1న ఆర్బీఐ జాతీయీకరణ జరిగి పూర్తిగా ప్రభుత్వ సంస్థగా మారింది.
6. RBI తొలి గవర్నర్ ఎవరు?
A) సర్ ఆస్బోర్న్ స్మిత్ (Sir Osborne Smith)
B) సి.డి. దేశ్‌ముఖ్
C) బెనెగల్ రామ రావు
D) శక్తికాంత దాస్
జవాబు: A) సర్ ఆస్బోర్న్ స్మిత్
వివరణ: ఆర్బీఐ ఏర్పాటు సమయంలో తొలి గవర్నర్‌గా సర్ ఆస్బోర్న్ స్మిత్ పనిచేశారు.
7. RBI తొలి భారతీయ గవర్నర్ ఎవరు?
A) సి.డి. దేశ్‌ముఖ్ (C.D. Deshmukh)
B) వై.వి. రెడ్డి
C) సుబ్బారావు
D) రఘురామ్ రాజన్
జవాబు: A) సి.డి. దేశ్‌ముఖ్
వివరణ: 1943లో బాధ్యతలు చేపట్టిన సి.డి. దేశ్‌ముఖ్ తొలి భారతీయ ఆర్బీఐ గవర్నర్.
8. భారతదేశపు ప్రస్తుత (2026 నాటి) ఆర్బీఐ 26వ గవర్నర్‌గా ఎవరు బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్నారు?
A) సంజయ్ మల్హోత్రా (Sanjay Malhotra)
B) శక్తికాంత దాస్
C) ఉర్జిత్ పటేల్
D) రఘురామ్ రాజన్
జవాబు: A) సంజయ్ మల్హోత్రా
వివరణ: డిసెంబర్ 2024 నుండి సంజయ్ మల్హోత్రా ఆర్బీఐ 26వ గవర్నర్‌గా సేవలందిస్తున్నారు.
9. ఆర్బీఐ కేంద్ర బోర్డులో గరిష్టంగా ఎంత మంది డిప్యూటీ గవర్నర్లు ఉంటారు?
A) నలుగురు (4 Deputy Governors)
B) ఇద్దరు
C) ఐదుగురు
D) ముగ్గురు
జవాబు: A) నలుగురు
వివరణ: ఆర్బీఐ చట్టం ప్రకారం ఒక గవర్నర్ మరియు నలుగురికి మించకుండా డిప్యూటీ గవర్నర్లు ఉంటారు.
10. భారతదేశంలో ‘ఒక రూపాయి నోటు’ మరియు నాణేలను ఎవరు జారీ చేస్తారు?
A) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Finance)
B) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
C) స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
D) నీతి ఆయోగ్
జవాబు: A) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
వివరణ: ఒక రూపాయి నోటుపై కేంద్ర ఆర్థిక కార్యదర్శి సంతకం ఉంటుంది, మిగతా నోట్లన్నీ ఆర్బీఐ జారీ చేస్తుంది.
11. రూపాయి నోటు మినహా మిగతా అన్ని కరెన్సీ నోట్లపై ఎవరి సంతకం ఉంటుంది?
A) ఆర్బీఐ గవర్నర్
B) ఆర్థిక మంత్రి
C) ప్రధాని
D) ఆర్థిక కార్యదర్శి
జవాబు: A) ఆర్బీఐ గవర్నర్
వివరణ: రూ. 2 నుండి రూ. 2000 వరకు అన్ని నోట్లపై ఆర్బీఐ గవర్నర్ సంతకం ఉంటుంది.
12. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రధాన విధులలో కానిది ఏది?
A) ప్రజల నుండి నేరుగా దీర్ఘకాలిక డిపాజిట్లు స్వీకరించడం (ఇది ఆర్బీఐ చేయదు)
B) కరెన్సీ నోట్ల జారీ (Bank of Issue)
C) ప్రభుత్వానికి బ్యాంకర్ (Banker to Government)
D) బ్యాంకులకు బ్యాంకర్ మరియు నియంత్రణ (Banker’s Bank)
జవాబు: A) ప్రజల నుండి నేరుగా డిపాజిట్లు స్వీకరించడం
వివరణ: ఆర్బీఐ సామాన్య ప్రజలతో నేరుగా బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలు జరపదు.
13. వాణిజ్య బ్యాంకులకు ఆర్బీఐ స్వల్పకాలిక రుణాలు ఇచ్చేటప్పుడు వసూలు చేసే వడ్డీ రేటును ఏమంటారు?
A) రెపో రేటు (Repo Rate)
B) రివర్స్ రెపో రేటు
C) బ్యాంక్ రేటు
D) ప్రధాన వడ్డీ రేటు
జవాబు: A) రెపో రేటు
వివరణ: స్వల్పకాలిక అప్పులపై ఆర్బీఐ విధించే వడ్డీ రేటే రెపో రేటు.
14. బ్యాంకులు తమ మిగులు నిధులను ఆర్బీఐ వద్ద దాచుకుంటే ఆర్బీఐ ఆ బ్యాంకులకు చెల్లించే వడ్డీ రేటును ఏమంటారు?
A) రివర్స్ రెపో రేటు (Reverse Repo Rate)
B) రెపో రేటు
C) సీఆర్ఆర్
D) ఎస్ఎల్‌ఆర్
జవాబు: A) రివర్స్ రెపో రేటు
వివరణ: మార్కెట్లో ద్రవ్యలభ్యతను నియంత్రించడానికి ఇది వాడతారు.
15. వాణిజ్య బ్యాంకులు తమ మొత్తం డిపాజిట్లలో కొంత శాతాన్ని నగదు రూపంలో ఆర్బీఐ వద్ద ಕಡ್ಡాయంగా ఉంచవలసిన నిధిని ఏమంటారు?
A) నగదు నిల్వల నిష్పత్తి (Cash Reserve Ratio – CRR)
B) చట్టబద్ధ তরలత నిష్పత్తి (SLR)
C) బ్యాంక్ రేటు
D) మార్జિન అవసరాలు
జవాబు: A) సీఆర్ఆర్ (CRR)
వివరణ: సీఆర్ఆర్ ద్వారా బ్యాంకుల ద్రవ్యతను ఆర్బీఐ కంట్రోల్ చేస్తుంది.
16. బ్యాంకులు తమ మొత్తం డిపాజిట్లలో కొంత భాగాన్ని బంగారం, నగదు లేదా ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల రూపంలో తమ వద్దే ఉంచుకోవడాన్ని ఏమంటారు?
A) ఎస్ఎల్‌ఆర్ (SLR – Statutory Liquidity Ratio)
B) సీఆర్ఆర్
C) రెపో రేటు
D) ఓపెన్ మార్కెట్ ఆపరేషన్
జవాబు: A) ఎస్ఎల్‌ఆర్ (SLR)
వివరణ: బ్యాంకుల భద్రత కోసం ఎస్ఎల్‌ఆర్ నిబంధన తప్పనిసరి.
17. ఆర్బీఐ వాణిజ్య బ్యాంకులకు దీర్ఘకాలిక రుణాలు ఇచ్చేటప్పుడు వసూలు చేసే వడ్డీ రేటు ఏమిటి?
A) బ్యాంక్ రేటు (Bank Rate)
B) రెపో రేటు
C) ప్రైమ్ లెండింగ్ రేటు
D) కాల్ మనీ రేటు
జవాబు: A) బ్యాంక్ రేటు
వివరణ: దీర్ఘకాలిక పరపతి నియంత్రణకు బ్యాంక్ రేటు ఉపయోగిస్తారు.
18. ‘ఓపెన్ మార్కెట్ ఆపరేషన్స్’ (OMO) అనగా ఆర్బీఐ నిర్వహించే ఏ ప్రక్రియ?
A) ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల కొనుగోలు మరియు అమ్మకం
B) విదేశీ మారకద్రవ్య వ్యాపారం
C) బంగారం వేలం పాట
D) కొత్త బ్యాంకులకు లైసెన్సులు ఇవ్వడం
వివరణ మరియు జవాబు:
జవాబు: A) ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల కొనుగోలు మరియు అమ్మకం
వివరణ: మార్కెట్లో ద్రవ్యోల్బణాన్ని నియంత్రించడానికి ఓపెన్ మార్కెట్లో సెక్యూరిటీలను కొంటుంది లేదా అమ్ముతుంది.
19. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా 14 ప్రధాన వాణిజ్య బ్యాంకులను ఎప్పుడు జాతీయీకరణ చేశారు?
A) 1969 జూలై 19
B) 1980 జూలై 15
C) 1955 జూలై 1
D) 1949 జనవరి 1
జవాబు: A) 1969 జూలై 19
వివరణ: ఇందిరా గాంధీ హయాంలో రూ. 50 కోట్లకు పైగా డిపాజిట్లు ఉన్న 14 బ్యాంకులను జాతీయీకరించారు.
20. భారతదేశంలో రెండవ విడతలో మరో 6 వాణిజ్య బ్యాంకులను ఏ సంవత్సరంలో జాతీయీకరణ చేశారు?
A) 1980
B) 1975
C) 1991
D) 1985
జవాబు: A) 1980
వివరణ: 1980లో రూ. 200 కోట్లకు పైగా డిపాజిట్లు ఉన్న మరో 6 బ్యాంకులను జాతీయీకరించారు.
21. ‘లీడ్ బ్యాంక్ పథకం’ (Lead Bank Scheme) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 1969
B) 1975
C) 1982
D) 1991
జవాబు: A) 1969
వివరణ: జిల్లాల వారీగా బ్యాంకింగ్ అభివృద్ధికి లీడ్ బ్యాంక్ స్కీమ్‌ను ఆర్బీఐ తెచ్చింది.
22. నాబార్డ్ (NABARD – నేషనల్ బ్యాంక్ ఫర్ అగ్రికల్చర్ అండ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్) ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
A) 1982 జూలై 12 (శివరామన్ కమిటీ సిఫారసుల మేరకు)
B) 1969 జూలై 19
C) 1990 ఏప్రిల్ 2
D) 1975 అక్టోబర్ 2
జవాబు: A) 1982 జూలై 12
వివరణ: గ్రామీణాభివృద్ధి మరియు వ్యవసాయ రంగానికి అత్యున్నత రుణ సంస్థ నాబార్డ్.
23. సిడ్బి (SIDBI – స్మాల్ ఇండస్ట్రీస్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?
A) లక్నో (ఉత్తర ప్రదేశ్)
B) ముంబై
C) న్యూఢిల్లీ
D) బెంగళూరు
జవాబు: A) లక్నో
వివరణ: సూక్ష్మ, చిన్నతరహా పరిశ్రమల అభివృద్ధికి సిడ్బి లక్నో కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.
24. ఎగ్జిమ్ బ్యాంక్ (EXIM Bank – ఎక్స్పోర్ట్-ఇంపోర్ట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా) ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
A) 1982
B) 1980
C) 1991
D) 1975
జవాబు: A) 1982
వివరణ: అంతర్జాతీయ వ్యాపారాలు, ఎగుమతులు-దిగుమతుల ఆర్థిక సహాయం కోసం 1982లో ఇది ఏర్పాటయింది.
25. ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులు (RRBs) ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి?
A) 1975 అక్టోబర్ 2
B) 1982 జూలై 12
C) 1969 జూలై 19
D) 1991 ఆగస్టు
జవాబు: A) 1975 అక్టోబర్ 2
వివరణ: నరసింహం కమిటీ సిఫారసుల మేరకు గాంధీ జయంతి నాడు ఆర్బీఐ ఆర్ఆర్బీలను తెచ్చింది.
26. ప్రాంతీయ గ్రామీణ బ్యాంకులలో (RRBs) కేంద్ర, రాష్ట్ర మరియు ప్రాయోజిత (Sponsor) బ్యాంకుల వాటా నిష్పత్తి ఎంత?
A) 50 : 15 : 35
B) 40 : 40 : 20
C) 33 : 33 : 34
D) 60 : 20 : 20
జవాబు: A) 50 : 15 : 35
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వం 50%, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 15%, స్పాన్సర్ బ్యాంక్ 35% వాటాను కలిగి ఉంటాయి.
27. భారతీయుల యాజమాన్యంలో స్థాపించబడిన మొట్టమొదటి స్వదేశీ బ్యాంక్ ఏది?
A) పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB – 1894)
B) అవధ్ కమर्शियल బ్యాంక్
C) బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
D) ఇంపీరియల్ బ్యాంక్
జవాబు: A) పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (1894)
వివరణ: లాహోర్‌లో లాలా లజపత్ రాయ్ తదితరుల కృషితో పీఎన్‌బీ ఏర్పాటయింది.
28. ‘ఇంపీరియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా’ ఏ సంవత్సరంలో ‘స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా’ (SBI) గా మార్చబడింది?
A) 1955 జూలై 1 (గోరెవాలా కమిటీ సిఫారసుల మేరకు)
B) 1949
C) 1969
D) 1921
జవాబు: A) 1955 జూలై 1
వివరణ: గోరెవాలా కమిటీ సిఫారసులతో ఇంపీరియల్ బ్యాంకును ఎస్‌బీఐగా మార్చారు.
29. సెబీ (SEBI – సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా) కి చట్టబద్ధ హోదా ఏ సంవత్సరంలో లభించింది?
A) 1992 (SEBI Act, 1992)
B) 1988
C) 1991
D) 2000
జవాబు: A) 1992
వివరణ: స్టాక్ మార్కెట్ల నియంత్రణకు 1988లో అనధికారికంగా వచ్చి, 1992లో చట్టబద్ధత సంతరించుకుంది.
30. భారతీయ బీమా నియంత్రణ మరియు అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (IRDAI) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?
A) హైదరాబాద్ (తెలంగాణ)
B) ముంబై
C) న్యూఢిల్లీ
D) కోల్‌కతా
జవాబు: A) హైదరాబాద్
వివరణ: దేశంలో బీమా రంగ నియంత్రణ సంస్థ అయిన ఐఆర్‌డీఏఐ ప్రధాన కేంద్రం హైదరాబాద్‌లో ఉంది.
31. బ్యాంకులకు సంబంధించి ‘నాన్-పర్ఫార్మింగ్ అసెట్స్’ (NPA – మొండి బకాయిలు) అనగా ఏమిటి?
A) 90 రోజులకు పైగా (3 నెలలు) అసలు లేదా వడ్డీ చెల్లించని రుణాలు
B) ప్రభుత్వం మాఫీ చేసిన అప్పులు
C) విదేశీ రుణాలు
D) స్వల్పకాలిక రుణాలు
జవాబు: A) 90 రోజులకు పైగా వడ్డీ లేదా అసలు చెల్లించని రుణాలు
వివరణ: బ్యాంకుల ఆర్థిక ఆరోగ్యానికి ఎన్‌పీఏలు పెరగడం ప్రమాదకరం.
32. అంతర్జాతీయ బ్యాంకింగ్ మూలధన పర్యవేక్షణ మరియు రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్‌కు సంబంధించిన నిబంధనలు ఏమిటి?
A) బాసెల్ నిబంధనలు (Basel Norms – Basel I, II, III)
B) బ్రిటన్ వుడ్స్ ఒప్పందాలు
C) సియోల్ నిబంధనలు
D) క్యೋಟோ ప్రోటోకాల్
జవాబు: A) బాసెల్ నిబంధనలు
వివరణ: స్విట్జర్లాండ్‌లోని బాసెల్ వేదికగా ఈ అంతర్జాతీయ బ్యాంకింగ్ ప్రమాణాలు రూపొందించబడ్డాయి.
33. UPI (యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్) ను ఏ సంవత్సరంలో NPCI ప్రవేశపెట్టింది?
A) 2016
B) 2014
C) 2018
D) 2015
జవాబు: A) 2016
వివరణ: నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) ఆధ్వర్యంలో 2016లో యూపీఐ విప్లవం వచ్చింది.
34. NEFT (నేషనల్ ఎలక్ట్రానిక్ ఫండ్స్ ట్రాన్స్ఫర్) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2005
B) 2000
C) 2010
D) 1998
జవాబు: A) 2005
వివరణ: ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో నిధుల బదిలీకి నెఫ్ట్ ప్రవేశపెట్టబడింది.
35. RTGS (రియల్ టైమ్ గ్రాస్ సెటిల్‌మెంట్) యొక్క ప్రధాన లక్షణం ఏమిటి?
A) నిధులను తక్షణమే (Real-time), విడివిడిగా (Gross) సెటిల్ చేయడం
B) 24 గంటల తర్వాత జమ కావడం
C) కేవలం చిన్న మొత్తాల బదిలీ
D) పోస్టల్ ద్వారా పంపడం
జవాబు: A) నిధులను తక్షణమే సెటిల్ చేయడం
వివరణ: పెద్ద మొత్తాల నగదు బదిలీకి ఆర్టీజీఎస్ వాడతారు (కనిష్ట పరిమితి రూ. 2 లక్షలు).
36. ఆర్బీఐ ద్రవ్య విధానాన్ని నిర్ణయించే ‘మానిటరీ పాలసీ కమిటీ’ (MPC) లో మొత్తం ఎంత మంది సభ్యులు ఉంటారు?
A) 6 మంది (3 ఆర్బీఐ నుండి, 3 ప్రభుత్వం నుండి)
B) 4 మంది
C) 5 మంది
D) 7 మంది
జవాబు: A) 6 మంది
వివరణ: ఆర్బీఐ గవర్నర్ దీనికి ఎక్స్-అఫీషియో చైర్మన్‌గా ఉంటారు.
37. ప్రాధాన్యతా రంగ రుణాల (Priority Sector Lending – PSL) కింద వాణిజ్య బ్యాంకులు తమ कुल రుణాలలో ఎంత శాతాన్ని వ్యవసాయం, బలహీన వర్గాలకు ఇవ్వాలి?
A) 40 శాతం
B) 25 శాతం
C) 50 శాతం
D) 10 శాతం
జవాబు: A) 40 శాతం
వివరణ: దేశ ప్రాథమిక రంగాల అభివృద్ధికి ఆర్బీఐ ఈ నిబంధన పెట్టింది.
38. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి పేమెంట్స్ బ్యాంక్ (Payments Bank) ఏది?
A) ఎయిర్టెల్ పేమెంట్స్ బ్యాంక్ (Airtel Payments Bank)
B) పేటీఎం పేమెంట్స్ బ్యాంక్
C) ఇండియా పోస్ట్ పేమెంట్స్ బ్యాంక్
D) జియో పేమెంట్స్ బ్యాంక్
జవాబు: A) ఎయిర్టెల్ పేమెంట్స్ బ్యాంక్
వివరణ: మొట్టమొదటగా కార్యకలాపాలు ప్రారంభించిన పేమెంట్స్ బ్యాంక్ ఇది.
39. చిన్న ఆర్థిక బ్యాంకులు (Small Finance Banks) ఏర్పాటు చేయడానికి సిఫారసు చేసిన కమిటీ ఏది?
A) ఉషా తోట్ కమిటీ (Usha Thorat Committee)
B) నరసింహం కమిటీ
setC) రఘురామ్ రాజన్ కమిటీ
D) కేల్కర్ కమిటీ
జవాబు: A) ఉషా తోట్ కమిటీ
వివరణ: చిన్నతరహా వ్యాపారులు, రైతులకు సేవలు అందించడానికి ఈ బ్యాంకులు వచ్చాయి.
40. భారతదేశంలో చెక్ ట్రంకేషన్ సిస్టమ్ (CTS – Cheque Truncation System) దేనికి సంబంధించినది?
A) చెక్కుల భౌతిక రవాణాకు బదులుగా ఎలక్ట్రానిక్ ఇమేజ్ ద్వారా క్లియరింగ్ చేయడం
B) చెక్కులను రద్దు చేయడం
C) కొత్త చెక్కు పుస్తకాలు ఇవ్వడం
D) విదేశీ చెక్కుల మార్పిడి
జవాబు: A) ఎలక్ట్రానిక్ ఇమేజ్ ద్వారా చెక్కుల క్లియరింగ్
వివరణ: చెక్కుల క్లియరింగ్ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడానికి సీటీఎస్ వాడతారు.
41. కోర్ బ్యాంకింగ్ సొల్యూషన్స్ (CBS) అనగా అర్థం ఏమిటి?
A) బ్యాంకు శాఖలన్నీ నెట్‌వర్క్ ద్వారా అనుసంధానించబడి, కస్టమర్ ఎక్కడి నుంచైనా లావాదేవీలు జరిపే అవకాశం
B) కేవలం ఒకే బ్రాంచ్‌లో లావాదేవీలు చేయడం
C) రాత్రి పూట బ్యాంకింగ్
D) ఆఫ్‌లైన్ బ్యాంకింగ్
జవాబు: A) కస్టమర్ ఎక్కడి నుంచైనా లావాదేవీలు జరిపే సౌలభ్యం
వివరణ: సీబీఎస్ ద్వారా ఎనీవేర్ బ్యాంకింగ్ సాధ్యమైంది.
42. భారతదేశంలో ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య నిర్ధారణ (Inflation Targeting) ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకారం ఆర్బీఐ ఎంత శాతంలో ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఉంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?
A) 4% (+/- 2% సహన పరిమితి, అనగా 2% నుండి 6% మధ్య)
B) కేవలం 2%
C) 8%
D) 10%
జవాబు: A) 4% (+/- 2%)
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వంతో కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం ఆర్బీఐ ఈ ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని సాధించాలి.
43. ముద్ర (MUDRA – Micro Units Development and Refinance Agency) బ్యాంకు ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2015
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015
వివరణ: చిన్న, సూక్ష్మ వ్యాపారాలకు రుణాలు ఇవ్వడానికి ముద్ర యోజన తెచ్చారు.
44. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి మహిళా బ్యాంక్ (భారతీయ మహిళా బ్యాంక్) ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
A) 2013 నవంబర్ 19
B) 2010
C) 2015
D) 2008
జవాబు: A) 2013 నవంబర్ 19
వివరణ: ఇందిరా గాంధీ జెంటనరీ సందర్భంగా ప్రారంభమైన ఈ బ్యాంకును తదనంతరం 2017లో ఎస్‌బీఐలో విలీనం చేశారు.
45. ఆర్బీఐ తన బ్యాలెన్స్ షీట్ మరియు అకౌంటింగ్ సంవత్సరంలో మార్పు చేసి ఏ నెల నుండి ఏ నెల వరకు మార్చింది?
A) జూలై-జూన్ నుండి ఏప్రిల్-మార్చికి (2021 నుండి)
B) జనవరి-డిసెంబర్
C) సెప్టెంబర్-ఆగస్టు
D) మార్చి-ఫిబ్రవరి
జవాబు: A) జూలై-జూన్ నుండి ఏప్రిల్-మార్చికి
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక సంవత్సరంతో (ఏప్రిల్-మార్చి) ఆర్బీఐ ఇయర్ కూడా సరిపోలేలా మార్చారు.
46. భారతదేశంలో ‘డిజిటల్ కరెన్సీ’ (e-Rupee / CBDC – Central Bank Digital Currency) ని ఆర్బీఐ ఏ సంవత్సరంలో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించింది?
A) 2022 (హోల్‌సేల్) మరియు 2022 డిసెంబర్ (రిటైల్)
B) 2020
C) 2024
D) 2018
జవాబు: A) 2022
వివరణ: ఆర్బీఐ తన స్వంత డిజిటల్ కరెన్సీని (ఈ-రూపీ) పైలట్ ప్రాజెక్ట్ కింద తెచ్చింది.
47. బ్యాంకింగ్ లోక్‌పాల్ (Banking Ombudsman) పథకాన్ని ఆర్బీఐ ఏ సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టింది?
A) 1995
B) 1991
C) 2000
D) 2005
జవాబు: A) 1995
వివరణ: కస్టమర్ల ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడానికి బ్యాంకింగ్ లోక్‌పాల్ వ్యవస్థ ఉంది.
48. భారతదేశంలో విదేశీ మారక నిల్వలను (Foreign Exchange Reserves) పరిరక్షించి, నిర్వహించే సంస్థ ఏది?
A) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI)
B) స్టేట్ బ్యాంక్
C) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
D) నీతి ఆయోగ్
జవాబు: A) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
వివరణ: ఫారెక్స్ రిజర్వ్స్ మేనేజ్‌మెంట్ ఆర్బీఐ ప్రధాన విధుల్లో ఒకటి.
49. భారతదేశంలో ‘సహకార బ్యాంకులు’ (Cooperative Banks) ఏ స్థాయిలలో పనిచేస్తాయి?
A) మూడు అంచెలు (గ్రామ, జిల్లా, రాష్ట్ర స్థాయి)
B) కేవలం రెండు అంచెలు
C) ఒకే అంచె
D) నాలుగు అంచెలు
జవాబు: A) మూడు అంచెలు
వివరణ: ప్రాథమిక వ్యవసాయ సహకార సంఘాలు, జిల్లా సహకార కేంద్ర బ్యాంకులు, రాష్ట్ర సహకార బ్యాంకులుగా ఇది ఉంటుంది.
50. భారతదేశంలో ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలిచే ‘సెంట్రల్ బ్యాంక్’ (కేంద్ర బ్యాంకు) అయిన ఆర్బీఐ లోగోపై ఏ జంతువు మరియు చెట్టు ఉంటుంది?
A) రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ మరియు పామ్ ట్రీ (పులి మరియు తాటి చెట్టు)
B) సింహం మరియు అశోక చక్రం
C) ఏనుగు మరియు రావి చెట్టు
D) గుర్రం మరియు వేప చెట్టు
జవాబు: A) రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ మరియు పామ్ ట్రీ
వివరణ: ఆర్బీఐ అధికారిక ముద్రపై పామ్ చెట్టు మరియు టైగర్ బొమ్మ ముద్రించబడి ఉంటాయి.
