జనాభా శాస్త్రం ప్రాక్టీస్ బిట్స్ టాప్ 200 పార్ట్ 1

1. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా పూర్తి స్థాయి సమగ్ర జనగణన (Census) ఏ సంవత్సరంలో నిర్వహించారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1872, B) 1881, C) 1901, D) 1951
• సమాధానం: B) 1881
• వివరణ: లార్డ్ రిప్పన్ హయాంలో 1881లో దేశవ్యాప్తంగా తొలిసారిగా సమగ్ర జనాభా లెక్కలు చేపట్టారు (1872లో లార్డ్ మేయో కాలంలో తొలిసారిగా లెక్కించినా అది అసంపూర్ణమైనది).

2. జనాభా శాస్త్రం (Demography) అనే పదాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా ఏ సంవత్సరంలో మరియు ఎవరు ఉపయోగించారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1855లో ఆచిల్ గిల్లార్డ్ (Achille Guillard), B) 1798లో థామస్ మాల్టస్, C) 1921లో జాన్ మతాయి, D) 1830లో కార్ల్ మార్క్స్
• సమాధానం: A) 1855లో ఆచిల్ గిల్లార్డ్ (Achille Guillard)
• వివరణ: ‘డెమోగ్రఫీ’ అనే పదం గ్రీకు పదాలైన ‘డెమోస్’ (ప్రజలు) మరియు ‘గ్రాఫిన్’ (వర్ణించడం) నుండి వచ్చింది. దీనిని 1855లో ఆచిల్ గిల్లార్డ్ ప్రవేశపెట్టారు.

3. జనాభా సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించిన ‘థామస్ మాల్టస్’ (Thomas Malthus) గ్రంథం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) యాన్ ఎస్సే ఆన్ ది ప్రిన్సిపుల్ ఆఫ్ పాపులేషన్ (1798), B) ది వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్, C) పవర్టీ అండ్ అన్-బ్రిటిష్ రూల్, D) క్యాపిటల్
• సమాధానం: A) యాన్ ఎస్సే ఆన్ ది ప్రిన్సిపుల్ ఆఫ్ పాపులేషన్ (1798)
• వివరణ: మాల్టస్ తన సిద్ధాంతంలో జనాభా జ్యామితీయ శ్రేణిలో (Geometric Progression), ఆహార ఉత్పత్తి అంకగణిత శ్రేణిలో (Arithmetic Progression) పెరుగుతాయని చెప్పారు.

4. భారతదేశ జనాభా చరిత్రలో ‘మహా విభజన సంవత్సరం’ (Year of Great Divide) ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) 1921, B) 1911, C) 1931, D) 1951
• సమాధానం: A) 1921
• వివరణ: 1911-1921 దశాబ్దంలో భారతదేశ జనాభా వృద్ధి రేటు ప్రతికూలంగా (-0.31%) నమోదైంది. ఆ తర్వాత నుండి జనాభా నిరంతరం పెరుగుతూ వచ్చింది కాబట్టి 1921ను ‘మహా విభజన సంవత్సరం’ అంటారు.

5. భారతదేశ జనాభా చరిత్రలో ‘జనాభా పేలుడు సంవత్సరం’ (Population Explosion Year)గా ఏ సంవత్సరపు సెన్సస్‌ను పరిగణిస్తారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1951, B) 1961, C) 1971, D) 1981
• సమాధానం: B) 1961
• వివరణ: 1951 నుండి 1961 మధ్య కాలంలో జనాభా వృద్ధి రేటు అత్యధికంగా (21.64%) పెరగడంతో దీనిని జనాభా పేలుడు దశగా పిలుస్తారు.

6. 2011 తాజా జనాభా లెక్కల (Census 2011) ప్రకారం భారతదేశ మొత్తం జనాభా ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 121 కోట్లు (1,21,08,54,977), B) 102 కోట్లు, C) 140 కోట్లు, D) 110 కోట్లు
• సమాధానం: A) 121 కోట్లు (1,21,08,54,977)
• వివరణ: 2011 సెన్సస్ ప్రకారం ప్రపంచ జనాభాలో భారత్ 17.5% వాటాను కలిగి ఉంది.

7. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అక్షరాస్యతా రేటు ఎంత శాతం?

• ఆప్షన్స్: A) 74.04%, B) 65.38%, C) 82.14%, D) 70.20%
• సమాధానం: A) 74.04%
• వివరణ: ఇందులో పురుషుల అక్షరాస్యత 82.14% కాగా, మహిళల అక్షరాస్యత 65.46%గా నమోదైంది.

8. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) కేరళ (94%), B) గోవా, C) మిజోరాం, D) త్రిపుర
• సమాధానం: A) కేరళ (94%)
• వివరణ: కేరళ అక్షరాస్యతలో దేశంలోనే ప్రథమ స్థానంలో ఉండగా, బీహార్ చివరి స్థానంలో (61.8%) ఉంది.

9. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి (Sex Ratio – ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు ఎంత మంది స్త్రీలు) ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 943, B) 933, C) 927, D) 940
• సమాధానం: A) 943
• వివరణ: 2001లో 933గా ఉన్న స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి 2011 నాటికి 943కి పెరిగింది.

10. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) కేరళ (1084), B) తమిళనాడు, C) కర్ణాటక, D) మేఘాలయ
• సమాధానం: A) కేరళ (1084)
• వివరణ: కేరళలో ప్రతి వేయి మంది పురుషులకు 1084 మంది మహిళలు ఉన్నారు. అత్యల్పంగా హర్యానాలో (879) ఉంది.

11. జనాభా సంక్రమణ సిద్ధాంతం (Demographic Transition Theory) ప్రకారం జనాభా వృద్ధి ఎన్ని దశలుగా జరుగుతుంది?

• ఆప్షన్స్: A) 4 దశలు, B) 2 దశలు, C) 5 దశలు, D) 6 దశలు
• సమాధానం: A) 4 దశలు
• వివరణ: ఈ సిద్ధాంతం సమాజం అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ జనన, మరణ రేట్లలో వచ్చే మార్పులను వివరిస్తుంది.

12. జనాభా సంక్రమణ సిద్ధాంతం ప్రకారం తొలి దశలో (Stage 1) జనన రేటు మరియు మరణ రేటు ఏ విధంగా ఉంటాయి?

• ఆప్షన్స్: A) జనన రేటు మరియు మరణ రేటు రెండూ చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి, B) రెండూ తక్కువగా ఉంటాయి, C) జనన రేటు ఎక్కువ, మరణ రేటు తక్కువ, D) జనన రేటు తక్కువ, మరణ రేటు ఎక్కువ
• సమాధానం: A) జనన రేటు మరియు మరణ రేటు రెండూ చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి
• వివరణ: మొదటి దశలో వైద్య వసతులు లేకపోవడం వల్ల మరణాలు ఎక్కువ, జననాలు కూడా ఎక్కువుగా ఉంటాయి, కాబట్టి జనాభా వృద్ధి స్థిరంగా ఉంటుంది.

13. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి జాతీయ జనాభా విధానం (National Population Policy) ఏ సంవత్సరంలో ప్రకటించబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) 1976, B) 1952, C) 2000, D) 1983
• సమాధానం: A) 1976
• వివరణ: ఇందిరా గాంధీ హయాంలో కరణ్ సింగ్ నేతృత్వంలో తొలి జాతీయ జనాభా విధానం ప్రకటించబడింది.

14. సమగ్రమైన నూతన జాతీయ జనాభా విధానం (National Population Policy – 2000) ఏ కమిటీ సిఫారసుల ఆధారంగా రూపొందించబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ కమిటీ, B) కరణ్ సింగ్ కమిటీ, C) సర్కారియా కమిషన్, D) బలవంతరాయ్ కమిటీ
• సమాధానం: A) ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ కమిటీ
• వివరణ: 2000 సంవత్సరంలో జనాభా నియంత్రణకు స్వామినాథన్ కమిటీ సిఫారసులతో జాతీయ జనాభా విధానం తెచ్చారు.

15. జాతీయ జనాభా విధానం – 2000 ప్రకారం భారతదేశంలో జనాభాను స్థిరీకరించాలని (Population Stabilization) ఏ సంవత్సరాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు?

• ఆప్షన్స్: A) 2045 నాటికి, B) 2025 నాటికి, C) 2030 నాటికి, D) 2050 నాటికి
• సమాధానం: A) 2045 నాటికి
• వివరణ: జనాభా వృద్ధిని అదుపులోకి తెచ్చి స్థిరీకరించే లక్ష్యాన్ని 2045 నాటికి సాధించాలని నిర్దేశించుకున్నారు.

16. భారతదేశంలో కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాన్ని (Family Planning Programme) అధికారికంగా ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1952, B) 1951, C) 1961, D) 1971
• సమాధానం: A) 1952
• వివరణ: ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటిసారిగా జనాభా నియంత్రణ కోసం కుటుంబ ప్రణాళికను ప్రారంభించిన దేశం భారత్ (1952).

17. భారతదేశంలో ‘జనన మరణాల నమోదు చట్టం’ (Registration of Births and Deaths Act) ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) 1969, B) 1950, C) 1976, D) 1981
• సమాధానం: A) 1969
• వివరణ: జననాలు మరియు మరణాలను చట్టబద్ధంగా నమోదు చేయడాన్ని ఈ చట్టం తప్పనిసరి చేసింది.

18. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఉత్తర ప్రదేశ్, B) మహారాష్ట్ర, C) బీహార్, D) పశ్చిమ బెంగాల్
• సమాధానం: A) ఉత్తర ప్రదేశ్
• వివరణ: ఉత్తర ప్రదేశ్ అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రంగా ప్రథమ స్థానంలో ఉంది.

19. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యల్ప జనాభా కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) సిక్కిమ్, B) గోవా, C) మిజోరాం, D) అరుణాచల్ ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) సిక్కిమ్
• వివరణ: సిక్కిమ్ అత్యల్ప జనాభా కలిగిన రాష్ట్రం.

20. జనసాంద్రత (Density of Population) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి చదరపు కిలోమీటరు వైశాల్యంలో నివసించే సగటు ప్రజల సంఖ్య, B) మొత్తం జనాభా / దేశ వైశాల్యం, C) గ్రామీణ జనాభా శాతం, D) పురుషుల మరియు స్త్రీల నిష్పత్తి
• సమాధానం: A) ప్రతి చదరపు కిలోమీటరు వైశాల్యంలో నివసించే సగటు ప్రజల సంఖ్య
• వివరణ: 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశ జనసాంద్రత ప్రతి చదరపు కి.మీ.కు 382 మంది.

21. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) బీహార్ (1106), B) పశ్చిమ బెంగాల్, C) కేరళ, D) ఉత్తర ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) బీహార్ (1106)
• వివరణ: బీహార్‌లో ప్రతి చదరపు కిలోమీటరుకు 1106 మంది నివసిస్తున్నారు, ఇది దేశంలోనే అత్యధికం.

22. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (17), B) సిక్కిమ్, C) మిజోరాం, D) హిమాచల్ ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (17)
• వివరణ: అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో జనసాంద్రత చదరపు కి.మీ.కు కేవలం 17 మంది మాత్రమే ఉన్నారు.

23. శిశు మరణాల రేటు (Infant Mortality Rate – IMR) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి వేయి మంది సజీవ జననాలలో ఒక సంవత్సరపు వయస్సు నిండకుండానే మరణించిన శిశువుల సంఖ్య, B) పుట్టిన వెంటనే చనిపోయిన పిల్లలు, C) ఐదేళ్లలోపు మరణాలు, D) ప్రసవ సమయంలో తల్లుల మరణాలు
• సమాధానం: A) ప్రతి వేయి మంది సజీవ జననాలలో ఒక సంవత్సరపు వయస్సు నిండకుండానే మరణించిన శిశువుల సంఖ్య
• వివరణ: శిశు మరణాల రేటు దేశ ఆరోగ్య సదుపాయాలను ప్రతిబింబించే ముఖ్యమైన సూచిక.

24. మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (Maternal Mortality Ratio – MMR) దేనిని సూచిస్తుంది?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి లక్ష సజీవ జననాలకు ప్రసవ సమయంలో లేదా గర్భధారణ సమయంలో మరణించిన తల్లుల సంఖ్య, B) ప్రతి వేయి జననాలకు మరణాలు, C) మహిళల సగటు ఆయుర్దాయం, D) వివాహిత మహిళల మరణాలు
• సమాధానం: A) ప్రతి లక్ష సజీవ జననాలకు ప్రసవ సమయంలో లేదా గర్భధారణ సమయంలో మరణించిన తల్లుల సంఖ్య
• వివరణ: మాతృ మరణాలను ప్రతి లక్ష జననాలకు గణిస్తారు.

25. జనాభా డివిడెండ్ (Demographic Dividend) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) దేశంలో పని చేసే వయస్సులో ఉన్న జనాభా (15-59 సంవత్సరాలు) ఎక్కువగా ఉండటం ద్వారా లభించే ఆర్థిక ప్రయోజనం, B) వృద్ధుల జనాభా పెరగడం, C) పిల్లల జనాభా పెరగడం, D) నిరుద్యోగ జనాభా పెరగడం
• సమాధానం: A) దేశంలో పని చేసే వయస్సులో ఉన్న జనాభా (15-59 సంవత్సరాలు) ఎక్కువగా ఉండటం ద్వారా లభించే ఆర్థిక ప్రయోజనం
• వివరణ: భారతదేశం ప్రస్తుతం ఈ డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ కాలాన్ని అనుభవిస్తోంది, ఇక్కడ యువజన జనాభా అత్యధికంగా ఉంది.

26. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో పట్టణ జనాభా శాతం ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 31.16%, B) 25.5%, C) 35.4%, D) 40.2%
• సమాధానం: A) 31.16%
• వివరణ: 2011 లెక్కల ప్రకారం భారతదేశ మొత్తం జనాభాలో పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసించే వారి శాతం 31.16% కాగా, గ్రామీణ జనాభా 68.84%గా ఉంది.

27. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక పట్టణ జనాభా కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) మహారాష్ట్ర, B) ఉత్తర ప్రదేశ్, C) తమిళనాడు, D) పశ్చిమ బెంగాల్
• సమాధానం: A) మహారాష్ట్ర
• వివరణ: సంఖ్యాపరంగా మహారాష్ట్రలో అత్యధిక పట్టణ జనాభా నివసిస్తోంది.

28. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక గ్రామీణ జనాభా కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఉత్తర ప్రదేశ్, B) బీహార్, C) మధ్యప్రదేశ్, D) రాజస్థాన్
• సమాధానం: A) ఉత్తర ప్రదేశ్
• వివరణ: దేశంలో అత్యధిక గ్రామీణ జనాభా కలిగిన రాష్ట్రంగా ఉత్తర ప్రదేశ్ మొదటి స్థానంలో ఉంది.

29. జనాభా శాస్త్రం ప్రకారం ‘జీవిత కాల ఆయుర్దాయం’ (Life Expectancy) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) పుట్టిన వ్యక్తి సుమారుగా ఎంత కాలం జీవిస్తాడని ఆశించే సగటు కాలం, B) దేశంలో వృద్ధుల గరిష్ట వయస్సు, C) పనిచేసే ప్రజల సగటు వయస్సు, D) మరణించే సమయపు సగటు వయస్సు
• సమాధానం: A) పుట్టిన వ్యక్తి సుమారుగా ఎంత కాలం జీవిస్తాడని ఆశించే సగటు కాలం
• వివరణ: వైద్య మరియు ఆరోగ్య ప్రమాణాలు మెరుగైన కొద్దీ ఆయుర్దాయం పెరుగుతుంది.

30. ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి నివాసాన్ని మార్చడాన్ని ఏమంటారు?

• ఆప్షన్స్: A) వలస (Migration), B) సంక్రమణం, C) పట్టణీకరణ, D) స్థిరీకరణ
• సమాధానం: A) వలస (Migration)
• వివరణ: ఉపాధి, విద్య, వివాహం వంటి వివిధ కారణాల వల్ల ప్రజలు వలస వెళుతుంటారు.

31. దేశం విడిచి వేరే దేశానికి వలస వెళ్ళే వారిని ఏమంటారు?

• ఆప్షన్స్: A) వలసదారులు (Emigrants), B) వలస వచ్చి చేరేవారు (Immigrants), C) శరణార్థులు, D) పర్యాటకులు
• సమాధానం: A) వలసదారులు (Emigrants)
• వివరణ: సొంత దేశం నుండి వెళ్ళిపోయే వారిని ఎమిగ్రెంట్స్ అంటారు.

32. వేరే దేశం నుండి మన దేశానికి వచ్చి నివసించే వారిని ఏమంటారు?

• ఆప్షన్స్: A) వలస వచ్చి చేరేవారు (Immigrants), B) ఎమిగ్రెంట్స్, C) విదేశీయులు, D) ప్రయాణికులు
• సమాధానం: A) వలస వచ్చి చేరేవారు (Immigrants)
• వివరణ: ఇతర దేశాల నుండి వచ్చి స్థిరపడే వారిని ఇమ్మిగ్రెంట్స్ అంటారు.

33. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశ బాలల లింగ నిష్పత్తి (Child Sex Ratio – 0-6 ఏళ్లు) ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 919, B) 943, C) 933, D) 950
• సమాధానం: A) 919
• వివరణ: 0 నుండి 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల ప్రతి వేయి మంది బాలురకు బాలికల సంఖ్య 919గా నమోదైంది.

34. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యల్ప బాలల లింగ నిష్పత్తి (0-6 ఏళ్లు) నమోదైన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) హర్యానా (834), B) పంజాబ్, C) బీహార్, D) ఉత్తర ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) హర్యానా (834)
• వివరణ: హర్యానాలో బాలికల నిష్పత్తి దేశంలోనే అత్యల్పంగా ఉంది.

35. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక బాలల లింగ నిష్పత్తి (0-6 ఏళ్లు) నమోదైన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (972), B) కేరళ, C) మిజోరాం, D) మేఘాలయ
• సమాధానం: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (972)
• వివరణ: బాలల లింగ నిష్పత్తిలో అరుణాచల్ ప్రదేశ్ అగ్రస్థానంలో ఉంది.

36. జనాభా సంక్రమణ సిద్ధాంతంలోని రెండవ దశలో ఏ ప్రధాన మార్పు జరుగుతుంది?

• ఆప్షన్స్: A) జనన రేటు అధికంగానే ఉండి, మరణ రేటు వేగంగా తగ్గిపోతుంది (జనాభా పేలుడు దశ), B) జనన రేట్లు పడిపోతాయి, C) రెండూ సమానంగా ఉంటాయి, D) జనాభా పూర్తిగా తగ్గిపోతుంది
• సమాధానం: A) జనన రేటు అధికంగానే ఉండి, మరణ రేటు వేగంగా తగ్గిపోతుంది (జనాభా పేలుడు దశ)
• వివరణ: వైద్య సౌకర్యాలు మెరుగై మరణాలు తగ్గినప్పటికీ జననాలు తగ్గకపోవడం వల్ల జనాభా విపరీతంగా పెరుగుతుంది.

37. జనాభా సంక్రమణ సిద్ధాంతంలోని మూడవ దశ లక్షణం ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) జనన రేటు క్రమంగా తగ్గడం ప్రారంభమవుతుంది మరియు మరణ రేటు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, B) రెండూ పెరుగుతాయి, C) రెండూ గరిష్టంగా ఉంటాయి, D) జనాభా క్షీణిస్తుంది
• సమాధానం: A) జనన రేటు క్రమంగా తగ్గడం ప్రారంభమవుతుంది మరియు మరణ రేటు చాలా తక్కువగా ఉంటుంది
• వివరణ: ఆర్థికాభివృద్ధి మరియు అవగాహన పెరిగినప్పుడు జనన రేటు తగ్గుముఖం పడుతుంది.

38. ప్రపంచ జనాభా దినోత్సవాన్ని (World Population Day) ప్రతి ఏటా ఏ రోజున జరుపుకుంటారు?

• ఆప్షన్స్: A) జూలై 11, B) మార్చి 8, C) అక్టోబర్ 2, D) సెప్టెంబర్ 5
• సమాధానం: A) జూలై 11
• వివరణ: జనాభా సమస్యలపై అవగాహన కల్పించడానికి ప్రతి ఏటా జూలై 11న ప్రపంచ జనాభా దినోత్సవం నిర్వహిస్తారు.

39. సహజ జనాభా వృద్ధి రేటు (Natural Growth Rate) ని ఎలా లెక్కిస్తారు?

• ఆప్షన్స్: A) జనన రేటు నుండి మరణ రేటును తీసివేయగా వచ్చేది, B) జనన రేటు ప్లస్ మరణ రేటు, C) వలసలను కలపడం ద్వారా, D) జనసంఖ్యను జనాభాతో భాగించడం ద్వారా
• సమాధానం: A) జనన రేటు నుండి మరణ రేటును తీసివేయగా వచ్చేది
• వివరణ: సహజ వృద్ధి రేటు = జనన రేటు (Birth Rate) – మరణ రేటు (Death Rate).

40. మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (Total Fertility Rate – TFR) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) ఒక మహిళ తన ప్రసూతి కాలంలో (15-49 ఏళ్లు) కనే సగటు పిల్లల సంఖ్య, B) ఒక సంవత్సరంలో పుట్టిన పిల్లలు, C) వివాహిత మహిళల పిల్లలు, D) సగటు కుటుంబ పరిమాణం
• సమాధానం: A) ఒక మహిళ తన ప్రసూతి కాలంలో (15-49 ఏళ్లు) కనే సగటు పిల్లల సంఖ్య
• వివరణ: TFR అనేది జనాభా వృద్ధిని అంచనా వేసే అత్యంత కీలకమైన సూచిక.

41. భారతదేశంలో జనాభా స్థిరీకరణకు నిర్దేశించుకున్న సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR Replacement Level) ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 2.1, B) 1.5, C) 3.0, D) 2.5
• సమాధానం: A) 2.1
• వివరణ: జనాభా స్థిరీకరణ జరగాలంటే TFR 2.1 స్థాయిలో ఉండాలి (దీనిని రీప్లేస్‌మెంట్ లెవెల్ అంటారు).

42. మాల్టస్ జనాభా సిద్ధాంతం ప్రకారం జనాభా ఏ శ్రేణిలో పెరుగుతుంది?

• ఆప్షన్స్: A) జ్యామితీయ శ్రేణిలో (Geometric Progression – 2, 4, 8, 16…), B) అంకగణిత శ్రేణిలో, C) సమాంతర శ్రేణిలో, D) నిశ్చల శ్రేణిలో
• సమాధానం: A) జ్యామితీయ శ్రేణిలో (Geometric Progression – 2, 4, 8, 16…)
• వివరణ: మాల్టస్ ప్రకారం జనాభా చాలా వేగంగా (గుణకార పద్ధతిలో) పెరుగుతుంది.

43. మాల్టస్ సిద్ధాంతం ప్రకారం ఆహార ఉత్పత్తి ఏ శ్రేణిలో పెరుగుతుంది?

• ఆప్షన్స్: A) అంకగణిత శ్రేణిలో (Arithmetic Progression – 1, 2, 3, 4, 5…), B) జ్యామితీయ శ్రేణిలో, C) ఘాతాంక శ్రేణిలో, D) ఏ శ్రేణిలోనూ పెరగదు
• సమాధానం: A) అంకగణిత శ్రేణిలో (Arithmetic Progression – 1, 2, 3, 4, 5…)
• వివరణ: ఆహార ఉత్పత్తి జనాభా పెరిగినట్లు వేగంగా పెరగదని మాల్టస్ వాదించారు.

44. మాల్టస్ పేర్కొన్న ‘సహజ నిరోధాలు’ (Positive Checks) క్రింది వాటిలో ఏవి?

• ఆప్షన్స్: A) వరదలు, కరవులు, అంటువ్యాధులు మరియు యుద్ధాలు, B) కుటుంబ నియంత్రణ, C) ఆలస్య వివాహాలు, D) నైతిక సంయమనం
• సమాధానం: A) వరదలు, కరవులు, అంటువ్యాధులు మరియు యుద్ధాలు
• వివరణ: ప్రకృతి సిద్ధంగా జనాభాను అణచివేసే ఉపద్రవాలను మాల్టస్ పాజిటివ్ చెక్స్ అన్నారు.

45. మాల్టస్ పేర్కొన్న ‘నివారణాత్మక నిరోధాలు’ (Preventive Checks) అంటే ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) మానవులు తమంతట తాముగా పాటించే నిగ్రహం, ఆలస్య వివాహాలు మరియు కుటుంబ నియంత్రణ, B) కరవులు, C) భూకంపాలు, D) అంటువ్యాధులు
• సమాధానం: A) మానవులు తమంతట తాముగా పాటించే నిగ్రహం, ఆలస్య వివాహాలు మరియు కుటుంబ నియంత్రణ
• వివరణ: మానవ ప్రమేయంతో జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించే పద్ధతులు ఇవి.

46. భారతదేశంలో ఏ దశాబ్దంలో జనాభా వృద్ధి రేటు అత్యధికంగా (24.80%) నమోదైంది?

• ఆప్షన్స్: A) 1961-1971, B) 1951-1961, C) 1971-1981, D) 1991-2001
• సమాధానం: A) 1961-1971
• వివరణ: భారత జనాభా చరిత్రలో అత్యధిక దశాబ్దపు వృద్ధి రేటు నమోదైన కాలం ఇది.

47. 2001-2011 దశాబ్దంలో భారతదేశ జనాభా దశాబ్దపు వృద్ధి రేటు ఎంత శాతం?

• ఆప్షన్స్: A) 17.7%, B) 21.5%, C) 15.2%, D) 24.0%
• సమాధానం: A) 17.7%
• వివరణ: మునుపటి దశాబ్దాలతో పోలిస్తే 2001-11 మధ్య జనాభా వృద్ధి రేటు కొంత మందగించింది.

48. భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా గల కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఢిల్లీ, B) పుదుచ్చేరి, C) చండీగఢ్, D) లడఖ్
• సమాధానం: A) ఢిల్లీ
• వివరణ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో ఢిల్లీ అత్యధిక జనాభాను కలిగి ఉంది.

49. భారతదేశంలో అత్యల్ప జనాభా గల కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) లక్షద్వీప్, B) చండీగఢ్, C) అండమాన్ నికోబార్, D) దాద్రా నగర్ హవేలి
• సమాధానం: A) లక్షద్వీప్
• వివరణ: లక్షద్వీప్ అత్యల్ప జనాభా కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం.

50. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో పురుషుల అక్షరాస్యతా శాతం ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 82.14%, B) 74.04%, C) 65.46%, D) 88.50%
• సమాధానం: A) 82.14%
• వివరణ: పురుషుల అక్షరాస్యత 82.14% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత 65.46%గా ఉంది.

51. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) లక్షద్వీప్ (91.85%), B) ఢిల్లీ, C) చండీగఢ్, D) పుదుచ్చేరి
• సమాధానం: A) లక్షద్వీప్ (91.85%)
• వివరణ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో లక్షద్వీప్ అక్షరాస్యతలో మొదటి స్థానంలో ఉంది.

52. భారతదేశంలో కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించిన సంవత్సరం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) 1952, B) 1951, C) 1961, D) 1971
• సమాధానం: A) 1952
• వివరణ: ప్రపంచంలోనే తొలిసారిగా కుటుంబ నియంత్రణను జాతీయ స్థాయిలో చేపట్టిన దేశం భారత్.

53. జాతీయ జనాభా విధానం – 2000 ప్రధాన దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) 2045 నాటికి జనాభా స్థిరీకరణను సాధించడం, B) జనాభాను పూర్తిగా తగ్గించడం, C) పట్టణీకరణను ఆపడం, D) వలసలను నిషేధించడం
• సమాధానం: A) 2045 నాటికి జనాభా స్థిరీకరణను సాధించడం
• వివరణ: స్థిరమైన వృద్ధిరేటును సాధించడం ఈ విధానం లక్ష్యం.

54. భారతదేశంలో జనన మరణాల నమోదు చట్టం ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) 1969, B) 1950, C) 1976, D) 1981
• సమాధానం: A) 1969
• వివరణ: జననాలు, మరణాల చట్టబద్ధ నమోదుకు 1969 చట్టం తెచ్చారు.

55. భారతదేశంలో జనాభా లెక్కల (Census) చట్టం ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) 1948, B) 1950, C) 1881, D) 1951
• సమాధానం: A) 1948
• వివరణ: పార్లమెంటులో సెన్సస్ చట్టం 1948 రూపకల్పన జరిగింది.

56. భారతదేశ జనాభా చరిత్రలో ‘మహా విభజన సంవత్సరం’ (Year of Great Divide)గా ఏ సంవత్సరపు సెన్సస్‌ను పరిగణిస్తారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1921, B) 1911, C) 1931, D) 1951
• సమాధానం: A) 1921
• వివరణ: 1911-21 మధ్య జనాభా వృద్ధి రుణాత్మకంగా ఉండటంతో 1921ను గ్రేట్ డివైడ్ ఇయర్ అంటారు.

57. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశ జనసాంద్రత (Density of Population) ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) చదరపు కి.మీ.కు 382 మంది, B) చదరపు కి.మీ.కు 324 మంది, C) చదరపు కి.మీ.కు 400 మంది, D) చదరపు కి.మీ.కు 300 మంది
• సమాధానం: A) చదరపు కి.మీ.కు 382 మంది
• వివరణ: 2001లో 324గా ఉన్న జనసాంద్రత 2011 నాటికి 382కి పెరిగింది.

58. భారతదేశంలో శిశు మరణాల రేటు (IMR) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి వేయి మంది సజీవ జననాలలో ఒక సంవత్సరపు వయస్సు నిండకుండానే మరణించిన శిశువుల సంఖ్య, B) పుట్టిన వెంటనే చనిపోయిన పిల్లలు, C) ఐదేళ్లలోపు మరణాలు, D) ప్రసవ సమయంలో తల్లుల మరణాలు
• సమాధానం: A) ప్రతి వేయి మంది సజీవ జననాలలో ఒక సంవత్సరపు వయస్సు నిండకుండానే మరణించిన శిశువుల సంఖ్య
• వివరణ: శిశు మరణాల రేటు దేశ ఆరోగ్య సదుపాయాలను ప్రతిబింబించే ముఖ్యమైన సూచిక.

59. మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (MMR) ని సాధారణంగా దేనిలో కొలుస్తారు?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి లక్ష సజీవ జననాలకు (Per Lakh Live Births), B) ప్రతి వేయి జననాలకు, C) ప్రతి వంద జననాలకు, D) జనాభా శాతంలో
• సమాధానం: A) ప్రతి లక్ష సజీవ జననాలకు (Per Lakh Live Births)
• వివరణ: ప్రసూతి మరణాలను ప్రతి లక్ష జననాలకు గణిస్తారు.

60. ‘డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్’ (Demographic Dividend) లభించడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) దేశంలో 15 నుండి 59 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల శ్రామిక జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం, B) వృద్ధుల జనాభా పెరగడం, C) బాలల జనాభా పెరగడం, D) నిరుద్యోగిత పెరగడం
• సమాధానం: A) దేశంలో 15 నుండి 59 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల శ్రామిక జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం
• వివరణ: యువ జనాభా సమృద్ధిగా ఉండటం ఆర్థిక అభివృద్ధికి సానుకూలాంశం.

61. జనాభా శాస్త్రం (Demography) అనే పదాన్ని మొదట ఏ సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టారు?

• ఆప్షన్స్: A) 1855, B) 1798, C) 1921, D) 1881
• సమాధానం: A) 1855
• వివరణ: ఆచిల్ గిల్లార్డ్ 1855లో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.

62. ‘యాన్ ఎస్సే ఆన్ ది ప్రిన్సిపుల్ ఆఫ్ పాపులేషన్’ గ్రంథకర్త ఎవరు?

• ఆప్షన్స్: A) థామస్ మాల్టస్, B) ఆదామ్ స్మిత్, C) కార్ల్ మార్క్స్, D) డేవిడ్ రికార్డో
• సమాధానం: A) థామస్ మాల్టస్
• వివరణ: 1798లో మాల్టస్ ఈ ప్రసిద్ధ జనాభా గ్రంథాన్ని రాశారు.

63. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన మొదటి మూడు రాష్ట్రాల సరైన వరుస క్రమం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఉత్తర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, బీహార్, B) మహారాష్ట్ర, ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్, C) బీహార్, మహారాష్ట్ర, ఉత్తర ప్రదేశ్, D) ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్, మహారాష్ట్ర
• సమాధానం: A) ఉత్తర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, బీహార్
• వివరణ: జనాభా పరంగా యూపీ మొదటి స్థానంలో, మహారాష్ట్ర రెండో స్థానంలో, బీహార్ మూడో స్థానంలో ఉన్నాయి.

64. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యల్ప జనాభా కలిగిన మొదటి మూడు రాష్ట్రాల వరుస క్రమం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) సిక్కిమ్, మిజోరాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, B) గోవా, సిక్కిమ్, గోవా, C) అరుణాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిమ్, గోవా, D) సిక్కిమ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, గోవా
• సమాధానం: A) సిక్కిమ్, మిజోరాం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్
• వివరణ: జనాభా తక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాలలో సిక్కిమ్ అగ్రస్థానంలో (అంటే అతి తక్కువ జనాభా) ఉంది.

65. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశ స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 943, B) 933, C) 940, ਦ) 950
• సమాధానం: A) 943
• వివరణ: ప్రతి వేయి మంది పురుషులకు 943 మంది మహిళలు ఉన్నారు.

66. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యధిక స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) కేరళ (1084), B) తమిళనాడు, C) కర్ణాటక, D) మణిపూర్
• సమాధానం: A) కేరళ (1084)
• వివరణ: కేరళలో లింగ నిష్పత్తి అత్యధికంగా 1084గా ఉంది.

67. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం అత్యల్ప స్త్రీ-పురుష నిష్పత్తి కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) హర్యానా (879), B) పంజాబ్, C) బీహార్, D) ఉత్తర ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) హర్యానా (879)
• వివరణ: హర్యానాలో మహిళల నిష్పత్తి పురుషులతో పోలిస్తే చాలా తక్కువగా ఉంది.

68. జనాభా పరివర్తన సిద్ధాంతాన్ని (Demographic Transition Theory) ప్రతిపాదించిన ఆర్థికవేత్తలు ఎవరు?

• ఆప్షన్స్: A) డబ్ల్యూ.ఎస్. థాంప్సన్ మరియు ఎ.డబ్ల్యూ. నోటెన్‌స్టీన్, B) మాల్టస్ మరియు రికార్డో, C) ఆదామ్ స్మిత్ మరియు మార్షల్, D) కీన్స్ మరియు హారడ్
• సమాధానం: A) డబ్ల్యూ.ఎస్. థాంప్సన్ మరియు ఎ.డబ్ల్యూ. నోటెన్‌స్టీన్
• వివరణ: జనాభా మార్పుల దశలను వీరు శాస్త్రీయంగా విశదీకరించారు.

69. జనాభా సంక్రమణ సిద్ధాంతంలోని నాల్గవ (చివరి) దశలో జనన, మరణ రేట్లు ఎలా ఉంటాయి?

• ఆప్షన్స్: A) జనన మరియు మరణ రేట్లు రెండూ చాలా తక్కువగా ఉంటాయి (జనాభా స్థిరత్వం), B) రెండూ చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి, C) జననం ఎక్కువ, మరణం తక్కువ, D) మరణాలు ఎక్కువ
• సమాధానం: A) జనన మరియు మరణ రేట్లు రెండూ చాలా తక్కువగా ఉంటాయి (జనాభా స్థిరత్వం)
• వివరణ: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఈ దశలో ఉంటాయి.

70. భారతదేశంలో జాతీయ జనాభా నియంత్రణ కమిటీ లేదా బోర్డుకు అధ్యక్షత వహించేది ఎవరు?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రధాన మంత్రి (Prime Minister), B) ఆరోగ్య మంత్రి, C) రాష్ట్రపతి, D) నీతి ఆయోగ్ వైస్ చైర్మన్
• సమాధానం: A) ప్రధాన మంత్రి (Prime Minister)
• వివరణ: జాతీయ స్థాయి జనాభా విధానాల అమలును ప్రధాని పర్యవేక్షిస్తారు.

71. జనాభా లెక్కల ప్రకారం ‘సాక్షరత’ (Literacy) లెక్కించడానికి కనీస వయస్సు ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 7 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ, B) 5 సంవత్సరాలు, C) 18 సంవత్సరాలు, D) 10 సంవత్సరాలు
• సమాధానం: A) 7 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ
• వివరణ: ఏ భాషలోనైనా చదవడం మరియు రాయడం వచ్చిన 7 ఏళ్లు పైబడిన వారిని అక్షరాస్యులుగా పరిగణిస్తారు.

72. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో మొత్తం అక్షరాస్యతా శాతం ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 74.04%, B) 65.38%, C) 82.14%, D) 70.10%
• సమాధానం: A) 74.04%
• వివరణ: దేశంలో మొత్తం అక్షరాస్యత 74.04 శాతంగా నమోదైంది.

73. భారతదేశంలో ‘జనగణన’ నిర్వహించడం రాజ్యాంగం ప్రకారం ఏ జాబితా (List) క్రిందికి వస్తుంది?

• ఆప్షన్స్: A) కేంద్ర జాబితా (Union List – 7వ షెడ్యూల్), B) రాష్ట్ర జాబితా, C) ఉమ్మడి జాబితా, D) అవశేష జాబితా
• సమాధానం: A) కేంద్ర జాబితా (Union List – 7వ షెడ్యూల్)
• వివరణ: జనాభా లెక్కల నిర్వహణ పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వ బాధ్యత.

74. వలసలకు (Migration) గల ఆర్థిక మరియు సామాజిక కారణాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు మరియు జీవన ప్రమాణాలు, B) విహారయాత్రలు, C) ప్రభుత్వ ఆదేశాలు, D) క్రీడలు
• సమాధానం: A) మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు మరియు జీవన ప్రమాణాలు
• వివరణ: ఉపాధి కోసమే ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక వలసలు జరుగుతుంటాయి.

75. మానవ వనరుల అభివృద్ధికి (Human Resource Development) అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన ప్రాతిపదికలు ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) నాణ్యమైన విద్య మరియు మంచి ఆరోగ్య వసతులు, B) కేవలం డబ్బు, C) భవనాల నిర్మాణం, D) సైనిక శక్తి
• సమాధానం: A) నాణ్యమైన విద్య మరియు మంచి ఆరోగ్య వసతులు
• వివరణ: మానవులను నైపుణ్యంతో కూడిన వనరులుగా మార్చడానికి విద్య, ఆరోగ్యం అత్యంత ముఖ్యం.

76. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన రెండవ రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) మిజోరాం, B) గోవా, C) త్రిపుర, D) హిమాచల్ ప్రదేశ్
• సమాధానం: A) మిజోరాం
• వివరణ: 2011 సెన్సస్ ప్రకారం కేరళ (94%) తర్వాత మిజోరాం (91.3%) రెండో స్థానంలో ఉంది.

77. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యల్ప అక్షరాస్యత కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) బీహార్, B) అరుణాచల్ ప్రదేశ్, C) రాజస్థాన్, D) జార్ఖండ్
• సమాధానం: A) బీహార్
• వివరణ: బీహార్ అక్షరాస్యత రేటు 61.8%తో దేశంలోనే చివరి స్థానంలో ఉంది.

78. భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా జనాభా లెక్కలు (Census) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడ్డాయి (అసంపూర్ణంగా)?

• ఆప్షన్స్: A) 1872 (లార్డ్ మేయో), B) 1881, C) 1901, D) 1921
• సమాధానం: A) 1872 (లార్డ్ మేయో)
• వివరణ: లార్డ్ మేయో హయాంలో 1872లో మొట్టమొదటిసారిగా పాక్షికంగా జనాభా లెక్కలు చేపట్టారు.

79. జనాభా శాస్త్రంలో ‘ఫెర్టిలిటీ’ (Fertility) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) మహిళల సంతాన సాఫల్యత లేదా పిల్లలను కనే సామర్థ్యం, B) జనాభా వృద్ధి రేటు, C) మరణాల సంఖ్య, D) వివాహ వయస్సు
• సమాధానం: A) మహిళల సంతాన సాఫల్యత లేదా పిల్లలను కనే సామర్థ్యం
• వివరణ: సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని ఫెర్టిలిటీ అంటారు.

80. ‘మార్టాలిటీ’ (Mortality) అనగా అర్థం ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) మరణాల రేటు, B) జననాల రేటు, C) వలసల రేటు, D) అక్షరాస్యత రేటు
• సమాధానం: A) మరణాల రేటు
• వివరణ: మార్టాలిటీ అనేది జనాభాలో మరణాలు సంభవించే తీరును సూచిస్తుంది.

81. భారతదేశంలో ‘జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే’ (NFHS) ప్రధానంగా దేనికి ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది?

• ఆప్షన్స్: A) ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, కుటుంబ నియంత్రణ మరియు శిశు మరణాలు, B) కేవలం అక్షరాస్యత, C) పారిశ్రామిక వృద్ధి, D) ఆదాయ అసమానతలు
• సమాధానం: A) ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, కుటుంబ నియంత్రణ మరియు శిశు మరణాలు
• వివరణ: NFHS సర్వేలు ప్రజల ఆరోగ్య మరియు జనాభా సూచికలను సమగ్రంగా వివరిస్తాయి.

82. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో మొత్తం జనాభాలో పురుషుల శాతం సుమారుగా ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 51.5%, B) 48.5%, C) 50%, D) 55%
• సమాధానం: A) 51.5%
• వివరణ: దేశ జనాభాలో పురుషులు సుమారు 51.5% ఉండగా, మహిళలు 48.5% ఉన్నారు.

83. భారతదేశంలో ‘కుటుంబ ప్రణాళిక’ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తున్న మంత్రిత్వ శాఖ ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ, B) మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ, C) హోమ్ మంత్రిత్వ శాఖ, D) గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ
• సమాధానం: A) కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
• వివరణ: కుటుంబ నియంత్రణ మరియు ఆరోగ్య పథకాలు ఈ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తాయి.

84. ‘జీరో పాపులేషన్ గ్రోత్’ (Zero Population Growth) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) జనన రేటు మరియు మరణ రేట్లు సమానంగా ఉండి, జనాభా వృద్ధి సున్నా కావడం, B) జనాభా పూర్తిగా అంతరించిపోవడం, C) మరణాలు మాత్రమే ఉండటం, D) జననాలు మాత్రమే ఉండటం
• సమాధానం: A) జనన రేటు మరియు మరణ రేట్లు సమానంగా ఉండి, జనాభా వృద్ధి సున్నా కావడం
• వివరణ: జననాలు, మరణాలు సమతుల్యమైతే జనాభా పరిమాణంలో మార్పు ఉండదు.

85. భారతదేశ జనాభా లెక్కల (Census) పర్యవేక్షణ మరియు నిర్వహణ చేసే కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఆఫీస్ ఆఫ్ ది రిజిస్ట్రార్ జనరల్ అండ్ సెన్సస్ కమిషనర్, B) ఎన్‌ఎస్‌ఓ, C) నీతి ఆయోగ్, D) ఆర్బీఐ
• సమాధానం: A) ఆఫీస్ ఆఫ్ ది రిజిస్ట్రార్ జనరల్ అండ్ సెన్సస్ కమిషనర్
• వివరణ: హోమ్ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఈ ఆఫీస్ సెన్సస్ పనులను పర్యవేక్షిస్తుంది.

86. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో జనాభా వృద్ధి రేటు రుణాత్మకంగా (Negative Growth Rate) నమోదైన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) నాగాలాండ్, B) కేరళ, C) గోవా, D) సిక్కిమ్
• సమాధానం: A) నాగాలాండ్
• వివరణ: 2011 సెన్సస్ ప్రకారం నాగాలాండ్ రాష్ట్రంలో జనాభా వృద్ధి రేటు -0.58% (రుణాత్మకం) నమోదైంది.

87. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా గల జిల్లా ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) థానే (మహారాష్ట్ర), B) ముంబై, C) బెంగళూరు, D) చెన్నై
• సమాధానం: A) థానే (మహారాష్ట్ర)
• వివరణ: 2011 లెక్కల ప్రకారం మహారాష్ట్రలోని థానే జిల్లా అత్యధిక జనాభా కలిగిన జిల్లాగా నిలిచింది.

88. జనాభా శాస్త్రంలో ‘ఏజ్ పిరమిడ్’ (Age Pyramid) దేనిని వివరిస్తుంది?

• ఆప్షన్స్: A) జనాభా యొక్క వయస్సు మరియు లింగాల వారీగా నిర్మాణాన్ని, B) కేవలం అక్షరాస్యతను, C) మరణాల రేటును, D) వలసలను
• సమాధానం: A) జనాభా యొక్క వయస్సు మరియు లింగాల వారీగా నిర్మాణాన్ని
• వివరణ: ఏజ్ పిరమిడ్ ద్వారా వివిధ వయస్సుల వారి సంఖ్య మరియు లింగ నిష్పత్తి తెలుస్తుంది.

89. భారతదేశంలో ‘కుటుంబ నియంత్రణ’ అనే పదాన్ని మార్చి ప్రస్తుతం ఏ పేరుతో అమలు చేస్తున్నారు?

• ఆప్షన్స్: A) కుటుంబ సంక్షేమం (Family Welfare), B) జనాభా నియంత్రణ, C) సంతోష కుటుంబం, D) చిన్న కుటుంబం
• సమాధానం: A) కుటుంబ సంక్షేమం (Family Welfare)
• వివరణ: ప్రభుత్వాలు దీనిని కుటుంబ సంక్షేమ కార్యక్రమంగా సమగ్రంగా మలిచాయి.

90. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో నివసించే మొత్తం జనాభా ప్రపంచ జనాభాలో సుమారు ఎంత శాతంగా ఉంది?

• ఆప్షన్స్: A) 17.5%, B) 20%, C) 10%, D) 25%
• సమాధానం: A) 17.5%
• వివరణ: ప్రపంచ జనాభాలో భారత్ 17.5% వాటాను కలిగి ఉంది.

91. జనాభా సిద్ధాంతాలలో ‘ఆప్టిమమ్ పాపులేషన్ థియరీ’ (Optimum Population Theory) ని ప్రతిపాదించిన వారు ఎవరు?

• ఆప్షన్స్: A) ఎడ్విన్ కెన్నన్ (Edwin Cannan) మరియు డాల్టన్, B) థామస్ మాల్టస్, C) కార్ల్ మార్క్స్, D) ఆదామ్ స్మిత్
• సమాధానం: A) ఎడ్విన్ కెన్నన్ (Edwin Cannan) మరియు డాల్టన్
• వివరణ: దేశ వనరులకు తగినట్లుగా సరిపడా జనాభాను ఆప్టిమమ్ పాపులేషన్ అంటారు.

92. భారతదేశంలో ప్రతి పదేళ్లకు ఒకసారి జనాభా లెక్కలు (Census) తీసే సంప్రదాయం ఎప్పటి నుండి నిరంతరంగా జరుగుతోంది?

• ఆప్షన్స్: A) 1881 నుండి, B) 1901 నుండి, C) 1921 నుండి, D) 1951 నుండి
• సమాధానం: A) 1881 నుండి
• వివరణ: 1881 నుండి క్రమం తప్పకుండా ప్రతి పదేళ్లకు ఒకసారి సెన్సస్ నిర్వహిస్తున్నారు.

93. జనాభా శాస్త్రంలో ‘సెక్స్ రేషియో’ (Sex Ratio) అనగా అర్థం ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) ప్రతి వేయి మంది పురుషులకు ఉన్న మహిళల సంఖ్య, B) ప్రతి వంద మందికి పురుషులు, C) పిల్లల నిష్పత్తి, D) వృద్ధుల నిష్పత్తి
• సమాధానం: A) ప్రతి వేయి మంది పురుషులకు ఉన్న మహిళల సంఖ్య
• వివరణ: లింగ నిష్పత్తిని ఈ విధంగా కొలుస్తారు.

94. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యధిక జనాభా గల కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) ఢిల్లీ, B) పుదుచ్చేరి, C) చండీగఢ్, D) లడఖ్
• సమాధానం: A) ఢిల్లీ
• వివరణ: కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో ఢిల్లీ మొదటి స్థానంలో ఉంది.

95. భారతదేశంలో ‘జనాభా విధానం’ రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించిన స్వామినాథన్ కమిటీ నివేదిక ఏ సంవత్సరంలో ఇవ్వబడింది?

• ఆప్షన్స్: A) 2000 సంవత్సరంలో, B) 1991లో, C) 2005లో, D) 1976లో
• సమాధానం: A) 2000 సంవత్సరంలో
• వివరణ: నేషనల్ పాపులేషన్ పాలసీ 2000 రూపకల్పనకు ఈ కమిటీ సిఫారసులు ఆధారం.

96. జనాభా శాస్త్రంలో ‘డిపెండెన్సీ రేషియో’ (Dependency Ratio – ఆశ్రిత నిష్పత్తి) అనగా ఏమిటి?

• ఆప్షన్స్: A) పనిచేయని వయస్సు వారు (పిల్లలు మరియు వృద్ధులు) పని చేసే వయస్సులో ఉన్న వారిపై ఆధారపడే నిష్పత్తి, B) కేవలం పిల్లల శాతం, C) నిరుద్యోగుల శాతం, D) మహిళల శాతం
• సమాధానం: A) పనిచేయని వయస్సు వారు (పిల్లలు మరియు వృద్ధులు) పని చేసే వయస్సులో ఉన్న వారిపై ఆధారపడే నిష్పత్తి
• వివరణ: ఆశ్రిత జనాభాను శ్రామిక జనాభాతో పోల్చి డిపెండెన్సీ రేషియో లెక్కిస్తారు.

97. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో ముస్లిం జనాభా శాతం సుమారుగా ఎంత?

• ఆప్షన్స్: A) 14.2%, B) 10%, C) 18%, D) 8%
• సమాధానం: A) 14.2%
• వివరణ: 2011 లెక్కల ప్రకారం హిందువులు దాదాపు 79.8% ఉండగా, ముస్లింలు 14.2% ఉన్నారు.

98. భారతదేశంలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) లక్షద్వీప్, B) ఢిల్లీ, C) చండీగఢ్, D) పుదుచ్చేరి
• సమాధానం: A) లక్షద్వీప్
• వివరణ: లక్షద్వీప్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అత్యధిక అక్షరాస్యత కలిగి ఉంది.

99. భారతదేశంలో జనాభా వృద్ధిని నియంత్రించడానికి ప్రభుత్వం అమలు చేసిన బలవంతపు కుటుంబ నియంత్రణ ఏ కాలంలో అత్యంత వివాదాస్పదమైంది?

• ఆప్షన్స్: A) అత్యవసర పరిస్థితి కాలం (1975-1977), B) 1952లో, C) 2000లో, D) 1991లో
• సమాధానం: A) అత్యవసర పరిస్థితి కాలం (1975-1977)
• వివరణ: ఎమర్జెన్సీ సమయంలో కుటుంబ నియంత్రణ బలవంతంగా అమలు చేయడం దేశవ్యాప్తంగా వివాదాస్పదమైంది.

100. 2011 సెన్సస్ ప్రకారం భారతదేశంలో అత్యల్ప జనసాంద్రత కలిగిన రాష్ట్రం ఏది?

• ఆప్షన్స్: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్, B) సిక్కిమ్, C) మిజోరాం, D) గోవా
• సమాధానం: A) అరుణాచల్ ప్రదేశ్
• వివరణ: అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో జనసాంద్రత అత్యల్పంగా చదరపు కి.మీ.కు 17 మందిగా ఉంది.