NITYA VIDYARDHI
భారత ఆర్థిక వృద్ధి మరియు అభివృద్ధి
భారత ఆర్థిక వృద్ధి మరియు అభివృద్ధి – టాప్ 150 MCQs
భాగం 1: ఆర్థిక వృద్ధి మరియు అభివృద్ధి భావనలు (ప్రశ్నలు 1 నుండి 30)
1. ‘ఆర్థిక వృద్ధి’ (Economic Growth) అనేది ఏ రకమైన భావనను సూచిస్తుంది?
A) పరిమాణాత్మక భావన (Quantitative Concept)
B) గుణాత్మక భావన (Qualitative Concept)
C) సాంస్కృతిక భావన
D) రాజకీయ భావన
జవాబు: A) పరిమాణాత్మక భావన
వివరణ: ఆర్థిక వృద్ధి అనేది కేవలం దేశ వాస్తవిక జాతీయ ఆదాయం లేదా తలసరి ఆదాయంలో జరిగే పరిమాణాత్మక పెరుగుదలను మాత్రమే సూచిస్తుంది.
2. ‘ఆర్థిక అభివృద్ధి’ (Economic Development) అనేది దేనితో కూడిన భావన?
A) కేవలం ఆదాయ వృద్ధి మాత్రమే
B) ఆర్థిక వృద్ధితో పాటు జీవన ప్రమాణాలు, సాంఘిక-संस्थागत మార్పులు (Quantitative + Qualitative)
C) కేవలం పారిశ్రామిక అభివృద్ధి
D) కేవలం వ్యవసాయ వృద్ధి
జవాబు: B) ఆర్థిక వృద్ధితో పాటు గుణాత్మక మార్పులు
వివరణ: అభివృద్ధి అనేది వృద్ధితో పాటు సమాజంలో పేదరికం తగ్గడం, జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడటం వంటి గుణాత్మక మార్పులను కలిగి ఉంటుంది.
3. ‘హ్యూమన్ డెవలప్‌మెంట్ ఇండెక్స్’ (HDI – మానవ అభివృద్ధి సూచిక) ను ఏ సంవత్సరంలో, ఏ సంస్థ రూపొందించింది?
A) 1990 లో UNDP (యూఎన్‌డీపీ) ద్వారా మహబూబ్ ఉల్ హక్
B) 1945 లో ప్రపంచ బ్యాంకు
C) 1950 లో ఐఎంఎఫ్
D) 2000 లో డబ్ల్యూటీఓ
జవాబు: A) 1990 లో UNDP ద్వారా మహబూబ్ ఉల్ హక్
వివరణ: పాకిస్తాన్ ఆర్థికవేత్త మహబూబ్ ఉల్ హక్ మరియు అమర్త్య సేన్ సహకారంతో UNDP దీనిని ప్రవేశపెట్టింది.
4. మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI) లో పరిగణలోకి తీసుకునే ప్రధాన అంశాలు ఏవి?
A) ఆయుఃప్రమాణం, విద్య/జ్ఞానం, తలసరి ఆదాయం (Life Expectancy, Education, Per Capita Income)
B) కేవలం తలసరి ఆదాయం
C) ద్రవ్యోల్బణం మరియు నిరుద్యోగం
D) పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి మరియు ఎగుమతులు
జవాబు: A) ఆయుఃప్రమాణం, విద్య, తలసరి ఆదాయం
వివరణ: ఈ మూడింటి ఆధారంగా HDI విలువ 0 నుండి 1 మధ్య లెక్కించబడుతుంది.
5. నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత అమర్త్య సేన్ ప్రతిపాదించిన ‘సామర్థ్యాల దృక్పథం’ (Capability Approach) దేనికి సంబంధించినది?
A) ఆర్థిక అభివృద్ధి మరియు మానవ సంక్షేమం
B) పన్నుల విధానం
C) ద్రవ్య విధానం
D) విదేశీ మారకద్రవ్యం
జవాబు: A) ఆర్థిక అభివృద్ధి మరియు మానవ సంక్షేమం
వివరణ: మనుషుల సామర్థ్యాలు పెరగడమే నిజమైన అభివృద్ధి అని అమర్త్య సేన్ పేర్కొన్నారు.
6. ‘ఫిజికల్ క్వాలిటీ ఆఫ్ లైఫ్ ఇండెక్స్’ (PQLI – భౌతిక జీవన నాణ్యతా సూచెక్) ను రూపొందించిన వారు ఎవరు?
A) మారిస్ డి. మారిస్ (Morris D. Morris)
B) మహబూబ్ ఉల్ హక్
C) అమర్త్య సేన్
D) ఆడమ్ స్మిత్
జవాబు: A) మారిస్ డి. మారిస్
వివరణ: అక్షరాస్యత, ఆయుఃప్రమాణం మరియు శిశు మరణాల రేటు ఆధారంగా PQLI ని రూపొందించారు.
7. సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (Sustainable Development Goals – SDGs) ఏ సంవత్సరం నాటికి సాధించాలని ఐరాస నిర్దేశించింది?
A) 2030 నాటికి (17 లక్ష్యాలు)
B) 2025 నాటికి
C) 2050 నాటికి
D) 2022 నాటికి
జవాబు: A) 2030 నాటికి (17 లక్ష్యాలు)
వివరణ: ఐరాస జనరల్ అసెంబ్లీ 2015లో 17 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను ప్రకటించింది.
8. ‘ది వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్’ (1776) గ్రంథకర్త మరియు ఆర్థికశాస్త్ర పితామహుడు ఎవరు?
A) ఆడమ్ స్మిత్ (Adam Smith)
B) డేవిడ్ రికార్డో
C) కారల్ మార్క్స్
D) జె.ఎం. కీన్స్
జవాబు: A) ఆడమ్ స్మిత్
వివరణ: శాస్త్రీయ ఆర్థిక శాస్త్రానికి ఆడమ్ స్మిత్ ఆద్యుడు.
9. ‘అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు’ (Developing Countries) ఎదుర్కొనే ప్రధాన లక్షణం ఏమిటి?
A) మూలధన కొరత, అధిక జనాభా, నిరుద్యోగం, తక్కువ తలసరి ఆదాయం
B) అత్యధిక పారిశ్రామికీకరణ
C) పేదరికం లేకపోవడం
D) సాంకేతిక మిగులు
జవాబు: A) మూలధన కొరత మరియు తక్కువ తలసరి ఆదాయం
వివరణ: వెనుకబడిన దేశాల లక్షణమే పేదరికం మరియు మూలధన కొరత.
10. ‘పర్యావరణ Kuznets వక్రరేఖ’ (Kuznets Curve) దేనికి మధ్య సంబంధాన్ని చూపుతుంది?
A) ఆర్థిక వృద్ధి మరియు పర్యావరణ కాలుష్యం
B) పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం
C) ద్రవ్యోల్బణం మరియు వడ్డీ రేట్లు
D) జనాభా మరియు తలసరి ఆదాయం
జవాబు: A) ఆర్థిక వృద్ధి మరియు పర్యావరణ కాలుష్యం
వివరణ: ప్రారంభంలో వృద్ధితో కాలుష్యం పెరిగి, అభివృద్ధి ఒక స్థాయికి చేరాక కాలుష్యం తగ్గుతుందని ఇది తెలుపుతుంది.
(ప్రశ్నలు 11 నుండి 30 వరకు వృద్ధి, అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు, హ్యాపీనెస్ ఇండెక్స్, గ్రీన్ జిడిపి వంటి అంశాలపై కొనసాగుతాయి…)
11. ‘గ్రాస్ నేషనల్ హ్యాపీనెస్’ (GNH) భావనను మొట్టమొదట ఏ దేశం అధికారికంగా స్వీకరించింది?
A) భూటాన్ (Bhutan)
B) నార్వే
C) స్వీడన్
D) జపాన్
జవాబు: A) భూటాన్
వివరణ: జిగ్‌మే సింగ్యే వాంగ్చుక్ (భూటాన్ రాజు) 1970లలో GNH భావనను తెచ్చారు.
12. ‘ట్రికిల్-డౌన్ థియరీ’ (Trickle-down theory) అనగా అర్థం ఏమిటి?
A) ఆర్థిక వృద్ధి ఫలాలు అట్టడుగు వర్గాలకూ క్రమంగా చేరుతాయని భావించడం
B) సంపద కేవలం ధనికులకే పరిమితం కావడం
C) ప్రభుత్వ ఖర్చు తగ్గించడం
D) ఎగుమతులు పెంచడం
జవాబు: A) వృద్ధి ఫలాలు అట్టడుగు వర్గాలకు చేరడం
వివరణ: వృద్ధి జరిగితే ఆ సంపద కింది స్థాయి ప్రజలకూ అందుతుందనేది దీని సారాంశం.
13. ‘లింగ సమానత్వ సూచిక’ (Gender Inequality Index – GII) ను ఏ సంస్థ ప్రచురిస్తుంది?
A) UNDP
B) ప్రపంచ బ్యాంకు
C) ఐఎంఎఫ్
D) డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ
జవాబు: A) UNDP
వివరణ: మానవ అభివృద్ధి నివేదికలో GII ఒక భాగం.
14. భారతదేశంలో ప్రస్తుతం అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇస్తున్న ‘సమ్మిళిత వృద్ధి’ (Inclusive Growth) అనగా ఏమిటి?
A) ఆర్థిక వృద్ధితో పాటు సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు (కుల, మత, ప్రాంతీయ భేదాలు లేకుండా) ఫలాలు అందడం
B) కేవలం గ్రామీణాభివృద్ధి
C) కేవలం పారిశ్రామిక వృద్ధి
D) విదేశీ పెట్టుబడులు మాత్రమే
జవాబు: A) అన్ని వర్గాలకు వృద్ధి ఫలాలు సమానంగా అందడం
వివరణ: 11 మరియు 12వ ప్రణాళికలలో సమ్మిళిత వృద్ధి ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది.
15. ‘లారెನ್ಸ್ వక్రరేఖ’ (Lorenz Curve) దేన్ని కొలవడానికి ఉపయోగిస్తారు?
A) దేశంలో ఆదాయ అసమానతలు (Income Inequality)
B) ద్రవ్యోల్బణం
C) నిరుద్యోగం
D) పేదరికం
జవాబు: A) ఆదాయ అసమానతలు
వివరణ: లారెన్స్ వక్రరేఖ ఆదాయ పంపిణీలోని అసమానతలను గ్రాఫికల్‌గా చూపుతుంది.
16. ‘గీని గుణకం’ (Gini Coefficient) దేనిని సూచిస్తుంది?
A) ఆదాయ అసమానతల స్థాయి (0 నుండి 1 వరకు)
B) జనాభా వృద్ధి రేటు
C) ద్రవ్యోల్బణం రేటు
D) నిరుద్యోగ శాతం
జవాబు: A) ఆదాయ అసమానతల స్థాయి
వివరణ: గీని గుణకం విలువ సున్నా అయితే పూర్తి సమానత్వం, ఒకటి అయితే సంపూర్ణ అసమానత అని అర్థం.
17. ‘హార్ಕೋవ్-ಡೋಮರ್’ (Harrod-Domar) మోడల్ దేనిపై ఆధారపడి ఉంటుంది?
A) మూలధన సంచితం మరియు ఆర్థిక వృద్ధి
B) వ్యవసాయ రంగం
C) విదేశీ వ్యాపారం
D) శ్రామిక శక్తి
జవాబు: A) మూలధన సంచితం మరియు ఆర్థిక వృద్ధి
వివరణ: మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక హార్కోవ్-డోಮರ್ మోడల్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.
18. ‘మహాలనోబిస్ మోడల్’ (Mahalanobis Model) ఏ రంగానికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది?
A) భారీ మరియు మూలధన వస్తువుల పరిశ్రమలు (Heavy Industries)
B) వ్యవసాయ రంగం
C) సేవా రంగం
D) కుటీర పరిశ్రమలు
జవాబు: A) భారీ పరిశ్రమలు
వివరణ: రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక మహాలనోబిస్ మోడల్ ఆధారంగా భారీ పరిశ్రమలకు పీఠం వేసింది.
19. ‘జీవన ప్రమాణ సూచిక’ (PQLI) లో లేని అంశం ఏది?
A) తలసరి ఆదాయం (PQLI లో తలసరి ఆదాయం ఉండదు)
B) అక్షరాస్యత
C) ఆయుఃప్రమాణం
D) శిశు మరణాల రేటు
జవాబు: A) తలసరి ఆదాయం
వివరణ: PQLI లో ఆదాయం పరిగణలోకి తీసుకోబడదు; కేవలం 3 సామాజిక అంశాలుంటాయి.
20. ‘నిరుద్యోగిత మరియు పేదరికం’ గురించిన అధ్యయనంలో ‘కెలోరిఫిక్ విలువ’ (Calorie intake) ను గ్రామీణ ప్రాంతాలకు ఎంతగా నిర్దేశించారు?
A) 2400 కిలో కేలరీలు
B) 2100 కిలో కేలరీలు
C) 3000 కిలో కేలరీలు
D) 1800 కిలో కేలరీలు
జవాబు: A) 2400 కిలో కేలరీలు (గ్రామీణ ప్రాంతాలకు)
వివరణ: పట్టణ ప్రాంతాలకు 2100 కేలరీలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు 2400 కేలరీలుగా ప్రణాళికా సంఘం నిర్దేశించింది.
భాగం 2: జాతీయ ఆదాయం (National Income) (ప్రశ్నలు 31 నుండి 60)
31. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా జాతీయ ఆదాయాన్ని శాస్త్రీయంగా అంచనా వేసిన వారు ఎవరు?
A) వి.కె.ఆర్.వి. రావు (V.K.R.V. Rao – 1931-32 లో)
B) దాదాభాయ్ నౌరోజీ
C) ఆర్.సి. దత్
D) ప్రశాంత్ చంద్ర మహాలనోబిస్
జవాబు: A) వి.కె.ఆర్.వి. రావు
వివరణ: శాస్త్రీయ పద్ధతిలో తొలిసారిగా జాతీయ ఆదాయాన్ని లెక్కించిన ఘనత వి.కె.ఆర్.వి. రావుకు దక్కుతుంది.
32. భారతదేశంలో జాతీయ ఆదాయాన్ని తొలిసారిగా అంచనా వేసిన (డ్రైన్ థియరీ ప్రతిపాదకుడు) వారు ఎవరు?
A) దాదాభాయ్ నౌరోజీ (Dadabhai Naoroji – 1867-68)
B) మహాత్మా గాంధీ
C) జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
D) ఎం.జి. రణాಡೆ
జవాబు: A) దాదాభాయ్ నౌరోజీ
వివరణ: ‘పావర్టీ అండ్ అన్-బ్రిಟಿಷ್ రూల్ ఇన్ ఇండియా’ గ్రంథంలో తలసరి ఆదాయాన్ని రూ. 20గా ఆయన అంచనా వేశారు.
33. భారతదేశంలో జాతీయ ఆదాయాన్ని అధికారికంగా లెక్కించే సంస్థ ఏది?
A) నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO – అంతకుముందు CSO)
B) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI)
C) నీతి ఆయోగ్
D) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
జవాబు: A) NSO (నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్)
వివరణ: ప్రస్తుతం NSO (CSO మరియు NSSO ల విలీనం తర్వాత) జాతీయ ఆదాయ అంకెలను విడుదల చేస్తోంది.
34. ‘స్థూల దేశీయోత్పత్తి’ (Gross Domestic Product – GDP) అనగా అర్థం ఏమిటి?
A) ఒక సంవత్సర కాలంలో దేశ భౌగోళిక సరిహద్దుల లోపల ఉత్పత్తి చేయబడిన అంతిమ వస్తు, సేవల మార్కెట్ విలువల మొత్తం
B) విదేశాల నుండి వచ్చిన ఆదాయం కలిపింది
C) కేవలం ప్రభుత్వ ఆదాయం
D) ఎగుమతుల విలువ
జవాబు: A) దేశ భౌగోళిక సరిహద్దుల లోపల ఉత్పత్తి అయిన అంతిమ వస్తు, సేవల విలువ
వివరణ: జిడీపీ అనేది దేశ భౌగోళిక పరిధిని పరిగణలోకి తీసుకుంటుంది.
35. ‘స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి’ (Gross National Product – GNP) మరియు GDP మధ్య తేడా ఏమిటి?
A) నికర విదేశీ కారక ఆదాయం (Net Factor Income from Abroad – NFIA)
B) తరుగుదల (Depreciation)
C) పరోక్ష పన్నులు
D) సబ్సిడీలు
జవాబు: A) NFIA (విదేశాల నుండి వచ్చే నికర ఆదాయం)
వివరణ: GNP = GDP + NFIA (విదేశాల నుండి వచ్చిన ఆదాయం మైనస్ విదేశాలకు వెళ్లిన ఆదాయం).
36. ‘నికర జాతీయ ఉత్పత్తి’ (Net National Product – NNP) ఎట్ ఫ్యాక్టర్ కాస్ట్ ని ఏమంటారు?
A) జాతీయ ఆదాయం (National Income)
B) వ్యక్తిగత ఆదాయం
C) తలసరి ఆదాయం
D) ప్రైవేట్ ఆదాయం
జవాబు: A) జాతీయ ఆదాయం
వివరణ: NNP ఎట్ ఫ్యాక్టర్ కాస్ట్‌నే మనం దేశపు ‘జాతీయ ఆదాయం’ అంటాము.
37. తలసరి ఆదాయం (Per Capita Income) ని ఎలా లెక్కిస్తారు?
A) జాతీయ ఆదాయాన్ని దేశ మొత్తం జనాభాతో భాగిస్తే వచ్చే విలువ
B) జీడీపీని కేవలం ఉద్యోగుల సంఖ్యతో భాగిస్తే
C) పన్నుల ఆదాయాన్ని జనాభాతో గుణిస్తే
D) సగటు వేతనం
జవాబు: A) జాతీయ ఆదాయం / దేశ మొత్తం జనాభా
వివరణ: తలసరి ఆదాయం = జాతీయ ఆదాయం / జనాభా.
38. జాతీయ ఆదాయాన్ని లెక్కించే పద్ధతులలో లేనిది ఏది?
A) జనాభా పద్ధతి (Population Method – ఇది జాతీయ ఆదాయ లెక్కింపు పద్ధతి కాదు)
B) ఉత్పత్తి పద్ధతి (Product/Value Added Method)
C) ఆదాయ పద్ధతి (Income Method)
D) వ్యయ పద్ధతి (Expenditure Method)
జవాబు: A) జనాభా పద్ధతి
వివరణ: ఉత్పత్తి, ఆదాయ, వ్యయ పద్ధతులు మాత్రమే జాతీయ ఆదాయ లెక్కింపు పద్ధతులు.
39. జాతీయ ఆదాయం లెక్కించేటప్పుడు ‘ద్వంద్వ లెక్కింపు’ (Double Counting) సమస్యను ఎలా నివారిస్తారు?
A) కేవలం ‘అంతిమ వస్తువుల’ (Final Goods) విలువను మాత్రమే పరిగణలోకి తీసుకోవడం ద్వారా
B) అన్ని వస్తువుల విలువను కలపడం ద్వారా
C) మధ్యమ వస్తువుల విలువను రెండుసార్లు కలపడం ద్వారా
D) విదేశీ వస్తువులను తొలగించడం ద్వారా
జవాబు: A) అంతిమ వస్తువుల విలువను మాత్రమే తీసుకోవడం
వివరణ: ముడిసరుకులు లేదా మధ్యమ వస్తువుల విలువ మళ్లీ కలవకుండా జాగ్రత్తపడతారు.
40. భారతదేశంలో జాతీయ ఆదాయం ఆధార సంవత్సరం (Base Year) ప్రస్తుతం ఏది?
A) 2011-12
B) 2004-05
C) 1999-2000
D) 2014-15
జవాబు: A) 2011-12
వివరణ: ప్రస్తుత జీడీపీ లెక్కలకు 2011-12 ఆధారాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.
(ప్రశ్నలు 41 నుండి 60 వరకు జాతీయ ఆదాయ భావనలు, తరుగుదల, నికర పరోక్ష పన్నులు మొదలైన వాటిపై కొనసాగుతాయి…)
41. NNP నుండి తరుగుదల (Depreciation) ని తీసివేస్తే వచ్చేది ఏమిటి?
A) నెట్ డొమెస్టిక్ ప్రొడక్ట్ (NDP)
B) గ్రాస్ నేషనల్ ప్రొడక్ట్
C) వ్యక్తిగత ఆదాయం
D) ప్రైవేట్ ఆదాయం
జవాబు: A) NDP (తరుగుదల తీసివేయగా)
వివరణ: స్థూలం (Gross) నుండి తరుగుదల తీస్తే నికరము (Net) వస్తుంది.
42. మార్కెట్ ధర వద్ద ఉన్న జీడీపీ (GDP at Market Price) నుండి ‘నికర పరోక్ష పన్నులు’ (Net Indirect Taxes) ని తీసివేస్తే వచ్చేది ఏమిటి?
A) కారక వ్యయం వద్ద జీడీపీ (GDP at Factor Cost)
B) GNP
C) NNP
D) వ్యక్తిగత ఆదాయం
జవాబు: A) GDP at Factor Cost
వివరణ: GDP (MP) – పరోక్ష పన్నులు + సబ్సిడీలు = GDP (FC).
43. ‘గ్రీన్ జిడిపి’ (Green GDP) అనగా అర్థం ఏమిటి?
A) పర్యావరణ నష్టాలు మరియు సహజ వనరుల క్షీణతను మినహాయించి లెక్కించే జీడీపీ
B) కేవలం వ్యవసాయ జీడీపీ
C) హరిత విప్లవ జీడీపీ
D) ఎగుమతుల జీడీపీ
జవాబు: A) పర్యావరణ క్షీణతను మినహాయించి లెక్కించే జీడీపీ
వివరణ: కాలుష్యం మరియు వనరుల నాశనం వల్ల జరిగే నష్టాన్ని జిడీపీ నుండి లెక్కింపులో పరిగణలోకి తీసుకోవడం.
44. భారతదేశంలో ఏ రంగం జాతీయ ఆదాయానికి (జీడీపీ) అత్యధిక వాటాను సమకూరుస్తుంది?
A) సేవా రంగం (Service Sector / Tertiary Sector)
B) వ్యవసాయ రంగం
C) పారిశ్రామిక రంగం
D) మైనింగ్ రంగం
జవాబు: A) సేవా రంగం
వివరణ: భారత జీడీపీలో సర్వీస్ సెక్టార్ వాటా అత్యధికంగా (సుమారు 50% పైగా) ఉంది.
45. భారతదేశంలో అత్యధిక ఉపాధిని (Employment) కల్పించే రంగం ఏది?
A) వ్యవసాయ రంగం (Agriculture Sector)
B) సేవా రంగం
C) పారిశ్రామిక రంగం
D) ఐటీ రంగం
జవాబు: A) వ్యవసాయ రంగం
వివరణ: ఉపాధి కల్పనలో వ్యవసాయం మొదటి స్థానంలో ఉంది, అయితే జీడీపీ వాటాలో సేవా రంగం ముందుంది.
46. ‘లారెన్జ్ వక్రరేఖ’ మరియు ‘గీని గుణకం’ దేనిని కొలుస్తాయి?
A) ఆదాయం మరియు సంపద పంపిణీలోని అసమానతలు
B) ద్రవ్యోల్బణం
C) పేదరికం
D) నిరుద్యోగం
జవాబు: A) ఆదాయ పంపిణీ అసమానతలు
వివరణ: ఇవి అసమానతలను కొలిచే ప్రధాన గణాంక సాధనాలు.
47. ‘పర్ క్యాపిటా ఇన్‌కమ్’ (తలసరి ఆదాయం) తక్కువగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?
A) అధిక జనాభా మరియు తక్కువ జాతీయ ఆదాయం
B) విదేశీ రుచులు
C) తక్కువ పన్నులు
D) ఎక్కువ పరిశ్రమలు
జవాబు: A) అధిక జనాభా మరియు తక్కువ జాతీయ ఆదాయం
వివరణ: జనాభా వేగంగా పెరిగితే తలసరి ఆదాయం తగ్గిపోతుంది.
48. ‘నామినల్ జిడీపీ’ (Nominal GDP) దేని ఆధారంగా లెక్కించబడుతుంది?
A) ప్రస్తుత సంవత్సర ధరల ఆధారంగా (Current Prices)
B) స్థిర ధరల ఆధారంగా (Constant Prices)
C) అంతర్జాతీయ ధరల ఆధారంగా
D) గత 10 ఏళ్ల సగటు ధరలపై
జవాబు: A) ప్రస్తుత సంవత్సర ధరల ఆధారంగా
వివరణ: నామినల్ జిడీపీ ప్రస్తుత మార్కెట్ ధరలపై లెక్కిస్తారు.
49. ‘రియల్ జిడీపీ’ (Real GDP) దేని ఆధారంగా లెక్కించబడుతుంది?
A) ఆధారం లేదా స్థిర ధరల ఆధారంగా (Constant Prices – Base Year)
B) ప్రస్తుత ధరలపై
C) విదేశీ మారకపు రేట్లపై
D) ద్రవ్యోల్బణంతో కలిపి
జవాబు: A) స్థిర ధరల ఆధారంగా (Base Year Prices)
వివరణ: ద్రవ్యోల్బణ ప్రభావాన్ని తొలగించడానికి రియల్ జిడీపీని స్థిర ధరలపై లెక్కిస్తారు.
50. జిడీపీ డిఫ్లేటర్ (GDP Deflator) సూత్రం ఏమిటి?
A) (నామినల్ జిడీపీ / రియల్ జిడీపీ) * 100
B) (రియల్ జిడీపీ / నామినల్ జిడీపీ) * 100
C) (జీడీపీ / జనాభా)
D) (జిడిపి – తరుగుదల)
జవాబు: A) (నామినల్ జిడీపీ / రియల్ జిడీపీ) * 100
వివరణ: దేశంలో ధరల మార్పును (ద్రవ్యోల్బణాన్ని) కొలవడానికి జీడీపీ డిఫ్లేటర్ వాడతారు.
భాగం 3: పంచవర్ష ప్రణాళికలు మరియు నీతి ఆయోగ్ (ప్రశ్నలు 61 నుండి 90)
61. భారతదేశంలో ప్రణాళికా సంఘం (Planning Commission) ఎప్పుడు ఏర్పాటయింది?
A) 1950 మార్చి 15 (క్యాబినెట్ తీర్మానం ద్వారా)
B) 1947 ఆగస్టు 15
C) 1951 జనవరి 26
D) 1952 ఆగస్టు 6
జవాబు: A) 1950 మార్చి 15
వివరణ: ప్రణాళికా సంఘం ఒక రాజ్యాంగేతర, చట్టబద్ధం కాని కార్యనిర్వాహక సంస్థ.
62. ప్రణాళికా సంఘం మొదటి చైర్మన్ ఎవరు?
A) జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (ప్రిన్సిపల్ ప్రధాని హోదాలో)
B) గుల్జారీಲಾಲ್ ನಂದಾ
C) సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్
D) డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్
జవాబు: A) జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
వివరణ: ప్రధాని ఎప్పుడూ ప్రణాళికా సంఘానికి (ఇప్పుడు నీతి ఆయోగ్) చైర్మన్‌గా ఉంటారు.
63. భారతదేశంలో ‘మొదటి పంచవర్ష ప్రణాళిక’ కాలం ఏది?
A) 1951 – 1956
B) 1950 – 1955
C) 1956 – 1961
D) 1947 – 1952
జవాబు: A) 1951 – 1956
వివరణ: మొదటి ప్రణాళిక వ్యవసాయ రంగానికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది.
64. మొదటి ప్రణాళిక ఏ ఆర్థిక మోడల్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది?
A) హార్ಕೋవ్-ಡೋಮರ್ ಮಾದರಿ (Harrod-Domar Model)
B) ಮಹಾಲనోబిಸ್ ಮಾದರಿ
C) గాంధేయ మోడల్
D) బొంబాయి ప్రణాళిక
జవాబు: A) హార్కోవ్-డోమర్ మోడల్
వివరణ: వృద్ధిరేటు అంచనాలను మించి (లక్ష్యం 2.1% అయితే సాధించింది 3.6%) సక్సెస్ అయింది.
65. రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక (1956-61) దేనికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది?
A) పారిశ్రామికీకరణ మరియు భారీ పరిశ్రమలు (Mahalanobis Model)
B) వ్యవసాయం మరియు నీటిపారుదల
C) ద్రవ్యోల్బణ నివారణ
D) పేదరిక నిర్మూలన
జవాబు: A) భారీ పరిశ్రమలు
వివరణ: భిలాయ్, రూర్‌కెలా, దుర్గాపూర్ ఉక్కు కర్మాగారాలు ఈ కాలంలోనే ఏర్పాటయ్యాయి.
66. భారతదేశంలో ‘ప్లాన్ హాలిడే’ (ప్రణాళిక సెలవు దినాలు) ఎప్పుడు ప్రకటించబడ్డాయి?
A) 1966 – 1969 మధ్య (మూడు వార్షిక ప్రణాళికలు)
B) 1974 – 1975
C) 1990 – 1992
D) 1960 – 1962
జవాబు: A) 1966 – 1969
వివరణ: ఇండో-పాక్ యుద్ధం మరియు కరువు కారణంగా నాలుగవ ప్రణాళిక వాయిదా పడి వార్షిక ప్రణాళికలు వచ్చాయి.
67. ‘గరీబీ హటావో’ (పేదరిక నిర్మూలన) నినాదం ఏ పంచవర్ష ప్రణాళికలో ఇవ్వబడింది?
A) 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (1974 – 1979)
B) 4వ ప్రణాళిక
C) 6వ ప్రణాళిక
D) 7వ ప్రణాళిక
జవాబు: A) 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక
వివరణ: ఇందిరా గాంధీ హయాంలో 5వ ప్రణాళికలో పేదరిక నిర్మూలన ప్రధాన లక్ష్యమైంది (ఇది నిర్ణీత కాలానికి ఒక సంవత్సరం ముందే రద్దు చేయబడింది).
68. భారతదేశంలో ‘రోలింగ్ ప్లాన్’ (Rolling Plan – జాతీయ ప్రణాళిక) విధానాన్ని ఏ ప్రభుత్వ కాలంలో ప్రవేశపెట్టారు?
A) జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం (1978 – డి.టి. లక్డావాలా ఆధ్వర్యంలో)
B) కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం
C) మన్మోహన్ సింగ్ హయాం
D) ఎన్డీయే ప్రభుత్వం
జవాబు: A) జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం (మొరార్జీ దేశాయ్)
వివరణ: ఏటా ప్రణాళికను మార్చుకునే రోలింగ్ ప్లాన్ విధానాన్ని తెచ్చారు.
69. భారతదేశంలో ‘ఆర్థిక సంస్కరణలు’ (New Economic Policy – LPG) ఏ ప్రణాళికా కాలంలో ప్రారంభించబడ్డాయి?
A) 8వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (1992 – 1997 మధ్య, 1991లో సంస్కరణలు వచ్చాయి)
B) 7వ ప్రణాళిక
C) 6వ ప్రణాళిక
D) 9వ ప్రణాళిక
జవాబు: A) 8వ పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలంలో (1991 సంస్కరణలు)
వివరణ: పీవీ నరసింహారావు మరియు మన్మోహన్ సింగ్ హయాంలో ఎల్పీజీ (Liberalisation, Privatisation, Globalisation) తెచ్చారు.
70. ‘నీతి ఆయోగ్’ (NITI Aayog – నేషనల్ ఇన్ಸ್ಟಿಟ్యూಟ್ ಫಾರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ) ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
A) 2015 జనవరి 1
B) 2014 డిసెంబర్ 31
C) 2015 మార్చి 15
D) 2016 జనవరి 1
జవాబు: A) 2015 జనవరి 1
వివరణ: ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో ప్రభుత్వ థింక్ ట్యాంక్‌గా నీతి ఆయోగ్ ఏర్పాటయింది.
71. నీతి ఆయోగ్ మొదటి ఉపాధ్యక్షులు (Vice-Chairman) ఎవరు?
A) అరవింద్ పనగరియా (Arvind Panagariya)
B) రాజీవ్ కుమార్
C) సుమన్ బెరి
D) అమితాబ్ కాంత్
జవాబు: A) అరవింద్ పనగరియా
వివరణ: నీతి ఆయోగ్ తొలి వైస్-ఛైర్మన్‌గా అరవింద్ పనగరియా పనిచేశారు.
72. నీతి ఆయోగ్ మొదటి సిఈఓ (CEO) ఎవరు?
A) సింధుశ్రీ खुల్లర్ (Sindhushree Khullar)
B) అమితాబ్ కాంత్
C) బి.ವಿ.ಆರ್. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ
D) రాజీవ్ ಕುಮಾರ್
జవాబు: A) సింధుశ్రీ खुల్లర్
వివరణ: నీతి ఆయోగ్ తొలి సీఈఓగా సింధుశ్రీ ఖుల్లర్ బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.
73. ‘జాతీయ అభివృద్ధి మండలి’ (NDC) ఎప్పుడు స్థాపించబడింది?
A) 1952 ఆగస్టు 6
B) 1950 మార్చి 15
C) 1951 జూలై
D) 1956 నవంబర్
జవాబు: A) 1952 ఆగస్టు 6
వివరణ: ప్రణాళికల రూపకల్పనలో రాష్ట్రాల అభిప్రాయాలు తీసుకోవడానికి ఎన్‌డీసీ ఏర్పాటయింది.
74. భారతదేశంలో చివరి పంచవర్ష ప్రణాళిక ఏది?
A) 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2012 – 2017)
B) 11వ ప్రణాళిక
C) 10వ ప్రణాళిక
D) 13వ ప్రణాళిక
జవాబు: A) 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక
వివరణ: 12వ ప్రణాళిక తర్వాత పంచవర్ష ప్రణాళికల పద్ధతిని రద్దు చేశారు.
75. 12వ పంచవర్ష ప్రణాళిక యొక్క ప్రధాన నినాదం (Theme) ఏమిటి?
A) వేగవంతమైన, మరింత సమ్మిళితమైన మరియు స్థిరమైన వృద్ధి (Faster, More Inclusive and Sustainable Growth)
B) పేదరిక నిర్మూలన
C) స్వావలంబన
D) పారిశ్రామిక అభివృద్ధి
జవాబు: A) వేగవంతమైన, మరింత సమ్మిళితమైన మరియు స్థిరమైన వృద్ధి
వివరణ: 12వ ప్రణాళిక థీమ్ ఇదే.
76. ‘బాంబే ప్లాన్’ (Bombay Plan) ఎప్పుడు ప్రకటించబడింది?
A) 1944 లో ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్తలచే
B) 1938 లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూచే
C) 1947 లో గాంధేయవాదులచే
D) 1950 లో
జవాబు: A) 1944 (పారిశ్రామికవేత్తలు)
వివరణ: భారతదేశ ఆర్థిక భవిష్యత్తు కోసం టాటా, బిర్లా తదితరులు బాంబే ప్లాన్ తెచ్చారు.
77. ఎం.ఎన్. రాయ్ రూపొందించిన ప్రణాళిక పేరు ఏమిటి?
A) పీపుల్స్ ప్లాన్ (People’s Plan, 1945)
B) గాంధేయ ప్రణాళిక
C) సర్వోదయ ప్రణాళిక
D) బొంబాయి ప్రణాళిక
జవాబు: A) పీపుల్స్ ప్లాన్
వివరణ: ఎం.ఎన్. రాయ్ శ్రామిక సంఘాల తరఫున పీపుల్స్ ప్లాన్ ప్రతిపాదించారు.
78. శ్రీమన్నಾರಾಯಣ అగర్ವಾಲ್ ప్రతిపాదించిన ప్రణాళిక ఏది?
A) గాంధేయ ప్రణాళిక (Gandhian Plan, 1944)
B) సర్వోదయ ప్రణాళిక
C) పీపుల్స్ ప్లాన్
D) బొంబాయి ప్రణాళిక
జవాబు: A) గాంధేయ ప్రణాళిక
వివరణ: కుటీర పరిశ్రమలు, గ్రామ స్వరాజ్యం ఆధారంగా గాంధేయ ప్రణాళిక వచ్చింది.
79. జయప్రಕಾಶ್ నారాయణ్ ‘సర్వోదయ ప్రణాళిక’ (Sarvodaya Plan) ను ఏ సంవత్సరంలో ప్రకటించారు?
A) 1950
B) 1944
C) 1947
D) 1955
జవాబు: A) 1950
వివరణ: గాంధేయ ఆలోచనల ఆధారంగా జేపీ నారాయణ్ సర్వోదయ ప్రణాళిక తెచ్చారు.
80. నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) కిందివాటిలో దేనిగా పనిచేస్తుంది?
A) ప్రభుత్వ థింక్ ట్యాಂಕ್ (Think Tank / Policy advisory body)
B) రాజ్యాంగ సంస్థ
C) నిధులు కేటాయించే చట్టబద్ధ సంస్థ
D) ట్రిబ్యునల్
జవాబు: A) ప్రభుత్వ థింక్ ట్యాంక్
వివరణ: నీతి ఆయోగ్ రాష్ట్రాలకు సలహాలు ఇచ్చే మేధోపరమైన థింక్ ట్యాంక్‌గా పనిచేస్తుంది (దీనికి నిధులు పంచే పవర్స్ లేవు).
భాగం 4: పేదరికం, నిరుద్యోగం మరియు మానవ అభివృద్ధి (ప్రశ్నలు 91 నుండి 120)
91. భారతదేశంలో పేదరిక రేఖను (Poverty Line) నిర్ధారించడానికి తొలిసారిగా అధికారికంగా కమిటీ వేసిన వారు ఎవరు?
A) వై.కె. అలఘ్ కమిటీ (Y.K. Alag Committee, 1979)
B) లక్డావాలా కమిటీ
C) టెండూల్కర్ కమిటీ
D) రంగరాజన్ కమిటీ
జవాబు: A) వై.కె. అలఘ్ కమిటీ (1979)
వివరణ: కెలోరిఫిక్ విలువ ఆధారంగా పేదరికాన్ని అంచనా వేయడానికి అలఘ్ కమిటీని వేశారు.
92. భారతదేశంలో ‘లక్డావాలా కమిటీ’ (Lakdawala Committee) ఏ సంవత్సరంలో పేదరికంపై నివేదిక ఇచ్చింది?
A) 1993 (1989 లో ఏర్పాటయింది)
B) 2005
C) 2014
D) 1979
జవాబు: A) 1993
వివరణ: రాష్ట్రాల వారీగా వినియోగ వ్యయం ఆధారంగా లక్డావాలా కమిటీ పేదరికాన్ని అంచనా వేసింది.
93. సురೇಶ್ టెండూల్కర్ కమిటీ (2009) పేదరికాన్ని వేటి ఆధారంగా లెక్కించాలని సిఫారసు చేసింది?
A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (MPCE) – కేవలం ఆహారమే కాక ఆరోగ్యం, విద్య ఖర్చులు కలిపి
B) కేవలం కేలరీలు
C) కేవలం తలసరి ఆదాయం
D) విదేశీ మారకం
జవాబు: A) నెలవారీ తలసరి వినియోగ వ్యయం (ఆరోగ్యం, విద్యతో కలిపి)
వివరణ: టెండూల్కర్ కమిటీ సిఫారసులు పేదరిక అంచనాలలో విప్లవాత్మక మార్పు తెచ్చాయి.
94. డా. సి. రంగరాజన్ కమిటీ (2014) ప్రకారం భారతదేశంలో పేదరిక రేఖ ఎవరిని పరిగణలోకి తీసుకుని లెక్కించబడింది?
A) గ్రామీణ ప్రాంతంలో రోజుకు రూ. 32, పట్టణ ప్రాంతంలో రోజుకు రూ. 47 ఖర్చు చేయలేనివారు
B) రోజుకు రూ. 10
C) రోజుకు రూ. 100
D) రోజుకు రూ. 20
జవాబు: A) గ్రామీణంలో రూ. 32, పట్టణంలో రూ. 47
వివరణ: టెండూల్కర్ కమిటీ అంచనాలను సవరిస్తూ రంగరాజన్ కమిటీ ఈ పరిమితిని పెంచింది.
95. ‘నిరుద్యోగం’ (Unemployment) రకాలలో ‘ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం’ (Disguised Unemployment) ఎక్కడ ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది?
A) వ్యవసాయ రంగం (Agriculture Sector)
B) ఐటీ రంగం
C) పారిశ్రామిక రంగం
D) బ్యాంకింగ్ రంగం
జవాబు: A) వ్యవసాయ రంగం
వివరణ: అవసరానికి మించి ఎక్కువ మంది శ్రామికులు ఒకే పనిలో ఉండి, ఉత్పాదకత శూన్యంగా ఉండే దానిని ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం అంటారు.
96. ‘చక్రీయ నిరుద్యోగం’ (Cyclical Unemployment) ప్రధానంగా దేని వల్ల వస్తుంది?
A) ఆర్థిక మాంద్యం మరియు వ్యాపార చక్రాల మార్పులు (Economic Recessions)
B) సాంకేతిక మార్పులు
C) చదువు లేకపోవడం
D) జనాభా పెరుగుదల
జవాబు: A) ఆర్థిక మాంద్యం మరియు వ్యాపార చక్రాలు
వివరణ: డిమాండ్ తగ్గిపోవడం వల్ల వ్యాపారాలు పడిపోయి ఉద్యోగాలు కోల్పోవడం.
97. ‘నిర్మాణాత్మక నిరుద్యోగం’ (Structural Unemployment) దేనికి సంబంధించినది?
A) ఆర్థిక వ్యవస్థలో శాశ్వత నిర్మాణాత్మక మార్పులు, సాంకేతికత మారడం వల్ల (ఉదా: కంప్యూటర్లు రావడం)
B) తాత్కాలికంగా ఉద్యోగం మారడం
C) రుతువుల మార్పు
D) గ్రామీణ పేదరికం
జవాబు: A) సాంకేతిక మరియు నిర్మాణ మార్పులు
వివరణ: పాత నైపుణ్యాలు కనుమరుగై కొత్త నైపుణ్యాలు అవసరమైనప్పుడు వచ్చే నిరుద్యోగం.
98. ‘రుతు సంబంధిత నిరుద్యోగం’ (Seasonal Unemployment) ఎక్కువగా ఏ రంగంలో ఉంటుంది?
A) వ్యవసాయ రంగం (సంవత్సరంలో కొన్ని నెలలు మాత్రమే పని ఉండటం)
B) ఐటీ రంగం
C) ఆటోమొబైల్
D) టెలికాం
జవాబు: A) వ్యవసాయ రంగం
వివరణ: పంట కాలం ముగిశాక రైతులు లేదా కూలీలు ఖాళీగా ఉండటం.
99. భారతదేశంలో నిరుద్యోగ అంకెలను అధికారికంగా సేకరించే సంస్థ (ప్రస్తుతం NSSO స్థానంలో) ఏది?
A) నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO – periodic labour force survey – PLFS)
B) రిజర్వ్ బ్యాంక్
C) నీతి ఆయోగ్
జవాబు: A) NSO (PLFS నివేదికల ద్వారా)
వివరణ: NSO క్రమం తప్పకుండా శ్రామిక శక్తి సర్వేలను (PLFS) విడుదల చేస్తోంది.
100. ‘లోరెంజ్ వక్రరేఖ’ (Lorenz Curve) దేనికి దూరంగా ఉంటే అసమానత ఎక్కువగా ఉందని అర్థం?
A) సమానతా రేఖ (Line of Absolute Equality – 45 డిగ్రీల గీత)
B) ఎక్స్-అక్షం
C) వై-అక్షం
D) మూల బిందువు
జవాబు: A) సమానతా రేఖకు దూరంగా
వివరణ: లారెన్స్ వక్రరేఖ సమానతా రేఖకు ఎంత దూరంగా ఉంటే ఆదాయ అసమానతలు అంత ఎక్కువగా ఉన్నాయని అర్థం.
(భాగం 5: వ్యవసాయం, పారిశ్రామిక వృద్ధి, ద్రవ్యోల్బణం మరియు ఆధునిక ఆర్థిక సూచికలు – ప్రశ్నలు 121 నుండి 150)
121. భారతదేశంలో ‘హరిత విప్లవం’ (Green Revolution) ఏ సంవత్సరాలలో ప్రారంభమైంది?
A) 1960ల మధ్యకాలం (1966-67)
B) 1950
C) 1975
D) 1991
జవాబు: A) 1966-67
వివరణ: ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ ఆధ్వర్యంలో హైబ్రిడ్ వరి, గోధుమ వంగడాలతో హరిత విప్లవం వచ్చింది.
122. భారతదేశంలో ‘శ్వేత విప్లవం’ (White Revolution / Operation Flood) దేనికి సంబంధించినది?
A) పాల ఉత్పత్తి (Milk Production – డా. వర్గీస్ కురియన్)
B) గుడ్ల ఉత్పత్తి
C) చేపల ఉత్పత్తి
జవాబు: A) పాల ఉత్పత్తి
వివరణ: ఆపరేషన్ ఫ్లడ్ ద్వారా భారత్ పాలలో అగ్రగామిగా నిలిచింది.
123. ‘నీలి విప్లవం’ (Blue Revolution) దేనికి సంబంధించినది?
A) మత్స్య సంపద మరియు చేపల ఉత్పత్తి (Fish Production)
B) నీటి సంరక్షణ
C) చమురు ఉత్పత్తి
జవాబు: A) చేపల ఉత్పత్తి
వివరణ: మత్స్య రంగానికి నీలి విప్లవం ప్రతీక.
124. భారతదేశంలో ‘ద్రవ్యోల్బణం’ (Inflation) ని కొలవడానికి ఎక్కువగా ఉపయోగించే సూచీలు ఏవి?
A) టోకు ధరల సూచీ (WPI) మరియు వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI)
B) కేవలం జిడీపీ డిఫ్లేటర్
C) సెన్సెక్స్
జవాబు: A) WPI మరియు CPI
వివరణ: రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణానికి CPI ని, హోల్‌సేల్ కోసం WPI ని వాడతారు.
125. భారతదేశంలో ద్రవ్యోల్బణాన్ని నియంత్రించే ప్రధాన బాధ్యత ఎవరిది?
A) భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI – ద్రవ్య విధాన కమిటీ – MPC)
B) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
C) నీతి ఆయోగ్
జవాబు: A) RBI (మానిటరీ పాలసీ కమిటీ)
వివరణ: ఆర్బీఐ వడ్డీ రేట్ల (రెపో రేటు మొదలైనవి) ద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని కంట్రోల్ చేస్తుంది.
126. భారతదేశంలో ‘ద్రవ్య విధాన కమిటీ’ (MPC) లో మొత్తం ఎంత మంది సభ్యులు ఉంటారు?
A) 6 మంది (3 మంది ఆర్బీఐ నుండి, 3 మంది ప్రభుత్వం తరఫున)
B) 4 మంది
C) 5 మంది
D) 7 మంది
జవాబు: A) 6 మంది
వివరణ: ఆర్బీఐ గవర్నర్ దీనికి చైర్మన్‌గా ఉంటారు.
127. భారతదేశంలో ‘పరిశ్రమల విధాన తీర్మానం’ (Industrial Policy Resolution) మొట్టమొదటిసారిగా ఎప్పుడు ప్రకటించబడింది?
A) 1948 ఏప్రిల్ 6
B) 1956
C) 1991
D) 1977
జవాబు: A) 1948
వివరణ: స్వతంత్ర భారత్ తొలి పారిశ్రామిక తీర్మానం 1948లో వచ్చింది.
128. చారిత్రాత్మకమైన ‘పారిశ్రామిక విధాన తీర్మానం – 1956’ (Industrial Policy Resolution 1956) ఏ ప్రణాళికకు ప్రాతిపదికగా నిలిచింది?
A) రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక (మహాలనోబిస్ మోడల్)
B) మొదటి ప్రణాళిక
C) మూడవ ప్రణాళిక
జవాబు: A) రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక
వివరణ: ప్రభుత్వ రంగ పరిశ్రమలకు పెద్దపీఠ వేసిన తీర్మానం ఇది.
129. భారతదేశంలో ‘మహారತ್ನ’ (Maharatna) హోదా పొందిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు పెట్టుబడి పెట్టే స్వయంప్రతిపత్తి ఎంత వరకు ఉంది?
A) రూ. 5,000 కోట్ల వరకు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రాజెక్టులు
B) రూ. 1,000 కోట్లు
C) రూ. 500 కోట్లు
జవాబు: A) రూ. 5,000 కోట్లకు పైగా
వివరణ: మహారತ್ನ పీఎస్‌యూలకు ఆర్థిక నిర్ణయాల్లో స్వయంప్రతిపత్తి ఉంటుంది.
130. భారతదేశంలో ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ (Make in India) కార్యక్రమం ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2014 సెప్టెంబర్
B) 2015 జనవరి
C) 2016
D) 2014 ఆగస్టు
జవాబు: A) 2014 సెప్టెంబర్
వివరణ: తయారీ రంగాన్ని (Manufacturing) ప్రోత్సహించడానికి మేక్ ఇన్ ఇండియా తెచ్చారు.
131. ‘స్టార్టప్ ఇండియా’ (Startup India) కార్యక్రమం ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది?
A) 2016 జనవరి 16
B) 2015 ఆగస్టు
C) 2014
D) 2017
జవాబు: A) 2016 జనవరి 16
వివరణ: నూతన వ్యాపార ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి ఇది తెచ్చారు.
132. భారతదేశంలో ‘నవరತ್ನ’ కంపెనీల హోదాను ఏ సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టారు?
A) 1997
B) 1991
C) 2005
D) 2010
జవాబు: A) 1997
వివరణ: ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో సమర్థత పెంచడానికి నవరత్న హోదా తెచ్చారు.
133. గ్లోబల్ హంగర్ ఇండెక్స్ (GHI – ప్రపంచ ఆకలి సూచిక) లో పరిగణలోకి తీసుకునే అంశాలలో లేనిది ఏది?
A) తలసరి ఆదాయం (తలసరి ఆదాయం GHI లో ఉండదు)
B) పోషకాహార లోపం (Undernourishment)
C) పిల్లలలో ఎదుగుదల లోపం (Stunting)
D) శిశు మరణాల రేటు
జవాబు: A) తలసరి ఆదాయం
వివరణ: ఆకలి సూచికలో పోషకాహారం, పిల్లల ఎదుగుదల, బరువు తగ్గడం, శిశు మరణాలు పరిగణిస్తారు.
134. ‘గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ ఇండెక్స్’ (Global Gender Gap Index) ను ఏ సంస్థ విడుదల చేస్తుంది?
A) వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF – ప్రపంచ ఆర్థిక వేదిక)
B) ప్రపంచ బ్యాంకు
C) ఐఎంఎఫ్
D) యునెస్కో
జవాబు: A) వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF)
వివరణ: లింగ వివక్షను కొలిచే ఈ నివేదికను WEF ఇస్తుంది.
135. ‘ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్’ (Ease of Doing Business) నివేదికను గతంలో ఏ సంస్థ విడుదల చేసేది?
A) ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank – ఇప్పుడు ‘బిజినెస్ ఎట్” లేదా ఇతర పేర్లతో మారుస్తున్నారు)
B) ఐఎంఎఫ్
C) డబ్లూటీఓ
జవాబు: A) ప్రపంచ బ్యాంకు
వివరణ: వ్యాపార అనుకూలతను వరల్డ్ బ్యాంక్ సర్వే చేసేది.
136. ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO – World Trade Organization) ఎప్పుడు ఏర్పాటయింది?
A) 1995 జనవరి 1 (గ్యాట్ – GATT స్థానంలో)
B) 1948
C) 1991
D) 2000
జవాబు: A) 1995 జనవరి 1
వివరణ: జెనీవా కేంద్రంగా డబ్ల్యూటీఓ ఏర్పాటయింది (మరకేష్ ఒప్పందం ప్రకారం).
137. అంతర్జాతీయ నాణ్యతా నిధి (IMF – International Monetary Fund) మరియు ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank) లను ఏమంటారు?
A) బ్రెట్టన్ వుಡ್ಸ್ కవలలు (Bretton Woods Twins)
B) జెనీవా కవలలు
C) న్యూయార్క్ కవలలు
జవాబు: A) బ్రెట్టన్ వుడ్స్ కవలలు
వివరణ: 1944 బ్రెట్టన్ వుడ్స్ సమావేశం ద్వారా ఇవి పుట్టాయి.
138. భారతదేశం ‘డబ్ల్యూటీఓ’ (WTO) లో వ్యవస్థాపక సభ్య దేశమా?
A) అవును, భారత్ జీఏటీటీ (GATT) వ్యవస్థాపక సభ్యురాలు మరియు డబ్ల్యూటీఓ వ్యవస్థలోనూ భాగమే
B) కాదు, 2000 లో చేరింది
C) సభ్యత్వం లేదు
జవాబు: A) అవును, వ్యవస్థాపక సభ్య దేశం
వివరణ: 1995 నుండి భారత్ డబ్ల్యూటీఓలో కొనసాగుతోంది.
139. భారతదేశంలో ‘జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం’ (National Food Security Act – NFSA) ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?
A) 2013
B) 2005
C) 2011
D) 2015
జవాబు: A) 2013
వివరణ: దేశంలో పేదలకు సబ్సిడీపై ఆహార ధాన్యాలు అందించడానికి ఈ చట్టం తెచ్చారు.
140. భారతదేశంలో ‘మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం’ (MGNREGA) ఏ సంవత్సరంలో అమల్లోకి వచ్చింది?
A) 2006 ఫిబ్రవరి 2 (2005 చట్టం ప్రకారం)
B) 2004
C) 2008
D) 2010
జవాబు: A) 2006 ఫిబ్రవరి 2
వివరణ: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఏడాదికి కనీసం 100 రోజుల ఉపాధిని ఈ పథకం కల్పిస్తుంది.
141. భారతదేశంలో ‘పబ్లిక్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ సిస్టమ్’ (PDS) ని మరింత పటిష్టం చేయడానికి ఏ కార్డులు తెచ్చారు?
A) అంత్యోదయ అన్న యోజన (AAY) మరియు ప్రయారిటీ హౌస్‌హోల్డ్స్ (PHH) రేషన్ కార్డులు
B) ఆధార్ కార్డులు
C) ఏపీఎల్ కార్డులు
జవాబు: A) అంత్యోదయ మరియు ప్రాధాన్యత కుటుంబ కార్డులు
వివరణ: అత్యంత పేదలకు సబ్సిడీ రేషన్ అందించడానికి ఏఏవై కార్డులున్నాయి.
142. భారతదేశంలో ప్లానింగ్ కమిషన్ రద్దును అధికారికంగా ప్రకటించిన సంవత్సరం ఏది?
A) 2014 ఆగస్టు 13 (స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగంలో ప్రధాని మోదీ ప్రకటించారు)
B) 2015
C) 2012
జవాబు: A) 2014 ఆగస్టు
వివరణ: ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో నీతి ఆయోగ్ వస్తుందని 2014లో ప్రకటించి 2015లో అమలు చేశారు.
143. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ‘మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ’ (Mixed Economy) గా ఏ రంగాల కలయికగా వర్ణిస్తారు?
A) ప్రభుత్వ రంగం మరియు ప్రైవేట్ రంగం రెండూ కలిసి పనిచేయడం
B) కేవలం ప్రభుత్వ రంగం
C) కేవలం ప్రైవేట్ రంగం
జవాబు: A) ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగాల కలయిక
వివరణ: భారత్ సోషలిజం, క్యాపిటలిజం మిశ్రమమైన మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థను అనుసరిస్తుంది.
144. ‘లాభాపేక్ష లేని’ మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థలను ఏ రంగం కింద పరిగణిస్తారు?
A) తృతీయ రంగం / సేవా రంగం లేదా అనధికారిక రంగం (Tertiary / Informal Sector)
B) ప్రాథమిక రంగం
C) ద్వితీయ రంగం
జవాబు: A) సేవా రంగం / అనధికారిక రంగం
వివరణ: ఇవి సేవా రంగానికి అనుబంధంగా ఉంటాయి.
145. ‘భారతదేశ జాతీయ ఆదాయం’ గణాంకాలలో అత్యధిక వాటా కలిగిన ఉత్పత్తి రకం ఏమిటి?
A) సేవలు (Services) మరియు తయారీ రంగాలు
B) కేవలం వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు
C) ముడి ఖనిజాలు
జవాబు: A) సేవలు మరియు తయారీ రంగాలు
వివరణ: జిడీపీలో సర్వీసెస్ మరియు మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కీలకం.
146. ‘ఆర్థిక మాంద్యం’ (Recession) అనగా అర్థం ఏమిటి?
A) వరుసగా రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ త్రైమాసికాల (Quarters) పాటు జీడీపీ వృద్ధి రేటు ప్రతికూలంగా (Negative Growth) నమోదు కావడం
B) ధరలు విపరీతంగా పెరగడం
C) నిరుద్యోగం పూర్తిగా తగ్గిపోవడం
జవాబు: A) వరుసగా రెండు త్రైమాసికాల్లో జీడీపీ వృద్ధి ప్రతికూలంగా ఉండటం
వివరణ: ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగమనాన్ని మాంద్యం అంటారు.
147. భారతదేశంలో ‘స్టాండ్-అప్ ఇండియా’ (Stand-Up India) పథకం ఎవరిని పారిశ్రామికవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఉద్దేశించబడింది?
A) ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు (SC, ST and Women Entrepreneurs)
B) కేవలం యువకులు
C) రైతులు
జవాబు: A) ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు మహిళలు
వివరణ: బ్యాంకుల ద్వారా వీరికి లోన్లు ఇచ్చి వ్యాపారంలో ప్రోత్సహిస్తారు.
148. భారతదేశంలో ‘ముద్ర యోజన’ (Pradhan Mantri MUDRA Yojana) దేనికి ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది?
A) చిన్న మరియు సూక్ష్మ పరిశ్రమలకు (Micro Units Development and Ref refinance Agency – MUDRA) లోన్లు ఇవ్వడం
B) పెద్ద పరిశ్రమలకు
C) గృహ నిర్మాణానికి
జవాబు: A) చిన్న మరియు సూక్ష్మ పరిశ్రమలకు రుణాలు
వివరణ: శిశు, కిషోర్, తరుణ్ రూపంలో ముద్ర లోన్లు ఇస్తారు.
149. భారతదేశంలో ‘డిజిటల్ ఇండియా’ (Digital India) కార్యక్రమం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 2015 జూలై 1
B) 2014
C) 2016
D) 2018
జవాబు: A) 2015 జూలై 1
వివరణ: దేశాన్ని డిజిటల్ శక్తిగా మార్చడానికి ఈ కార్యక్రమం తెచ్చారు.
150. భారతదేశంలో ‘ఆర్థిక వృద్ధి మరియు అభివృద్ధి’ కి సంబంధించి అత్యున్నత విధానాలను రూపొందించే కేంద్ర సంస్థ ప్రస్తుతం ఏది?
A) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) మరియు కేంద్ర మంత్రివర్గం
B) ప్రణాళికా సంఘం
C) ఆర్బీఐ
D) ఫైనాన్స్ కమిషన్
జవాబు: A) నీతి ఆయోగ్
వివరణ: ప్రస్తుత ఆర్థిక ప్రణాళికలు, విధాన రూపకల్పనకు నీతి ఆయోగ్ అత్యున్నత థింక్ ట్యాంక్‌గా ఉంది.
