NITYA VIDYARDHI
పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం
పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం – ముఖ్యమైన MCQs
భాగం 1: పేదరికం – భావనలు మరియు అంచనా కమిటీలు (ప్రశ్నలు 1 నుండి 30)
1. ‘సంపూర్ణ పేదరికం’ (Absolute Poverty) అనగా ఏమిటి?
A) కనీస అవసరాలను (ఆహారం, వస్త్రం, ఆశ్రయం) కూడా తీర్చుకోలేని దైన్య స్థితి
B) సమాజంలోని ఇతరులతో పోలిస్తే ఆదాయం తక్కువగా ఉండటం
C) విలాసవంతమైన జీవితం గడపలేకపోవడం
D) కేవలం గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మాత్రమే ఉండే పేదరికం
జవాబు: A) కనీస అవసరాలను తీర్చుకోలేని దైన్య స్థితి
వివరణ: జీవించడానికి కనీస అవసరాలైన ఆహారం, బట్టలు, ఇల్లు పొందలేని స్థితిని సంపూర్ణ పేదరికం అంటారు.
2. ‘సాపేక్ష పేదరికం’ (Relative Poverty) దేనిని సూచిస్తుంది?
A) వివిధ వర్గాలు లేదా దేశాల మధ్య ఆదాయం మరియు సంపద పంపిణీలోని అసమానతలను
B) ఆకలి చావులను
C) నిరుద్యోగితను
D) నిరక్షరాస్యతను
జవాబు: A) ఆదాయం మరియు సంపద పంపిణీలోని అసమానతలను
వివరణ: ఒకరితో ఒకరు పోల్చుకున్నప్పుడు ఒకరి ఆదాయం కంటే మరొకరి ఆదాయం తక్కువగా ఉండటాన్ని సాపేక్ష పేదరికం అంటారు. ఇది అన్ని దేశాలలోనూ కనిపిస్తుంది.
3. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా కేలరీల ప్రాతిపదికన పేదరికాన్ని అంచనా వేయడానికి వేయబడిన కమిటీ ఏది?
A) వై.కె. అలఘ్ కమిటీ (Y.K. Alagh Committee, 1979)
B) లక్డావాలా కమిటీ
C) టెండూల్కర్ కమిటీ
D) రంగరాజన్ కమిటీ
జవాబు: A) వై.కె. అలఘ్ కమిటీ (1979)
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాలకు 2400 కేలరీలు, పట్టణ ప్రాంతాలకు 2100 కేలరీలుగా అలఘ్ కమిటీ నిర్దేశించింది.
4. సురేష్ టెండూల్కర్ కమిటీ (2009) పేదరికాన్ని వేటి ఆధారంగా లెక్కించాలని సిఫారసు చేసింది?
A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (MPCE) – ఆహారంతో పాటు విద్య, వైద్య ఖర్చులు కలిపి
B) కేవలం కేలరీల వినియోగం
C) కేవలం తలసరి ఆదాయం
D) విదేశీ మారక నిల్వలు
జవాబు: A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (విద్య, వైద్యంతో కలిపి)
వివరణ: టెండూల్కర్ కమిటీ కేలరీల విధానాన్ని మార్చి వినియోగ వ్యయానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.
5. డా. సి. రంగరాజన్ కమిటీ ఏ సంవత్సరంలో తన పేదరిక నివేదికను సమర్పించింది?
A) 2014
B) 2009
C) 1993
D) 2002
జవాబు: A) 2014
వివరణ: రంగరాజన్ కమిటీ గ్రామీణ ప్రాంతంలో రోజుకు రూ. 32, పట్టణంలో రూ. 47 ఖర్చు చేయలేనివారిని పేదలుగా గుర్తించింది.
6. భారతదేశంలో బహుమితీయ పేదరిక సూచికను (Multidimensional Poverty Index – MPI) ఏ సంస్థ విడుదల చేస్తుంది?
A) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)
B) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా
C) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
D) జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO)
జవాబు: A) నీతి ఆయోగ్
వివరణ: ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణాల ఆధారంగా నీతి ఆయోగ్ నేషనల్ MPI ని విడుదల చేస్తోంది.
7. ‘లారెన్జ్ వక్రరేఖ’ (Lorenz Curve) దేనిని కొలవడానికి ఉపయోగిస్తారు?
A) ఆదాయ అసమానతలు మరియు పేదరికం
B) ద్రవ్యోల్బణం
C) నిరుద్యోగం
D) జనాభా వృద్ధి
జవాబు: A) ఆదాయ అసమానతలు
వివరణ: లారెన్స్ వక్రరేఖ ఆదాయ పంపిణీలోని అసమానతలను గ్రాఫికల్‌గా చూపుతుంది.
8. ‘గీని గుణకం’ (Gini Coefficient) విలువ ఎంత నుంచి ఎంత వరకు ఉంటుంది?
A) 0 నుండి 1 వరకు
B) -1 నుండి +1 వరకు
C) 0 నుండి 100 వరకు
D) 1 నుండి 10 వరకు
జవాబు: A) 0 నుండి 1 వరకు
వివరణ: 0 అయితే పూర్తి సమానత్వం, 1 అయితే సంపూర్ణ అసమానత అని అర్థం.
9. దాదాభాయ్ నౌరోజీ తన ఏ గ్రంథంలో భారతదేశంలో పేదరికాన్ని మరియు ‘డ్రైన్ థియరీ’ని వివరించారు?
A) పావర్టీ అండ్ అన్-బ్రిటిష్ రూల్ ఇన్ ఇండియా (Poverty and Un-British Rule in India)
B) ది వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్
C) హింద్ స్వరాజ్
D) ఎకనామిక్ హిస్టరీ
జవాబు: A) పావర్టీ అండ్ అన్-బ్రిటిష్ రూల్ ఇన్ ఇండియా
వివరణ: 1901లో ప్రచురితమైన ఈ గ్రంథంలో తలసరి ఆదాయం రూ. 20గా ఆయన లెక్కించారు.
10. భారతదేశంలో పేదరిక నిర్మూలనకు ఉద్దేశించిన ‘అంత్యోదయ అన్న యోజన’ (AAY) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2000 డిసెంబర్ 25
B) 2005
C) 1991
D) 2014
జవాబు: A) 2000 డిసెంబర్ 25
వివరణ: అత్యంత పేద కుటుంబాలకు సబ్సిడీ ధాన్యాలు అందించడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
భాగం 2: నిరుద్యోగం – రకాలు మరియు కొలమానాలు (ప్రశ్నలు 31 నుండి 70)
31. అవసరానికి మించి ఎక్కువ మంది శ్రామికులు ఒకే పనిలో ఉండి, ఉత్పాదకత శూన్యంగా ఉండే నిరుద్యోగాన్ని ఏమంటారు?
A) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం (Disguised Unemployment)
B) చక్రీయ నిరుద్యోగం
C) నిర్మాణ నిరుద్యోగం
D) రుతు సంబంధిత నిరుద్యోగం
జవాబు: A) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
వివరణ: ఇది ప్రధానంగా భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
32. ఆర్థిక మాంద్యం (Economic Recession) మరియు డిమాండ్ తగ్గిపోవడం వల్ల ఏర్పడే నిరుద్యోగం ఏది?
A) చక్రీయ నిరుద్యోగం (Cyclical Unemployment)
B) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
C) రుతు నిరుద్యోగం
D) విద్యావంతుల నిరుద్యోగం
జవాబు: A) చక్రీయ నిరుద్యోగం
వివరణ: వ్యాపార చక్రాల హెచ్చుతగ్గుల వల్ల ఇది వస్తుంది.
33. సాంకేతికత మారడం లేదా కొత్త యంత్రాలు రావడం వల్ల పాత నైపుణ్యాలు గలవారు ఉద్యోగాలు కోల్పోతే దానిని ఏమంటారు?
A) నిర్మాణ నిరుద్యోగం (Structural Unemployment)
B) రుతు నిరుద్యోగం
C) చక్రీయ నిరుద్యోగం
D) స్వచ్ఛంద నిరుద్యోగం
జవాబు: A) నిర్మాణ నిరుద్యోగం
వివరణ: ఆర్థిక వ్యవస్థలో శాశ్వత నిర్మాణాత్మక మార్పుల వల్ల ఇది ఏర్పడుతుంది.
34. సంవత్సరంలో కొన్ని నెలలు మాత్రమే ఉపాధి లభించి, మిగతా నెలలు పనిలేకుండా ఉండే నిరుద్యోగం ఏది?
A) రుతు సంబంధిత నిరుద్యోగం (Seasonal Unemployment)
B) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
C) చక్రీయ నిరుద్యోగం
D) విద్యావంతుల నిరుద్యోగం
జవాబు: A) రుతు సంబంధిత నిరుద్యోగం
వివరణ: వ్యవసాయ రంగంలో పంట కాలం ముగిశాక రైతులు/కూలీలు ఖాళీగా ఉండటం దీనికి ఉదాహరణ.
35. ఒక ఉద్యోగం మాని వేరే మెరుగైన ఉద్యోగం వెతుక్కునే ప్రక్రియలో తాత్కాలికంగా ఉండే నిరుద్యోగాన్ని ఏమంటారు?
A) ఘర్షణపూర్వక నిరుద్యోగం (Frictional Unemployment)
B) చక్రీయ నిరుద్యోగం
C) నిర్మాణ నిరుద్యోగం
D) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
జవాబు: A) ఘర్షణపూర్వక నిరుద్యోగం
వివరణ: మార్కెట్ సమాచార కొరత లేదా ఉద్యోగ మార్పిడి సమయంలో ఇది తాత్కాలికంగా వస్తుంది.
36. భారతదేశంలో నిరుద్యోగ అంకెలను అధికారికంగా సేకరించి విడుదల చేసే సర్వే ఏది?
A) ఆవర్తక శ్రామిక శక్తి సర్వే (Periodic Labour Force Survey – PLFS by NSO)
B) ఆర్బీఐ నివేదిక
C) నీతి ఆయోగ్ నివేదిక
D) సెన్సెస్ నివేదిక
జవాబు: A) PLFS (పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే)
వివరణ: జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO) ద్వారా ప్రతి సంవత్సరం PLFS నివేదిక వస్తుంది.
37. శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు (LFPR) అనగా ఏమిటి?
A) పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండి, ఉద్యోగంలో ఉన్నవారు లేదా ఉద్యోగం కోసం వెతుకుతున్న వారి శాతం
B) కేవలం ఉద్యోగం చేస్తున్నవారి శాతం
C) నిరుద్యోగుల శాతం మాత్రమే
D) మొత్తం జనాభాలో పిల్లల శాతం
జవాబు: A) పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నవారి శాతం
వివరణ: లేబర్ ఫోర్స్ పార్టిసిపేషన్ రేట్ అనేది ఆర్థిక వ్యవస్థలో శ్రామిక లభ్యతను చూపుతుంది.
38. మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?
A) 2005 (అమలు: 2006 ఫిబ్రవరి 2)
B) 2000
C) 2011
D) 2014
జవాబు: A) 2005 (అమలు 2006)
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రతి కుటుంబానికి ఏడాదికి కనీసం 100 రోజుల అకుంఠిత ఉపాధిని ఇది హామీ ఇస్తుంది.
39. ప్రధాని ముద్ర యోజన (PMMY) ద్వారా చిన్న వ్యాపారాలకు ఏ రకమైన రుణాలు అందిస్తారు?
A) శిశు, కిషోర్, తరుణ్ రుణాలు (రూ. 10 లక్షల వరకు)
B) గృహ రుణాలు
C) విద్యా రుణాలు
D) వాహన రుణాలు
జవాబు: A) శిశు, కిషోర్, తరుణ్ రుణాలు
వివరణ: సూక్ష్మ మరియు చిన్నతరహా పరిశ్రమలకు ముద్ర లోన్లు ఇస్తారు.
40. ‘స్టాండ్-అప్ ఇండియా’ (Stand-Up India) పథకం ఎవరికి బ్యాంక్ రుణాలను అందిస్తుంది?
A) ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు
B) కేవలం రైతులకు
C) పెద్ద పరిశ్రమలకు
D) విదేశీ విద్యార్థులకు
జవాబు: A) ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు
వివరణ: గ్రీన్ ఫీల్డ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఈ లోన్లు ఇస్తారు.
భాగం 3: ఉపాధి, పేదరిక నిర్మూలన పథకాలు మరియు సమకాలీన అంశాలు (ప్రశ్నలు 71 నుండి 100)
71. నేషనల్ రూరల్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్ (NRLM – ఆజీవిక) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2011
B) 2005
C) 2000
D) 2015
జవాబు: A) 2011
వివరణ: గ్రామీణ మహిళలకు స్వయం సహాయక సంఘాల (SHG) ద్వారా ఉపాధి కల్పించడానికి ఇది తెచ్చారు.
72. ప్రధాన మంత్రి గ్రామీణ సడక్ యోజన (PMGSY) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2000 డిసెంబర్
B) 1995
C) 2005
D) 2010
జవాబు: A) 2000 డిసెంబర్
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాలను రోడ్డు మార్గాల ద్వారా పట్టణాలతో అనుసంధానించడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
73. ఆయుష్మాన్ భారత్ (PM-JAY) పథకం దేనికి సంబంధించినది?
A) పేద కుటుంబాలకు రూ. 5 లక్షల ఉచిత ఆరోగ్య బీమా
B) ఉచిత విద్య
C) ఇళ్ల నిర్మాణం
D) రైతులకు పింఛన్
జవాబు: A) పేద కుటుంబాలకు ఉచిత ఆరోగ్య బీమా
వివరణ: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆరోగ్య భద్రతా పథకాల్లో ఇది ఒకటి.
74. ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి (PM-KISAN) కింద అర్హులైన రైతులకు సంవత్సరానికి ఎంత ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు?
A) రూ. 6,000 (మూడు విడతలుగా రూ. 2000 చొప్పున)
B) రూ. 10,000
C) రూ. 5,000
D) రూ. 12,000
జవాబు: A) రూ. 6,000
వివరణ: రైతుల పెట్టుబడి అవసరాలను తీర్చడానికి ఈ మొత్తాన్ని నేరుగా ఖాతాల్లో జమ చేస్తారు.
75. ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (PMAY) ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?
A) అర్హులైన పేదలందరికీ పక్కా ఇళ్ల నిర్మాణం (Housing for All)
B) ఉచిత విద్యుత్
C) ఉచిత వంటగ్యాస్
D) ఉచిత తాగునీరు
జవాబు: A) పేదలందరికీ పక్కా ఇళ్లు
వివరణ: పట్టణ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో గృహ వసతి కల్పించడం దీని లక్ష్యం.
76. ఉజ్వల యోజన (PM Ujjwala Yojana) దేనికి సంబంధించినది?
A) పేద మహిళలకు ఉచిత ఎల్పీజీ (LPG) గ్యాస్ కనెక్షన్ల పంపిణీ
B) ఉచిత విద్యుత్ కనెక్షన్లు
C) సోలార్ ప్యానెల్స్
D) తాగునీటి కనెక్షన్లు
జవాబు: A) ఉచిత ఎల్పీజీ గ్యాస్ కనెక్షన్లు
వివరణ: మహిళల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటానికి వంటగ్యాస్ కనెక్షన్లు ఇస్తారు.
77. డిజిటల్ ఇండియా కార్యక్రమం ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2015 జూలై 1
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015 జూలై 1
వివరణ: దేశాన్ని డిజిటల్ శక్తిగా మార్చడానికి ఈ కార్యక్రమం తెచ్చారు.
78. మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది?
A) 2014 సెప్టెంబర్
B) 2015
C) 2016
D) 2017
జవాబు: A) 2014 సెప్టెంబర్
వివరణ: తయారీ రంగాన్ని (Manufacturing) గ్లోబల్ హబ్‌గా మార్చడానికి ఇది తెచ్చారు.
79. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసే ‘నేషనల్ మల్టిడైమెన్షనల్ పావర్టీ ఇండెక్స్’ ప్రకారం ఏ రాష్ట్రంలో అత్యధిక పేదరికం నమోదవుతూ వస్తోంది?
A) బీహార్ (Bihar)
B) కేరళ
C) గోవా
D) పంజాబ్
జవాబు: A) బీహార్
వివరణ: బహుమితీయ పేదరికం నివేదికల ప్రకారం బీహార్‌లో పేదరిక శాతం ఎక్కువగా ఉంది.
80. శ్రామికులలో నైపుణ్యాన్ని పెంపొందించడానికి ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ప్రధాన కార్యక్రమం ఏది?
A) ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన (PMKVY)
B) ముద్ర యోజన
C) డిజిటల్ ఇండియా
D) స్కిల్ ఇండియా మిషన్
జవాబు: A) PMKVY (ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన)
వివరణ: యువతకు ఉపాధి ఆధారిత నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
పోటీ పరీక్షల (TSPSC, APPSC గ్రూప్స్, ఇతర పోటీ పరీక్షలు) అభ్యర్థుల కొరకు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలోని పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం (Poverty and Unemployment) అంశాలపై కొనసాగింపుగా అదనపు 50 MCQs (ప్రశ్నలు 101 నుండి 150 వరకు) వాటి జవాబులు మరియు వివరణలతో కింద ఇవ్వబడ్డాయి.
పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం – అదనపు MCQs (ప్రశ్నలు 101 నుండి 150)
101. NSO (నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్) నిరుద్యోగాన్ని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించే ‘ఉపల్ ప్రిన్సిపల్ స్టేటస్’ (UPS – సాధారణ ప్రధాన స్థితి) కాలపరిమితి ఎంత?
A) గత 365 రోజులు (సంవత్సరం కాలం)
B) గత 7 రోజులు
C) రోజువారీ స్థితి
D) గత నెల రోజులు
జవాబు: A) గత 365 రోజులు (సంవత్సరం కాలం)
వివరణ: సంవత్సరంలో ఎక్కువ కాలం (6 నెలలకు పైగా) పని దొరకని వారిని UPS ద్వారా లెక్కిస్తారు.
102. దండేకర్ మరియు రత్ (Dandekar and Rath – 1971) కమిటీ పేదరికాన్ని అంచనా వేయడానికి రోజువారీ ఎంత కేలరీల వినియోగాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకుంది?
A) రోజుకు 2250 కిలో కేలరీలు
B) రోజుకు 2400 కేలరీలు
C) రోజుకు 2100 కేలరీలు
D) రోజుకు 3000 కేలరీలు
జవాబు: A) రోజుకు 2250 కిలో కేలరీలు
వివరణ: గ్రామీణ, పట్టణ తేడా లేకుండా సగటున 2250 కేలరీల వినియోగాన్ని వీరు ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నారు.
103. ‘కరెంట్ వీక్లీ స్టేటస్’ (CWS – ప్రస్తుత వారం స్థితి) నిరుద్యోగం దేనిని కొలుస్తుంది?
A) గడిచిన వారంలో కనీసం 1 గంట కూడా పని లభించని వారిని
B) ఏడాది పొడవునా పని లేనివారిని
C) రోజువారీ కూలీలను
D) తాత్కాలిక నిరుద్యోగులను
జవాబు: A) గడిచిన వారంలో కనీసం 1 గంట కూడా పని దొరకని వారిని
వివరణ: వారం రోజుల కాలంలో ఉపాధి లభ్యతను CWS కొలుస్తుంది.
104. బహుమితీయ పేదరిక సూచిక (MPI) లోని 3 ప్రధాన డైమెన్షన్లు (Dimensions) ఏవి?
A) ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం (Health, Education, Standard of Living)
B) ఆదాయం, ఉపాధి, ద్రవ్యోల్బణం
C) పారిశ్రామికీకరణ, వ్యవసాయం, సేవల రంగం
D) అక్షరాస్యత, ఆయుఃప్రమాణం, తలసరి ఆదాయం
జవాబు: A) ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం
వివరణ: ఈ మూడు డైమెన్షన్ల కింద మొత్తం 10 సూచికల ఆధారంగా MPI లెక్కిస్తారు.
105. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసే నేషనల్ MPI లో మొత్తం ఎన్ని సూచికలు (Indicators) ఉంటాయి?
A) 10 సూచికలు
B) 5 సూచికలు
C) 12 సూచికలు
D) 3 సూచికలు
జవాబు: A) 10 సూచికలు
వివరణ: పోషకాహారం, మాతృ మరణాలు, పాఠశాల హాజరు, వంటగ్యాస్, తాగునీరు వంటి 10 అంశాలు ఉంటాయి.
106. మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) లో మహిళలకు కనీసం ఎంత శాతం పని కల్పించాలని నిబంధన ఉంది?
A) మూడవ వంతు (33% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ)
B) 50 శాతం
C) 25 శాతం
D) రిజర్వేషన్లు లేవు
జవాబు: A) మూడవ వంతు (33% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ)
వివరణ: ఉపాధి హామీ పథకంలో మహిళల భాగస్వామ్యానికి ఈ నిబంధన ఉంది.
107. ‘ప్రధాన మంత్రి ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం’ (PMEGP) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2008
B) 2000
C) 2014
D) 2015
జవాబు: A) 2008
వివరణ: గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లో సూక్ష్మ పరిశ్రమల ఏర్పాటు ద్వారా ఉపాధి కల్పించడానికి PMEGP తెచ్చారు.
108. భారతదేశంలో ‘ఇంటిగ్రేటెడ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్’ (IRDP) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 1978-79 లో
B) 1991 లో
C) 2001 లో
D) 1969 లో
జవాబు: A) 1978-79
వివరణ: గ్రామీణ పేదల కుటుంబాలకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించి పేదరికం నుంచి బయటపడేయడానికి IRDP తెచ్చారు.
109. ‘ట్రైసమ్’ (TRYSEM – Training of Rural Youth for Self-Employment) పథకం దేనికి సంబంధించినది?
A) గ్రామీణ యువతకు స్వయం ఉపాధి కోసం నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వడం
B) పట్టణ పేదలకు ఇళ్ల నిర్మాణం
C) రైతులకు రాయితీలు
D) మహిళలకు విద్య
జవాబు: A) గ్రామీణ యువతకు స్వయం ఉపాధి శిక్షణ
వివరణ: 1979లో ప్రారంభించిన ఈ పథకం ద్వారా యువతకు ఉపాధి శిక్షణ ఇస్తారు.
110. జవహర్ రోజ్‌గార్ యోజన (JRY) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 1989
B) 1980
C) 1995
D) 2000
జవాబు: A) 1989
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నిరుద్యోగులకు ఉపాధి కల్పించడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
111. ‘స్వర్ణజయంతి గ్రామీణ స్వరోజ్‌గార్ యోజన’ (SGSY) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది?
A) 1999
B) 2005
C) 1991
D) 2011
జవాబు: A) 1999
వివరణ: పలు గ్రామీణ ఉపాధి పథకాలను విలీనం చేసి SGSY ని తెచ్చారు (ఇది తరువాత NRLM గా మారింది).
112. ‘స్వర్ణజయంతి શહેరి రోజ్‌గార్ యోజన’ (SJSRY) ఎవరి కోసం ఉద్దేశించబడింది?
A) పట్టణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగులు మరియు అసంఘటిత కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించడం
B) గ్రామీణ రైతులు
C) విద్యార్థులు
D) వికలాంగులు
జవాబు: A) పట్టణ నిరుద్యోగులకు ఉపాధి కల్పన
వివరణ: పట్టణ ప్రాంత పేదరిక నిర్మూలనకు 1997లో ఇది ప్రారంభమైంది.
113. ‘దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ గ్రామీణ కౌశల్య యोजना’ (DDU-GKY) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2014 సెప్టెంబర్
B) 2009
C) 2016
D) 2011
జవాబు: A) 2014 సెప్టెంబర్
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని పేద యువతకు నైపుణ్య శిక్షణ అందించి ఉద్యోగాలు కల్పించడం దీని లక్ష్యం.
114. ‘ప్రధాన మంత్రి శ్రమ యోగీ మాన్‌ధన్’ (PM-SYM) పథకం ఎవరికి పింఛన్ భద్రత కల్పిస్తుంది?
A) అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు (Unorganised Workers)
B) ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు
C) పెద్ద వ్యాపారులకు
D) రైతులకు మాత్రమే
జవాబు: A) అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు
వివరణ: 60 ఏళ్ల వయస్సు తర్వాత నెలవారీ పింఛను అందించడానికి ఈ పథకం ఉంది.
115. ‘స్టాండ్-అప్ ఇండియా’ పథకం కింద గ్రీన్-ఫీల్డ్ ఎంటర్‌ప్రైజ్ ఏర్పాటుకు బ్యాంకులు ఎంతవరకు రుణం ఇస్తాయి?
A) రూ. 10 లక్షల నుండి రూ. 1 కోటి వరకు
B) రూ. 50 వేలు
C) రూ. 5 లక్షలు
D) రూ. 10 కోట్లు
జవాబు: A) రూ. 10 లక్షల నుండి రూ. 1 కోటి వరకు
వివరణ: ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు ఈ రుణాలు ఇస్తారు.
116. భారతదేశంలో ‘కనిష్ట వేతనాల చట్టం’ (Minimum Wages Act) ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?
A) 1948
B) 1950
C) 1956
D) 1960
జవాబు: A) 1948
వివరణ: కార్మికులకు కనీస వేతనాలు చెల్లించేలా ఈ చట్టం రూపకల్పన జరిగింది.
117. ‘జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం’ (NFSA) ఏ సంవత్సరంలో అమల్లోకి వచ్చింది?
A) 2013
B) 2005
C) 2015
D) 2010
జవాబు: A) 2013
వివరణ: దేశంలోని పేద ప్రజలకు సబ్సిడీ ధరలపై ఆహార ధాన్యాలు అందించడానికి ఈ చట్టం తెచ్చారు.
118. భారతదేశంలో ‘దారిద్ర రేఖకు దిగువున ఉన్నవారిని’ (BPL – Below Poverty Line) గుర్తించడానికి సేకరించే కుటుంబ సర్వేలను ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది?
A) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు గృహనిర్మాణ శాఖ
B) ఆర్థిక శాఖ
C) రక్షణ శాఖ
D) విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ
జవాబు: A) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
వివరణ: ఎస్ఈసీసీ (SECC) సర్వేలు దీని కింద జరుగుతాయి.
119. ‘ప్రధాని గరీబ్ কল্যাণ अन्न యోజన’ (PMGKAY) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2020 (కోవిడ్ కాలంలో పేదలకు ఉచిత ధాన్యాలు ఇవ్వడానికి)
B) 2014
C) 2018
D) 2022
జవాబు: A) 2020
వివరణ: కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో పేదలకు ఉచితంగా రేషన్ అందించడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
120. భారతదేశంలో ‘మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం’ (MGNREGA) కింద ఉపాధి కోరిన వ్యక్తికి ఎన్ని రోజుల్లోగా పని కల్పించాలి?
A) దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోగా
B) ఒక వారంలోగా
C) నెల రోజుల్లోగా
జవాబు: A) దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోగా
వివరణ: 15 రోజుల్లో పని చూపించలేకపోతే నిరుద్యోగ భృతి చెల్లించాలి.
121. నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఉపాధి కల్పన కోసం ప్రత్యేకంగా ‘నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ’ (Ministry of Skill Development and Entrepreneurship) ఎప్పుడు ఏర్పాటయింది?
A) 2014 లో
B) 2009 లో
C) 2000 లో
D) 2018 లో
జవాబు: A) 2014 లో
వివరణ: యువతకు ఉపాధి నైపుణ్యాలు పెంచడానికి ప్రత్యేక మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేశారు.
122. ‘ప్రధాన మంత్రి ముద్ర యోజన’ కింద అత్యధికంగా రుణాలు అందించే ‘శిశు’ (Shishu) కేటగిరీలో ఎంతవరకు రుణం ఇస్తారు?
A) రూ. 50,000 వరకు
B) రూ. 5 లక్షలు
C) రూ. 10 లక్షలు
D) రూ. 2 లక్షలు
జవాబు: A) రూ. 50,000 వరకు
వివరణ: శిశు లోన్లు రూ. 50k వరకు, కిషోర్ రూ. 50k నుండి 5 లక్షల వరకు, తరుణ్ రూ. 5 నుండి 10 లక్షల వరకు ఇస్తారు.
123. ‘నేషనల్ రూరల్ ఎంప్లాయిమెంట్ గ్యారెంటీ యాక్ట్’ (NREGA) పేరు ‘మహాత్మా గాంధీ నరేగా’ (MGNREGA) గా ఏ సంవత్సరంలో మార్చబడింది?
A) 2009 అక్టోబర్ 2
B) 2006
C) 2014
D) 2010
జవాబు: A) 2009 అక్టోబర్ 2
వివరణ: మహాత్మా గాంధీ జయంతి నాడు NREGA పేరును MGNREGA గా మార్చారు.
124. ‘అటల్ పెన్షన్ యోజన’ (APY) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2015
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015
వివరణ: అసంఘటిత రంగ కార్మికుల కోసం పింఛను భద్రతా పథకంగా APY తెచ్చారు.
125. భారతదేశంలో ‘స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్’ ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2014 అక్టోబర్ 2
B) 2015 జూలై
C) 2016
D) 2014 సెప్టెంబర్
జవాబు: A) 2014 అక్టోబర్ 2
వివరణ: పారిశుధ్యం మెరుగుపరచడం ద్వారా ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం దీని లక్ష్యం.
126. ‘పీఎం కిసాన్’ (PM-KISAN) పథకం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2019 ఫిబ్రవరి
B) 2014
C) 2018
D) 2020
జవాబు: A) 2019 ఫిబ్రవరి
వివరణ: రైతులకు పెట్టుబడి సాయంగా ఏడాదికి రూ. 6,000 అందించే పథకం ఇది.
127. ‘ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన’ (PMFBY) దేనికి సంబంధించినది?
A) పంటల బీమా పథకం (Crop Insurance)
B) ఆరోగ్య బీమా
C) గృహ బీమా
D) వాహన బీమా
జవాబు: A) పంటల బీమా పథకం
వివరణ: ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల నష్టపోయిన రైతులకు బీమా రక్షణ కల్పిస్తుంది.
128. ‘స్టార్టప్ ఇండియా’ (Startup India) పథకం ఏ రకమైన స్టార్టప్‌లను ప్రోత్సహిస్తుంది?
A) నూతన ఆవిష్కరణలు మరియు సాంకేతిక ఆధారిత సంస్థలను
B) కేవలం వ్యవసాయ సంస్థలను
C) పెద్ద ఎగుమతి వ్యాపారాలను
D) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను
జవాబు: A) నూతన ఆవిష్కరణలు మరియు టెక్నాలజీ ఆధారిత సంస్థలు
వివరణ: యువ పారిశ్రామికవేత్తలను ప్రోత్సహించడానికి ఇది తెచ్చారు.
129. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసిన నేషనల్ MPI నివేదిక ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యల్ప బహుమితీయ పేదరికం ఉన్న రాష్ట్రం ఏది?
A) కేరళ (Kerala / మరియు గోవా)
B) బీహార్
C) జార్ఖండ్
D) ఉత్తరప్రదేశ్
జవాబు: A) కేరళ / గోవా
వివరణ: పేదరికం అత్యల్పంగా ఉన్న రాష్ట్రాలలో కేరళ ముందంజలో ఉంది.
130. భారతదేశంలో అత్యధిక నిరుద్యోగిత రేటు నమోదయ్యే ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా ఏ రకమైన నిరుద్యోగం ఉంటుంది?
A) విద్యావంతుల నిరుద్యోగం మరియు నిర్మాణాత్మక నిరుద్యోగం
B) రుతు నిరుద్యోగం
C) ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
D) చక్రీయ నిరుద్యోగం
జవాబు: A) విద్యావంతుల నిరుద్యోగం మరియు నిర్మాణాత్మక నిరుద్యోగం
వివరణ: పట్టణ ప్రాంతాలలో మరియు చదువుకున్న యువతలో ఉద్యోగాల కొరత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
(ప్రశ్నలు 131 నుండి 150 వరకు పేదరికం, నిరుద్యోగం, మరియు ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల సమగ్ర విశ్లేషణ)
131. ‘ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (గ్రామీణ్)’ కింద కొండ ప్రాంతాలు మరియు ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో ఇళ్ల నిర్మాణానికి ఇచ్చే సాయం ఎంత శాతం ఉంటుంది?
A) ఎక్కువ శాతం కేంద్రం భరిస్తుంది (సుమారు 90:10 నిష్పత్తి)
B) 50:50 నిష్పత్తి
C) కేవలం రాష్ట్రమే ఇస్తుంది
D) కేంద్రం ఇవ్వదు
జవాబు: A) 90:10 నిష్పత్తి (కేంద్ర-రాష్ట్రం)
వివరణ: ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు కేంద్రం ప్రత్యేక ఆర్థిక సహాయం ఇస్తుంది.
132. ‘నేషనల్ సోషల్ అసిస్టెన్స్ ప్రోగ్రామ్’ (NSAP – జాతీయ సామాజిక సహాయ పథకం) కింద ఎవరికి పింఛన్లు అందిస్తారు?
A) వృద్ధులు, వితంతువులు మరియు దివ్యాంగులకు (పేదరిక రేఖకు దిగువున ఉన్నవారు)
B) ప్రభుత్వ రిటైర్డ్ ఉద్యోగులకు
C) అందరికీ
D) రైతులు మాత్రమే
జవాబు: A) వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులు (పేదలు)
వివరణ: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 41 స్ఫూర్తితో ఈ సామాజిక భద్రతా పింఛన్లు ఇస్తారు.
133. భారతదేశంలో ‘శ్రామిక శక్తి’ (Labour Force) అనగా ఎవరు?
A) 15 నుండి 59 సంవత్సరాల వయస్సు కలిగి, పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండి ఉద్యోగం చేస్తున్నవారు మరియు వెతుకుతున్నవారు
B) కేవలం ఉద్యోగులు మాత్రమే
C) 18 ఏళ్ల లోపు పిల్లలు
D) వృద్ధులు
జవాబు: A) పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండి ఉద్యోగంలో ఉన్నవారు మరియు వెతుకుతున్నవారు
వివరణ: లేబర్ ఫోర్స్ అనేది ఉద్యోగంలో ఉన్నవారు + నిరుద్యోగుల కలయిక.
134. భారతదేశంలో ‘నిరుద్యోగిత రేటు’ (Unemployment Rate) ని ఎలా లెక్కిస్తారు?
A) (నిరుద్యోగుల సంఖ్య / మొత్తం శ్రామిక శక్తి) * 100
B) (నిరుద్యోగుల సంఖ్య / మొత్తం జనాభా) * 100
C) (ఉద్యోగుల సంఖ్య / జనాభా) * 100
జవాబు: A) (నిరుద్యోగుల సంఖ్య / శ్రామిక శక్తి) * 100
వివరణ: నిరుద్యోగ రేటు సూత్రం ఇదే.
135. ‘స్వయం ఉపాధి’ (Self-Employment) రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించిన ‘పిఎం విశ్వకర్మ యోజన’ (PM Vishwakarma Yojana) ఎవరిని లక్ష్యంగా చేసుకుంది?
A) సాంప్రదాయ చేతివృత్తుల మరియు శిల్పుల కుటుంబాలకు (Traditional artisans and craftspeople)
B) ఐటీ నిపుణులకు
C) పెద్ద వ్యాపారులకు
D) రైతులకు
జవాబు: A) సాంప్రదాయ చేతివృత్తులు మరియు శిల్పులకు
వివరణ: వడ్రంగులు, కమ్మరులు, నేత కార్మికులు వంటి వారికి నైపుణ్య శిక్షణ మరియు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు.
136. ‘పీఎం కిసాన్ మాన్‌ధన్ యోజన’ దేనికి పింఛన్ భద్రత కల్పిస్తుంది?
A) చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు (Small and Marginal Farmers)
B) వ్యవసాయ కూలీలకు మాత్రమే
C) కార్మికులకు
D) ఉద్యోగులకు
జవాబు: A) చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు
వివరణ: 60 ఏళ్ల వయస్సు దాటిన రైతులకు నెలవారీ పింఛను అందజేస్తారు.
137. ‘నేషనల్ రూరల్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్’ (DAY-NRLM) లోని స్వయం సహాయక సంఘాల (SHGs) మహిళలకు వడ్డీ రాయితీ కల్పించే పథకం పేరు ఏమిటి?
A) ఆజీవిక – వడ్డీ సబ్సిడీ పథకం
B) ముద్ర లోన్
C) కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్
D) స్టాండ్ అప్ ఇండియా
జవాబు: A) ఆజీవిక వడ్డీ సబ్సిడీ పథకం
వివరణ: మహిళా సంఘాలకు తక్కువ వడ్డీకే బ్యాంకుల ద్వారా రుణాలు ఇస్తారు.
138. భారతదేశంలో ‘దారిద్ర రేఖ’ (Poverty Line) అంచనాలలో వినియోగ వ్యయాన్ని ఎవరి సిఫారసుల ఆధారంగా లెక్కిస్తున్నారు?
A) సురేష్ టెండూల్కర్ కమిటీ మరియు రంగరాజన్ కమిటీ సిఫారసులు
B) కేవలం కాకా కాలేకర్
C) సర్కారియా కమిషన్
D) కేవలం అలఘ్ కమిటీ
జవాబు: A) టెండూల్కర్ మరియు రంగరాజన్ కమిటీల సిఫారసులు
వివరణ: ప్రస్తుత పేదరిక అంచనాలకు ఈ కమిటీల నివేదికలే ఆధారం.
139. ‘ప్రధాన మంత్రి జన ధన్ యోజన’ (PMJDY) దేనితో ముడిపడి ఉంది?
A) ఆర్థిక సమాఖ్యత / ప్రతి కుటుంబానికి బ్యాంకు ఖాతా (Financial Inclusion)
B) గృహ నిర్మాణం
C) ఉచిత గ్యాస్
D) విద్యుత్
జవాబు: A) ప్రతి కుటుంబానికి బ్యాంకు ఖాతా (Financial Inclusion)
వివరణ: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆర్థిక సమ్మిళిత కార్యక్రమం ఇది.
140. భారతదేశంలో పేదరికం మరియు నిరుద్యోగ నిర్మూలనకు పంచవర్ష ప్రణాళికలలో ఏ ప్రణాళికలో మొదటిసారిగా ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు?
A) 4వ మరియు 5వ పంచవర్ష ప్రణాళికలలో (“గరీబీ హటావో”)
B) మొదటి ప్రణాళికలో
C) రెండవ ప్రణాళికలో
D) 12వ ప్రణాళికలో
జవాబు: A) 4వ మరియు 5వ పంచవర్ష ప్రణాళికలు
వివరణ: పేదరిక నిర్మూలన నినాదం 5వ ప్రణాళికలో ప్రముఖంగా నిలిచింది.
141. ‘నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్’ (NCS) పోర్టల్ దేనికి సంబంధించినది?
A) ఉద్యోగ వేటలో ఉన్నవారికి మరియు యజమానులకు మధ్య వారధిగా నిలిచే డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫాం
B) ఆన్‌లైన్ విద్య
C) ఆన్‌లైన్ వైద్య సేవలు
D) రైతు బజార్ పోర్టల్
జవాబు: A) ఉద్యోగ వేటలో ఉన్నవారికి డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫాం
వివరణ: ఉపాధి అవకాశాలను అందించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పోర్టల్ తెచ్చింది.
142. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసిన MPI నివేదిక ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక పేదరికం తగ్గిన రాష్ట్రాలలో ఏవి ముందున్నాయి?
A) ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్
B) కేరళ, గోవా
C) పంజాబ్, హర్యానా
D) తమిళనాడు, కర్ణాటక
జవాబు: A) ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, మధ్యప్రదేశ్ (కోట్లాది మంది పేదరికం నుండి బయటపడ్డారు)
వివరణ: ఇటీవలి నివేదికల ప్రకారం ఈ రాష్ట్రాల్లో పేదరిక శాతం గణనీయంగా తగ్గింది.
143. భారతదేశంలో ‘ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం’ ఏ రంగంలో అత్యధికంగా ఉండటానికి కారణం ఏమిటి?
A) వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడే వారి సంఖ్య విపరీతంగా పెరగడం మరియు ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి లేకపోవడం
B) పారిశ్రామిక అభివృద్ధి
C) సాంకేతికత పెరగడం
D) విదేశీ పెట్టుబడులు
జవాబు: A) వ్యవసాయంపై అధిక భారం మరియు ప్రత్యామ్నాయ కొరత
వివరణ: జనాభా పెరిగినా వ్యవసాయ భూమి పెరగకపోవడంతో ఈ సమస్య వస్తుంది.
144. ‘స్కిల్ ఇండియా మిషన్’ (Skill India Mission) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2015 జూలై 15
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015 జూలై 15
వివరణ: దేశంలోని యువతకు పారిశ్రామిక నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఇది ప్రారంభమైంది.
145. ‘ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన’ (PMJJBY) కింద అందించే జీవిత బీమా మొత్తం ఎంత?
A) రూ. 2 లక్షలు
B) రూ. 1 లక్ష
C) రూ. 5 లక్షలు
D) రూ. 50 వేలు
జవాబు: A) రూ. 2 లక్షలు
వివరణ: అతి తక్కువ ప్రీమియంతో రూ. 2 లక్షల జీవిత బీమా రక్షణ కల్పిస్తుంది.
146. ‘ప్రధాన మంత్రి సురక్ష బీమా యోజన’ (PMSBY) దేనికి సంబంధించినది?
A) ప్రమాదవశాత్తు మరణం లేదా అంగవైకల్యానికి రూ. 2 లక్షల బీమా
B) ఆరోగ్య బీమా
C) పంటల బీమా
D) గృహ బీమా
జవాబు: A) ప్రమాద బీమా (Accident Insurance)
వివరణ: ప్రమాద బీమా రక్షణ కోసం ఈ పథకం ఉంది.
147. భారతదేశంలో ‘నిరుద్యోగం’ అనేది ప్రధానంగా ఏ రకమైన సామాజిక-ఆర్థిక సమస్య?
A) నిర్మాణాత్మక మరియు జనాభా పరమైన సమస్య (Structural and Demographic)
B) కేవలం తాత్కాలిక సమస్య
C) విదేశీ సమస్య
D) పర్యావరణ సమస్య
జవాబు: A) నిర్మాణాత్మక మరియు జనాభా పరమైన సమస్య
వివరణ: జనాభా పెరుగుదల మరియు ఉపాధి కల్పన మధ్య అసమతుల్యత వల్ల ఇది వస్తుంది.
148. నీతి ఆయోగ్ మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల ముఖ్య లక్ష్యం ఏమిటి?
A) సమ్మిళిత వృద్ధి (Inclusive Growth) మరియు పేదరిక నిర్మూలన
B) కేవలం పన్నుల వసూలు
C) విదేశీ ఎగుమతులు పెంచడం
D) పెద్ద పరిశ్రమలను మాత్రమే ప్రోత్సహించడం
జవాబు: A) సమ్మిళిత వృద్ధి మరియు పేదరిక నిర్మూలన
వివరణ: అందరికీ అభివృద్ధి ఫలాలు అందాలనేదే ప్రభుత్వ ప్రధానోద్దేశం.
149. భారతదేశంలో ‘గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం’ (MGNREGA) ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పర్యవేక్షించబడుతుంది?
A) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development)
B) వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ
C) కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ
D) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
జవాబు: A) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
వివరణ: ఈ మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా నరేగా అమలవుతోంది.
150. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పేదరికం మరియు నిరుద్యోగాలను పూర్తిగా రూపుమాపడానికి అత్యంత కీలకమైన అంశం ఏది?
A) నాణ్యమైన విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు సమ్మిళిత ఉపాధి కల్పన
B) కేవలం విదేశీ రుణాలు తీసుకోవడం
C) పన్నులు పెంచడం
D) జనాభాను తగ్గించడం ఒక్కటే మార్గం
జవాబు: A) నాణ్యమైన విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఉపాధి కల్పన
వివరణ: మానవ వనరుల అభివృద్ధితోనే పేదరికం, నిరుద్యోగాన్ని సమర్థవంతంగా ఎదుర్కొనవచ్చు.
151. NSO నిరుద్యోగాన్ని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించే ‘UPSS’ (Usual Principal and Subsidiary Status – సాధారణ ప్రధాన మరియు అనుబంధ స్థితి) కాలపరిమితి ఎంత?
A) గత 365 రోజులు (సంవత్సరం కాలం పాటు ప్రధాన లేదా కనీసం 30 రోజులు అనుబంధ పని చేసినవారు)
B) గత 7 రోజులు
C) రోజువారీ స్థితి
D) గత నెల రోజులు
జవాబు: A) గత 365 రోజులు
వివరణ: దీర్ఘకాలిక నిరుద్యోగాన్ని అంచనా వేయడానికి UPSS పద్ధతిని వాడతారు.
152. నిరుద్యోగ అంచనాలలో అత్యంత తీవ్రమైన మరియు సమగ్రమైన నిరుద్యోగాన్ని ఏ పద్ధతి ద్వారా గుర్తిస్తారు?
A) CDS (Current Daily Status – ప్రస్తుత రోజువారీ స్థితి)
B) UPS (సాధారణ ప్రధాన స్థితి)
C) CWS (ప్రస్తుత వారం స్థితి)
D) NSSO సర్వే మాత్రమే
జవాబు: A) CDS (ప్రస్తుత రోజువారీ స్థితి)
వివరణ: రోజువారీ ఉపాధి లభ్యతను కొలిచే CDS పద్ధతి నిరుద్యోగ తీవ్రతను ఖచ్చితంగా చూపుతుంది.
153. ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank) అంతర్జాతీయ పేదరిక రేఖను (International Poverty Line) కొలవడానికి ప్రస్తుత కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం (PPP) ఆధారంగా రోజుకు ఎంత మొత్తాన్ని నిర్దేశించింది?
A) రోజుకు $2.15 (2017 PPP ధరల ప్రకారం)
B) రోజుకు $1.90
C) రోజుకు $5.00
D) రోజుకు $1.00
జవాబు: A) రోజుకు $2.15
వివరణ: ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర పేదరికాన్ని పోల్చడానికి ప్రపంచ బ్యాంకు ఈ ప్రామాణిక రేఖను వాడுகிறது.
154. నీతి ఆయోగ్ అత్యంత వెనుకబడిన జిల్లాల అభివృద్ధి కోసం ఏ సంవత్సరంలో ‘ఆకాంక్షిత జిల్లాల కార్యక్రమం’ (Aspirational Districts Programme) ప్రారంభించింది?
A) 2018
B) 2015
C) 2020
D) 2014
జవాబు: A) 2018
వివరణ: ఆరోగ్యం, విద్య, మౌలిక వసతుల పరంగా వెనుకబడిన జిల్లాలను అభివృద్ధి చేయడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
155. అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన తెగల (PVTGs) సంక్షేమం మరియు పేదరిక నిర్మూలన కోసం ప్రారంభించిన ‘పీఎం-జన్మాన్’ (PM-JANMAN) పథకం ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?
A) 2023 నవంబర్
B) 2021 జనవరి
C) 2024 మార్చి
D) 2022 డిసెంబర్
జవాబు: A) 2023 నవంబర్
వివరణ: ప్రత్యేకంగా దుర్బలమైన గిరిజన సమూహాల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపరచడానికి ఇది తెచ్చారు.
156. పట్టణ వీధి వ్యాపారుల (Street Vendors) ఉపాధి మరియు ఆర్థిక భద్రత కోసం తెచ్చిన ‘పీఎం స్వానిధి’ (PM SVANidhi) పథకం కింద మొదటి విడతలో ఎంత రుణం ఇస్తారు?
A) రూ. 10,000
B) రూ. 50,000
C) రూ. 5,000
D) రూ. 1 లక్ష
జవాబు: A) రూ. 10,000
వివరణ: వీధి వ్యాపారులు మళ్లీ ఉపాధి ప్రారంభించడానికి ఈ వర్కింగ్ క్యాపిటల్ లోన్ ఇస్తారు (క్రమంగా ఇది పెరుగుతుంది).
157. ప్రపంచ బహుమితీయ పేదరిక సూచికను (Global MPI) విడుదల చేసే అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఏవి?
A) UNDP మరియు OPHI (ఆక్స్‌ఫర్డ్ పావర్టీ అండ్ హ్యూమన్ డెవలప్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్)
B) ప్రపంచ బ్యాంకు మరియు ఐఎంఎఫ్
C) డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ మరియు యునిసెఫ్
D) ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ
జవాబు: A) UNDP మరియు OPHI
వివరణ: సంయుక్తంగా ఈ రెండు సంస్థలు గ్లోబల్ MPI ని ప్రచురిస్తాయి.
158. భారతదేశంలో ‘గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం’ (MGNREGA) లో పనుల నాణ్యత మరియు పారదర్శకత కోసం దేనిని తప్పనిసరి చేశారు?
A) గ్రామ సభల ఆధ్వర్యంలో సామాజిక తనిఖీ (Social Audit)
B) పోలీస్ తనిఖీ
C) సుప్రీంకోర్టు ఆడిట్
D) ప్రైవేట్ ఆడిట్
జవాబు: A) గ్రామ సభల ఆధ్వర్యంలో సామాజిక తనిఖీ
వివరణ: అవినీతిని అరికట్టడానికి సామాజిక తనిఖీని చట్టబద్ధం చేశారు.
159. ‘దీన్ దయాళ్ అంత్యోదయ యోజన – జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్’ (DAY-NRLM) ఏ సంవత్సరంలో ఆ పేరుతో మార్చబడింది?
A) 2015 (మొదట 2011లో NRLM ఉండేది)
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015
వివరణ: గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్‌కు దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ పేరును జోడించారు.
160. పట్టణ ప్రాంత పేదరిక నిర్మూలనకు ఉద్దేశించిన ‘DAY-NULM’ (దీన్ దయాళ్ అంత్యోదయ యోజన – పట్టణ జీవనోపాధి మిషన్) ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?
A) 2013
B) 2011
C) 2015
D) 2008
జవాబు: A) 2013
వివరణ: పట్టణ నిరుద్యోగులు మరియు పేదలకు స్వయం ఉపాధి కల్పించడానికి ఇది తెచ్చారు.
161. ‘ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన’ (PMKVY) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2015
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015
వివరణ: యువతకు ఇండస్ట్రీ-ఓరియెంటెడ్ నైపుణ్య శిక్షణ ఇవ్వడానికి PMKVY ప్రారంభమైంది.
162. భారతదేశంలో ‘లారెన్జ్ వక్రరేఖ’ మరియు ‘గీని గుణకం’ దేనిని విశ్లేషించడానికి అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి?
A) ఆదాయ అసమానతలు మరియు పేదరికం మధ్య సంబంధం
B) ద్రవ్యోల్బణ రేట్లు
C) విదేశీ మారక నిల్వలు
D) జనాభా వృద్ధి
జవాబు: A) ఆదాయ అసమానతలు
వివరణ: పేదరికానికి అసమానతలకు మధ్య గల బంధాన్ని విశ్లేషಿಸಲು ఇవి వాడతారు.
163. భారతదేశంలో ‘సబ్సిడీల హేతుబద్ధీకరణ’ (Rationalisation of Subsidies) దేనికి సహాయపడుతుంది?
A) ప్రభుత్వ ఆర్థిక లోటును తగ్గించి, నిజమైన పేదలకు సంక్షేమ ఫలాలు చేరేలా చేయడం
B) పేదలకు అందే సబ్సిడీలను పూర్తిగా నిలిపివేయడం
C) పన్నులు పెంచడం
D) ఎగుమతులు ఆపడం
జవాబు: A) ఆర్థిక లోటు తగ్గించి నిజమైన పేదలకు చేరవేయడం
వివరణ: అనర్హులకు అందే సబ్సిడీలను అరికట్టడమే దీని ఉద్దేశం.
164. ‘ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వృద్ధాప్య పింఛన్ పథకం’ (IGNOAPS) కింద లబ్ధిదారులకు కనీస అర్హత వయస్సు ఎంత?
A) 60 సంవత్సరాలు (దారిద్ర రేఖకు దిగువున ఉన్నవారు)
B) 65 సంవత్సరాలు
C) 70 సంవత్సరాలు
D) 50 సంవత్సరాలు
జవాబు: A) 60 సంవత్సరాలు
వివరణ: జాతీయ సామాజిక సహాయ పథకం (NSAP) కింద వృద్ధులకు ఈ పింఛను ఇస్తారు.
165. నీతి ఆయోగ్ ప్రవేశపెట్టిన ‘ఆకాంక్షిత బ్లాకుల కార్యక్రమం’ (Aspirational Blocks Programme – ABP) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2023
B) 2021
C) 2020
D) 2024
జవాబు: A) 2023
వివరణ: జిల్లాల తర్వాత అత్యంత వెనుకబడిన బ్లాక్‌ల అభివృద్ధికి ABP తెచ్చారు.
166. భారతదేశంలో ‘దారిద్ర రేఖ’ అంచనాలకు సంబంధించి టెండూల్కర్ కమిటీ ఏ సంవత్సరంలో తన నివేదికను సమర్పించింది?
A) 2009
B) 2005
C) 2014
D) 1993
జవాబు: A) 2009
వివరణ: సురేష్ టెండూల్కర్ కమిటీ 2009లో రిపోర్ట్ ఇచ్చింది.
167. ‘ఫాస్టర్, మోర్ ఇన్‌క్లూజివ్ అండ్ సస్టైనబుల్ గ్రోత్’ (వేగవంతమైన, మరింత సమ్మిళితమైన మరియు స్థిరమైన వృద్ధి) ఏ ప్రణాళిక యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం?
A) 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2012-2017)
B) 11వ ప్రణాళిక
C) 10వ ప్రణాళిక
D) 9వ ప్రణాళిక
జవాబు: A) 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక
వివరణ: చివరిదైన 12వ ప్రణాళిక థీమ్ ఇదే.
168. భారతదేశంలో ‘అసంఘటిత రంగ కార్మికుల’ (Unorganised Workers) సమగ్ర డేటా కోసం ప్రభుత్వం ఏ పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది?
A) ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ (e-Shram Portal)
B) ఉపాధి పోర్టల్
C) శ్రమ్ సువిధ పోర్టల్
D) డిజిటల్ శ్రామిక్
జవాబు: A) ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్
వివరణ: అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ కోసం ఈ-శ్రమ్ తెచ్చారు.
169. భారతదేశంలో ‘ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన’ (PMJJBY) మరియు ‘సురక్ష బీమా యోజన’ (PMSBY) లు ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడ్డాయి?
A) 2015 మే
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015 మే
వివరణ: సామాజిక భద్రతా బీమా పథకాలుగా కోల్‌కతాలో ఇవి ప్రారంభమయ్యాయి.
170. భారతదేశంలో నిరుద్యోగ సమస్యకు మూల కారణాలలో సరిగ్గా సరిపోనిది ఏది?
A) పారిశ్రామిక రంగంలో విపరీతమైన ఉద్యోగాల మిగులు (ఉద్యోగాలు పుష్కలంగా ఉండటం నిరుద్యోగానికి కారణం కాదు)
B) జనాభా విస్ఫోటనం
C) విద్యా విధానంలో నైపుణ్యాల కొరట
D) వ్యవసాయంపై అతిగా ఆధారపడటం
జవాబు: A) పరిశ్రమలలో ఉద్యోగాల మిగులు
వివరణ: ఉద్యోగాలు మిగులు ఉంటే నిరుద్యోగం ఉండదు; కాబట్టి ఇది తప్పు.
171. ‘నేషనల్ అప్రెంటిస్‌షిప్ ప్రమోషన్ పథకం’ (NAPS) దేనికి సంబంధించినది?
A) యువతకు ఆన్-ది-జాబ్ ట్రైనింగ్ (ఉద్యోగంలో శిక్షణ) అందించి ఉపాధి కల్పించడం
B) రైతులకు సబ్సిడీలు
C) వృద్ధులకు పింఛన్
D) ఇళ్ల నిర్మాణం
జవాబు: A) ఉద్యోగంలో శిక్షణ (On-the-job training)
వివరణ: నైపుణ్యం పెంపొందించడానికి అప్రెంటిస్‌షిప్ ఇస్తారు.
172. భారతదేశంలో ‘కనిష్ట అవసరాల కార్యక్రమం’ (Minimum Needs Programme – MNP) ఏ ప్రణాళిక కాలంలో ప్రవేశపెట్టబడింది?
A) 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (1974-79)
B) 4వ ప్రణాళిక
C) 6వ ప్రణాళిక
D) 2వ ప్రణాళిక
జవాబు: A) 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక
వివరణ: పేద ప్రజలకు కనీస ప్రాథమిక సదుపాయాలు కల్పించడానికి MNP తెచ్చారు.
173. ‘గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం’ (MGNREGA) లో పని చేసే కార్మికులకు వేతనాలు ఏ ఇండెక్స్ లేదా వేటి ఆధారంగా సవరించబడతాయి?
A) కన్జ్యూమర్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ లేబర్స్ (CPI-AL)
B) టోకు ధరల సూచీ (WPI)
C) జిడీపీ వృద్ధి రేటు
D) రిజర్వ్ బ్యాంక్ వడ్డీ రేట్లు
జవాబు: A) CPI-AL (వ్యవసాయ కార్మికుల వినియోగదారుల ధరల సూచీ)
వివరణ: గ్రామీణ కూలీల వేతనాల సవరణకు ఈ సూచీ ప్రాతిపదిక.
174. భారతదేశంలో ‘జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం’ (NFSA) ద్వారా దేశంలోని ఎంత శాతం జనాభాకు రాయితీపై ఆహార ధాన్యాలు అందిస్తున్నారు?
A) గ్రామీణ ప్రాంతాలలో 75%, పట్టణ ప్రాంతాలలో 50% (మొత్తం సుమారు 67% జనాభా)
B) అందరికీ 100%
C) కేవలం 20%
D) 50% మాత్రమే
జవాబు: A) గ్రామీణంలో 75%, పట్టణంలో 50%
వివరణ: ఎన్‌ఎఫ్‌ఎస్‌ఏ చట్టం ప్రకారం సబ్సిడీ రేషన్ అర్హత ఇదే.
175. ‘ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి’ (PM-KISAN) పథకం కింద ప్రతి మూడు నెలలకు ఒకసారి రైతులకు అందే విడత మొత్తం ఎంత?
A) రూ. 2,000 (ఏడాదికి మొత్తం రూ. 6,000)
B) రూ. 5,000
C) రూ. 1,000
D) రూ. 3,000
జవాబు: A) రూ. 2,000
వివరణ: ఏడాదికి మూడు విడతలుగా రూ. 2000 చొప్పున జమ చేస్తారు.
176. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసే ‘నేషనల్ మల్టిడైమెన్షనల్ పావర్టీ ఇండెక్స్’ ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థ పద్ధతి ఆధారంగా రూపొందించబడింది?
A) UNDP మరియు OPHI పద్ధతి (Alkire-Foster methodology)
B) ప్రపంచ బ్యాంకు పద్ధతి
C) ఐఎంఎఫ్ మోడల్
D) డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ మోడల్
జవాబు: A) అల్కైర్-ఫోస్టర్ పద్ధతి (Alkire-Foster methodology)
వివరణ: గ్లోబల్ MPI లో వాడే ఈ పద్ధతినే నీతి ఆయోగ్ భారతదేశానికి వర్తింపజేసింది.
177. భారతదేశంలో ‘స్టార్టప్ ఇండియా’ కార్యక్రమం కింద అర్హత పొందిన స్టార్టప్‌లకు పన్ను మినహాయింపులు ఏ సంస్థ ద్వారా ధ్రువీకరించబడతాయి?
A) DPIIT (డిపార్ట్మెంట్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ ఇంటర్నల్ ట్రేడ్)
B) ఆర్బీఐ
C) సెబీ
D) నీతి ఆయోగ్
జవాబు: A) DPIIT
వివరణ: పారిశ్రామిక మరియు అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక శాఖ దీనిని చూస్తుంది.
178. ‘ప్రధాన మంత్రి ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం’ (PMEGP) ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో అమలవుతుంది?
A) సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్యతరహా పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MSME)
B) గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ
C) కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖ
D) ఆర్థిక శాఖ
జవాబు: A) MSME మంత్రిత్వ శాఖ
వివరణ: ఖాదీ మరియు గ్రామ పరిశ్రమల కమిషన్ (KVIC) ద్వారా ఇది అమలవుతుంది.
179. భారతదేశంలో ‘నిరుద్యోగం మరియు పేదరికం’ అనే అంశాలపై లోతుగా అధ్యయనం చేసి ‘పురుషోత్తం దాస్ ఠాకూర్’ వంటివారు ఏ ప్రణాళికను రూపొందించడంలో కీలకపాత్ర పోషించారు?
A) బాంబే ప్రణాళిక (Bombay Plan, 1944)
B) పీపుల్స్ ప్లాన్
C) గాంధేయ ప్రణాళిక
D) సర్వోదయ ప్రణాళిక
జవాబు: A) బాంబే ప్రణాళిక (1944)
వివరణ: పారిశ్రామికవేత్తలు రూపొందించిన ఈ ప్రణాళిక ఉపాధి మరియు పేదరిక నివారణకు పెద్దపీట వేసింది.
180. భారతదేశంలో పేదరిక నిర్మూలనకు మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి కేంద్ర ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రాధాన్యతనిస్తున్న ప్రస్తుత ప్రధాన నినాదం ఏమిటి?
A) ‘సబ్‌కా సాథ్, సబ్‌కా వికాస్, సబ్‌కా విశ్వాస్, సబ్‌కా ప్రయాస్’ (అందరితో కలిసి అందరి అభివృద్ధి)
B) గరీబీ హటావో
C) స్వావలంబన
D) డిజిటల్ భారత్ మాత్రమే
జవాబు: A) సబ్‌కా సాథ్, సబ్‌కా వికాస్…
వివరణ: సమ్మిళిత వృద్ధికి ఇది ప్రస్తుత ప్రభుత్వ ప్రధాన నినాదం.
181. ‘ప్రధాన మంత్రి గరీబ్ కళ్యాణ్ అన్న యోజన’ (PMGKAY) కింద అర్హులైన పేదలకు ఆహార ధాన్యాలు ఏ చట్టం ద్వారా అందించబడుతున్నాయి?
A) జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA, 2013)
B) నిరుద్యోగ భృతి చట్టం
C) పాత రేషన్ చట్టం
D) రైతు భద్రత చట్టం
జవాబు: A) నేషనల్ ఫుడ్ సెక్యూరిటీ యాక్ట్ (NFSA)
వివరణ: ఎన్‌ఎఫ్‌ఎస్‌ఏ పరిధిలోనే ఉచిత ధాన్యాల పంపిణీ జరుగుతోంది.
182. ‘జాతీయ సామాజిక సహాయ పథకం’ (NSAP) లో భాగం కానిది ఏది?
A) రైతు బంధు పథకం (ఇది తెలంగాణ రాష్ట్ర పథకం, NSAP కాదు)
B) ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వృద్ధాప్య పింఛన్ పథకం
C) ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వితంతు పింఛన్ పథకం
D) జాతీయ కుటుంబ ప్రయోజన పథకం
జవాబు: A) రైతు బంధు పథకం
వివరణ: రైతు బంధు కేంద్ర ప్రభుత్వ NSAP లో భాగం కాదు, ఇది రాష్ట్ర పథకం.
183. భారతదేశంలో ‘శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు’ (LFPR) లో పురుషులు మరియు మహిళల మధ్య తేడాలను ఏ సర్వే స్పష్టంగా వెల్లడిస్తుంది?
A) పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS నివేదికలు)
B) సెన్సెస్ నివేదిక
C) ఆర్బీఐ బులెటిన్
D) నీతి ఆయోగ్ నివేదిక
జవాబు: A) PLFS (పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే)
వివరణ: శ్రామిక రంగంలో స్త్రీ, పురుష భాగస్వామ్యాలను PLFS విశ్లేషిస్తుంది.
184. ‘స్వయం సహాయక సంఘాలు’ (SHGs – Self Help Groups) భారతదేశంలో పేదరిక నిర్మూలనకు ఏ బ్యాంక్ ద్వారా మైక్రೋ-ఫైనాన్స్ ఉద్యమానికి నాంది పలికాయి?
A) NABARD (నాబార్డ్ – ఎస్‌హెచ్‌జీ-బ్యాంక్ లింকেజ్ ప్రోగ్రామ్)
B) ఎస్బీఐ
C) రిజర్వ్ బ్యాంక్
జవాబు: A) NABARD (నాబార్డ్)
వివరణ: నాబార్డ్ ఆధ్వర్యంలో ఎస్‌హెచ్‌జీ ఉద్యమం గ్రామీణ మహిళల పేదరికాన్ని పారద్రోలడంలో కీలకమైంది.
185. భారతదేశంలో ‘ప్రధాన మంత్రి విశ్వకర్మ యోజన’ (PM Vishwakarma) ద్వారా లబ్ధిదారులకు లభించే ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటి?
A) రూ. 3 లక్షల వరకు తక్కువ వడ్డీ రుణం మరియు టూల్కిట్ సాయం
B) ఉచిత ఇల్లు
C) ఉచిత కారు
D) విదేశీ విద్య
జవాబు: A) రూ. 3 లక్షల వరకు తక్కువ వడ్డీ రుణం మరియు టూల్కిట్
వివరణ: చేతివృత్తులవారికి ఆర్థిక చేయూత ఇవ్వడానికి ఈ పథకం తెచ్చారు.
186. భారతదేశంలో ‘అటల్ పెన్షన్ యోజన’ (APY) లో చేరడానికి కావలసిన కనీస వయస్సు ఎంత?
A) 18 సంవత్సరాలు (గరిష్ట వయస్సు 40 ఏళ్లు)
B) 21 ఏళ్లు
C) 25 ఏళ్లు
D) 18 నుండి 60 ఏళ్లు
జవాబు: A) 18 నుండి 40 సంవత్సరాలు
వివరణ: 18-40 ఏళ్ల వయస్సు వారు APY లో చేరవచ్చు, 60 ఏళ్ల తర్వాత పింఛను వస్తుంది.
187. ‘ప్రధాన మంత్రి జన ధన్ యోజన’ (PMJDY) కింద ఖాతాదారులకు లభించే ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ (OD) సౌకర్యం ఎంతవరకు ఉంది?
A) రూ. 10,000 వరకు
B) రూ. 5,000
C) రూ. 2,000
D) రూ. 20,000
జవాబు: A) రూ. 10,000 వరకు
వివరణ: జనధన్ ఖాతాదారులకు అత్యవసర సమయాల్లో రూ. 10,000 వరకు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ ఇస్తారు.
188. నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసిన తాజా మల్టిడైమెన్షనల్ పావర్టీ ఇండెక్స్ (MPI) ప్రకారం గత కొన్ని సంవత్సరాలలో భారతదేశంలో పేదరికం నుండి బయటపడిన వారి సంఖ్య సుమారు ఎంతగా అంచనా వేయబడింది?
A) సుమారు 25 కోట్లకు పైగా ప్రజలు
B) 5 కోట్లు
C) 50 కోట్లు
D) 10 కోట్లు
జవాబు: A) సుమారు 25 కోట్లకు పైగా ప్రజలు
వివరణ: ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాల వల్ల కోట్లాది మంది బహుమితీయ పేదరికం నుంచి విముక్తి పొందారు.
189. భారతదేశంలో ‘నిరుద్యోగం’ అనే సమస్యను పరిష్కరించడంలో ‘డిజిటల్ ఎకానమీ’ (Digital Economy) మరియు ‘ఫిన్‌టెక్’ (FinTech) పాత్ర ఎలాంటిది?
A) గిగ్ ఎకానమీ (Gig Economy) మరియు కొత్త రకాల సాంకేతిక ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది
B) ఉపాధిని పూర్తిగా తగ్గిస్తుంది
C) కేవలం పెద్ద కంపెనీలకే లాభం
D) ఎలాంటి ప్రభావం చూపదు
జవాబు: A) గిగ్ ఎకానమీ మరియు కొత్త ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టిస్తుంది
వివరణ: డెలివరీ బాయ్స్, ఫ్రీలాన్సర్లు వంటి గిగ్ వర్కర్లకు డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉపాధిని ఇస్తోంది.
190. భారతదేశంలో పేదరికం మరియు నిరుద్యోగ నిర్మూలనకు రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగం (Part) లోని ‘ఆదేశిక సూత్రాలు’ (Directive Principles) మార్గదర్శకం చేస్తాయి?
A) పార్ట్-IV (ఆర్టికల్ 36 నుండి 51 – ఉదాహరణకు ఆర్టికల్ 38, 39, 41)
B) పార్ట్-III
C) పార్ట్-II
D) పార్ట్-XX
జవాబు: A) పార్ట్-IV (DPSP)
వివరణ: సంక్షేమ రాజ్య స్థాపనకు, ఉపాధి హక్కుకు ఆదేశిక సూత్రాలు మార్గదర్శకం చేస్తాయి.
191. ‘ప్రధాన మంత్రి జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన’ (PMJJBY) వార్షిక ప్రీమియం ఎంతగా నిర్ణయించబడింది?
A) రూ. 436 (ప్రస్తుత సవరించిన నిబంధనల ప్రకారం)
B) రూ. 12
C) రూ. 330
D) రూ. 100
జవాబు: A) రూ. 436
వివరణ: రూ. 2 లక్షల బీమా కోసం ఈ వార్షిక ప్రీమియం చెల్లించాలి.
192. ‘ప్రధాన మంత్రి సురక్ష బీమా యోజన’ (PMSBY) వార్షిక ప్రీమియం ఎంత?
A) రూ. 20
B) రూ. 12
C) రూ. 50
D) రూ. 100
జవాబు: A) రూ. 20
వివరణ: ప్రమాద బీమా కోసం ఏటా కేవలం రూ. 20 ప్రీమియం ఉంటుంది.
193. భారతదేశంలో ‘ఉపాధి ఎక్స్ఛేంజీలు’ (Employment Exchanges) ఏ చట్టం లేదా నిబంధన ప్రకారం పనిచేస్తాయి?
A) ఉపాధి కార్యాలయాల (ಕಡ್ಡಾಯ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ಅಧಿಸೂಚನೆ) చట్టం, 1959
B) కార్మిక చట్టం, 1948
C) కంపెనీల చట్టం
D) ఫ్యాక్టరీల చట్టం
జవాబు: A) ఉపాధి కార్యాలయాల చట్టం, 1959
వివరణ: ఉద్యోగ సమాచారాన్ని నమోదు చేయడానికి ఈ చట్టం ఉంది.
194. నీతి ఆయోగ్ అమలు చేసే ‘అంబ్రిల్లా’ విధానాలు లేదా సూచికలలో ‘సమ్మిళిత వృద్ధి’ని సాధించడానికి కీలకం కానిది ఏది?
A) కేవలం విదేశీ దిగుమతులను పూర్తిగా నిషేధించడం
B) నాణ్యమైన విద్య మరియు ఆరోగ్యం
C) మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి
D) ఆర్థిక సమాఖ్యత (Financial Inclusion)
జవాబు: A) విదేశీ దిగుమతులను పూర్తిగా నిషేధించడం
వివరణ: దిగుమతుల నిషేధం సమ్మిళిత వృద్ధికి మూల సూత్రం కాదు; గ్లోబలైజేషన్‌లో వాణిజ్యం అవసరం.
195. భారతదేశంలో ‘గ్రామీణ ప్రాంతాలలో’ పేదరికాన్ని కొలవడానికి టెండూల్కర్ కమిటీ దేనికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది?
A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (MPCE)
B) కేవలం కేలరీలు మాత్రమే
C) విదేశీ మారకం
D) ఇళ్ల స్థలాలు
జవాబు: A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (MPCE)
వివరణ: ఆహారంతో పాటు విద్య, వైద్య ఖర్చులను ఇందులో కలిపారు.
196. ‘ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (అర్బన్)’ (PMAY-U) కింద పట్టణ పేదలకు ఇళ్ల నిర్మాణానికి లభించే సబ్సిడీ లేదా ఆర్థిక సహాయం ఏ రూపంలో అందుతుంది?
A) క్రెడిట్ లిಂಕ್ಡ್ ಸಬ್ಸಿಡಿ (CLSS) మరియు భాగస్వామ్య గృహనిర్మాణ సాయం
B) ఉచిత భూమి
C) విదేశీ రుణాలు
D) ఏదీ కాదు
జవాబు: A) క్రెడిట్ లింక్డ్ సబ్సిడీ (CLSS) మరియు ఇతర నిధులు
వివరణ: గృహ రుణాలపై వడ్డీ రాయితీని ఈ పథకం ఇస్తుంది.
197. భారతదేశంలో ‘నిరుద్యోగం’ అనే సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారంగా ఆర్థికవేత్తలు సూచించే ప్రధాన మార్గం ఏమిటి?
A) విద్యా వ్యవస్థలో ఆచరణాత్మక నైపుణ్యాలు (Skill Development) మరియు ఉపాధి ఆధారిత పారిశ్రామికీకరణ
B) జనాభాను పట్టించుకోకపోవడం
C) కేవలం వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడటం
D) ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు మాత్రమే ఇవ్వడం
జవాబు: A) నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఉపాధి ఆధారిత పారిశ్రామికీకరణ
వివరణ: యువతకు ఉపాధి లభించాలంటే నైపుణ్యం మరియు తయారీ రంగం ఎంతో ముఖ్యం.
198. భారతదేశంలో ‘పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం’పై డేటాను ప్రధానంగా ఏ సంస్థ క్రమం తప్పకుండా ప్రచురిస్తుంది?
A) NSO (నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్) మరియు నీతి ఆయోగ్
B) ఆర్బీఐ మాత్రమే
C) సుప్రీంకోర్టు
D) ఎన్నికల సంఘం
జవాబు: A) NSO మరియు నీతి ఆయోగ్
వివరణ: ఎన్‌ఎస్‌వో సర్వేలు, నీతి ఆయోగ్ MPI నివేదికలు అధికారిక ప్రామాణికాలు.
199. ‘స్టార్టప్ ఇండియా’ పథకం కింద అర్హత సాధించిన స్టార్టప్‌లకు ప్రభుత్వ టెండర్లలో ఎలాంటి మినహాయింపులు ఇస్తారు?
A) ముందస్తు అనుభవం (Prior Experience) మరియు టర్నోవర్ నిబంధనల నుండి సడలింపు
B) పన్నులు పూర్తిగా రద్దు
C) ఉచిత కార్యాలయాలు
D) ఎలాంటి సడలింపులు ఉండవు
జవాబు: A) ముందస్తు అనుభవం మరియు టర్నోవర్ నిబంధనల నుండి సడలింపు
వివరణ: కొత్త స్టార్టప్‌లు ప్రభుత్వ ప్రాజెక్ట్లలో పాల్గొనడానికి ఈ సడలింపు ఇస్తారు.
200. భారతదేశం 2047 నాటికి ‘విక్షిత్ భారత్’ (Developed India) సాధించడంలో పేదరికం మరియు నిరుద్యోగ నిర్మూలనకు ఏది అత్యంత కీలకం?
A) యువతకు నాణ్యమైన ఉపాధి, డిజిటలైజేషన్ మరియు సమ్మిళిత వృద్ధి
B) కేవలం పన్నులు పెంచడం
C) సంక్షేమ పథకాలను ఆపడం
D) వ్యవసాయాన్ని పూర్తిగా మూసివేయడం
జవాబు: A) యువతకు నాణ్యమైన ఉపాధి మరియు సమ్మిళిత వృద్ధి
వివరణ: యువ శక్తిని సద్వినియోగం చేసుకోవడం ద్వారానే అభివృద్ధి సాధించవచ్చు.
