భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక హక్కులు (ఆర్టికల్స్ 12 నుండి 35) పై పోటీ పరీక్షలలో తరచూ అడిగే అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్నల మొదటి భాగం (Part 1) కింద ఇవ్వబడింది.

ప్రాథమిక హక్కులు ప్రాక్టీస్ బిట్స్ టాప్ 60 పార్ట్ 1

1. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్ని ‘భారతీయ మెగ్నా కార్టా’ (Magna Carta of India) అని పిలుస్తారు?

A) భాగం II B) భాగం III C) భాగం IV D) భాగం IVA

జవాబు: B) భాగం III వివరణ: రాజ్యాంగంలోని 3వ భాగంలో ఉన్న ఆర్టికల్స్ 12 నుండి 35 వరకు పౌరుల ప్రాథమిక హక్కుల గురించి వివరిస్తాయి. ఇంగ్లాండ్ రాజు కింగ్ జాన్ 1215లో పౌరులకు జారీ చేసిన ‘మెగ్నా కార్టా’ ఆధారంగా దీనిని ఆ పేరుతో పిలుస్తారు.

2. భారత రాజ్యాంగంలో ప్రాథమిక హక్కుల భావనను ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించారు? A) బ్రిటన్ B) అమెరికా (US Bill of Rights) C) ఐర్లాండ్ D) రష్యా జవాబు: B) అమెరికా (US Bill of Rights) వివరణ: అమెరికా రాజ్యాంగంలోని ‘బిల్ ఆఫ్ రైట్స్’ నుండి ప్రేరణ పొంది భారత రాజ్యాంగంలో ప్రాథమిక హక్కులను చేర్చారు.

3. ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం ‘రాజ్యం’ (State) అనే నిర్వచనం కిందకు రానిది ఏది? A) కేంద్ర పార్లమెంట్ మరియు ప్రభుత్వం B) రాష్ట్ర శాసనసభ మరియు ప్రభుత్వం C) స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థలు (పంచాయతీలు/మున్సిపాలిటీలు) D) ప్రభుత్వం నుండి ఎలాంటి సహాయం పొందని ప్రైవేట్ వ్యక్తులు/సంస్థలు జవాబు: D) ప్రభుత్వం నుండి ఎలాంటి సహాయం పొందని ప్రైవేట్ వ్యక్తులు/సంస్థలు వివరణ: ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం ప్రభుత్వం, పార్లమెంట్, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థలు మరియు ప్రభుత్వ నిధులతో పనిచేసే సంస్థలు ‘రాజ్యం’ పరిధిలోకి వస్తాయి.

4. ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం కలిగించే చట్టాలు చెల్లవని (న్యాయ సమీక్షాధికారం – Judicial Review) స్పష్టం చేసే ఆర్టికల్ ఏది? A) ఆర్టికల్ 12 B) ఆర్టికల్ 13 C) ఆర్టికల్ 14 D) ఆర్టికల్ 32 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 13 వివరణ: ఆర్టికల్ 13(2) ప్రకారం ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా శాసనసభలు చేసే ఏ చట్టమైనా చెల్లకుండా చేసే అధికారం న్యాయస్థానాలకు ఉంది.

5. “చట్టం ముందు సమానత్వం” (Equality before Law) ను బ్రిటన్ నుండి గ్రహించగా, “చట్టం ద్వారా సమాన పరిరక్షణ” (Equal Protection of Laws) ను ఏ దేశం నుండి గ్రహించారు? A) కెనడా B) ఆస్ట్రేలియా C) అమెరికా (USA) D) ఫ్రాన్స్ జవాబు: C) అమెరికా (USA) వివరణ: ఆర్టికల్ 14 లో ఉన్న ‘చట్టం ముందు సమానత్వం’ ప్రతికూల భావన (బ్రిటన్), ‘చట్టం ద్వారా సమాన పరిరక్షణ’ అనుకూల భావన (అమెరికా).

6. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15 ప్రకారం రాజ్యం పౌరుల పట్ల ఏ ఐదు ఆధారాలపై మాత్రమే వివక్ష చూపరాదు? A) మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం B) భాష, మతం, కులం, ఆర్థిక పరిస్థితి, నివాసం C) మతం, కులం, ప్రాంతం, ఉద్యోగం, లింగం D) కులం, వర్గం, భాష, జన్మస్థలం, ఆస్తి జవాబు: A) మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం వివరణ: ఆర్టికల్ 15(1) ప్రకారం ఈ 5 ఆధారాలపై మాత్రమే రాజ్యం పౌరుల పట్ల వివక్ష చూపకూడదు.

7. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు (EWS) 10% రిజర్వేషన్లు కల్పించిన 103వ రాజ్యాంగ సవరణ (2019) ద్వారా చేర్చబడిన ఆర్టికల్స్ ఏవి? A) 15(6) మరియు 16(6) B) 15(4) మరియు 16(4) C) 15(5) మరియు 16(5) D) 19(1) మరియు 21A జవాబు: A) 15(6) మరియు 16(6) వివరణ: 103వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 15(6) (విద్యలో రిజర్వేషన్లు) మరియు 16(6) (ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్లు) చేర్చారు.

8. అస్పృశ్యతా నివారణ గురించి తెలిపే ఆర్టికల్ 17 అమలు కోసం చేసిన ‘అస్పృశ్యత నివారణ చట్టం 1955’ పేరును 1976లో ఏమని మార్చారు? A) ఎస్సీ/ఎస్టీ అట్రాసిటీ చట్టం B) పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం (Protection of Civil Rights Act) C) మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం D) సామాజిక న్యాయ చట్టం జవాబు: B) పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం వివరణ: 1976 లో ఈ చట్టానికి సవరణలు చేసి ‘పౌర హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1955’ గా నామకరణం చేశారు.

9. భారతరత్న, పద్మశ్రీ వంటి బిరుదులు/పురస్కారాలు ప్రధానం చేయడం ఆర్టికల్ 18 ప్రకారం ఉల్లంఘన కాదని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో తీర్పు ఇచ్చింది? A) గోపాలన్ కేసు (1950) B) కేసవానంద భారతి కేసు (1973) C) బాలాజీ రాఘవన్ కేసు (1996) D) మేనకా గాంధీ కేసు (1978) జవాబు: C) బాలాజీ రాఘవన్ కేసు (1996) వివరణ: జాతీయ పురస్కారాలు ఆర్టికల్ 18 కింద నిషేధించబడిన బిరుదులు (Titles) కావని, కానీ వీటిని పేర్ల ముందు లేదా వెనుక ఉపవాచకాలుగా వాడకూడదని కోర్టు తెలిపింది.

10. ఆర్టికల్ 19 ప్రస్తుతం పౌరులకు ఎన్ని రకాల స్వాతంత్ర్యాలను హామీ ఇస్తుంది? A) 7 B) 6 C) 5 D) 8 జవాబు: B) 6 వివరణ: మొదట 7 స్వేచ్ఛలు ఉండేవి. 1978 లో 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ‘ఆస్తి సంపాదించే స్వాతంత్ర్యం’ [ఆర్టికల్ 19(1)(f)] ని తొలగించడంతో ప్రస్తుతం 6 మాత్రమే ఉన్నాయి.

11. ఆర్టికల్ 20(2) లో పేర్కొన్న ‘రెట్టింపు శిక్ష నిషేధం’ (Double Jeopardy) అనే సూత్రం అర్థం ఏమిటి? A) ఒకే నేరానికి ఒకరి కంటే ఎక్కువమందిని శిక్షించరాదు B) ఒకే నేరానికి ఒక వ్యక్తిని ఒకసారి కంటే ఎక్కువ విచారించి శిక్షించరాదు C) నేరం చేసిన నాటి చట్టం కన్నా ఎక్కువ శిక్ష విధించరాదు D) తనపై తాను సాక్ష్యం చెప్పుకోవడానికి బలవంతం చేయరాదు జవాబు: B) ఒకే నేరానికి ఒక వ్యక్తిని ఒకసారి కంటే ఎక్కువ విచారించి శిక్షించరాదు వివరణ: ఆర్టికల్ 20(2) ప్రకారం ఒక వ్యక్తి ఒక నేరానికి ఒకసారి కంటే ఎక్కువ విచారణకు లేదా శిక్షకు గురికాకూడదు.

12. ‘రహస్యత హక్కు’ లేదా ‘వ్యక్తిగత గోప్యత హక్కు’ (Right to Privacy) ఆర్టికల్ 21 కింద ప్రాథమిక హక్కు అని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో పేర్కొంది? A) కేసవానంద భారతి కేసు (1973) B) జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017) C) శ్రేయా సింఘాల్ కేసు (2015) D) ఇందిరా సాహ్ని కేసు (1992) జవాబు: B) జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017) వివరణ: 9 మంది న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఏకగ్రీవంగా రైట్ టు ప్రైవసీ అనేది ఆర్టికల్ 21 లో భాగమేనని తీర్పు ఇచ్చింది.

13. 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (2002) ద్వారా చేర్చబడిన ఆర్టికల్ 21A ప్రకారం ఉచిత నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య ఏ వయోవర్గానికి వర్తిస్తుంది? A) 0 నుండి 6 సంవత్సరాలు B) 6 నుండి 14 సంవత్సరాలు C) 6 నుండి 18 సంవత్సరాలు D) 5 నుండి 12 సంవత్సరాలు జవాబు: B) 6 నుండి 14 సంవత్సరాలు వివరణ: 6 నుండి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్యను అందించడం ప్రాథమిక హక్కుగా మారింది. (దీని ఆధారంగా 2009 లో RTE చట్టం చేశారు).

14. ముందస్తు నిర్బంధ చట్టం (Preventive Detention) కింద ఒక వ్యక్తిని సలహా మండలి అనుమతి లేకుండా గరిష్టంగా ఎంతకాలం నిర్బంధంలో ఉంచవచ్చు? A) 1 నెల B) 2 నెలలు C) 3 నెలలు D) 6 నెలలు జవాబు: C) 3 నెలలు వివరణ: ఆర్టికల్ 22(4) ప్రకారం అడ్వైజరీ బోర్డు అనుమతి లేకుండా ఏ వ్యక్తిని 3 నెలలకు మించి నిర్బంధించకూడదు.

15. మనుషుల అక్రమ రవాణా (Human Trafficking) మరియు వెట్టిచాకిరీ (Forced Labour) నిషేధించే ఆర్టికల్ ఏది? A) ఆర్టికల్ 23 B) ఆర్టికల్ 24 C) ఆర్టికల్ 25 D) ఆర్టికల్ 21 జవాబు: A) ఆర్టికల్ 23 వివరణ: ఆర్టికల్ 23 మనుషుల అమ్మకాలు, కొనుగోళ్ళు మరియు వెట్టిచాకిరీని తీవ్ర నేరంగా పరిగణిస్తుంది.

16. బాలకార్మిక వ్యవస్థ నివారణకు సంబంధించి ఆర్టికల్ 24 ప్రకారం ఏ వయస్సు లోపు పిల్లలను ప్రమాదకర పరిశ్రమలలో పనిలో పెట్టకూడదు? A) 12 సంవత్సరాలు B) 14 సంవత్సరాలు C) 16 సంవత్సరాలు D) 18 సంవత్సరాలు జవాబు: B) 14 సంవత్సరాలు వివరణ: 14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను గనులు, ఫ్యాక్టరీలు మరియు ఇతర ప్రమాదకర పనులలో నియమించడం నిషిద్ధం.

17. సిక్కులు ‘కిర్పాన్’ (చిన్న కత్తి) ధరించడం ఏ ఆర్టికల్ కింద మత స్వేచ్ఛలో భాగంగా గుర్తించబడింది? A) ఆర్టికల్ 25 B) ఆర్టికల్ 26 C) ఆర్టికల్ 27 D) ఆర్టికల్ 28 జవాబు: A) ఆర్టికల్ 25 వివరణ: ఆర్టికల్ 25 వివరణ-1 ప్రకారం సిక్కులు కిర్పాన్ ధరించడం వారి మతాచారంలో భాగంగా పరిగణించబడుతుంది.

18. ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం ప్రభుత్వం ఏ నిర్దిష్ట మతాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రజలపై పన్నులు (Taxes) విధించరాదు? A) ఆర్టికల్ 25 B) ఆర్టికల్ 26 C) ఆర్టికల్ 27 D) ఆర్టికల్ 28 జవాబు: C) ఆర్టికల్ 27 వివరణ: పన్నుల రూపంలో వసూలు చేసిన ప్రజాధనాన్ని ఏ ఒక్క మత వ్యాప్తికి లేదా నిర్వహణకు ఉపయోగించకూడదు. పన్నులు నిషేధించబడ్డాయి కానీ రుసుములు (Fees) విధించవచ్చు.

19. అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు (Minorities) విద్యా సంస్థలను నెలకొల్పి నిర్వహించుకునే హక్కును తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది? A) ఆర్టికల్ 28 B) ఆర్టికల్ 29 C) ఆర్టికల్ 30 D) ఆర్టికల్ 31 జవాబు: C) ఆర్టికల్ 30 వివరణ: మతపరమైన మరియు భాషాపరమైన అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు తమకిష్టమైన విద్యాసంస్థలను నెలకొల్పుకోవడానికి ఆర్టికల్ 30 హక్కు కల్పిస్తుంది.

20. ఆర్టికల్ 32 ను రాజ్యాంగానికి “ఆత్మ మరియు హృదయం” (Heart and Soul of the Constitution) అని అభివర్ణించినది ఎవరు? A) జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ B) డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ C) సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ D) డాక్టర్ బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్ జవాబు: B) డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ వివరణ: ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం వాటిల్లినప్పుడు నేరుగా అత్యున్నత న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించే హక్కు (రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు) కల్పిస్తుంది కాబట్టి అంబేడ్కర్ దీనిని ఆ విధంగా అభివర్ణించారు.

21. అనధికారికంగా నిర్బంధించబడిన వ్యక్తిని కోర్టు ముందు భౌతికంగా ప్రవేశపెట్టాలని ఆదేశించే రిట్ ఏది? A) మేండమస్ B) హెబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus) C) ప్రోహిబిషన్ D) సెర్షియోరరి జవాబు: B) హెబియస్ కార్పస్ వివరణ: హెబియస్ కార్పస్ అంటే లాటిన్‌లో “To have the body of” (వ్యక్తిని భౌతికంగా హాజరుపరచడం). ఇది ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ వ్యక్తులకు వ్యతిరేకంగా జారీ చేయవచ్చు.

22. “మేము ఆదేశిస్తున్నాము” (We Command) అనే అర్థం ఇచ్చే రిట్ ఏది మరియు ఇది ఎవరిపై జారీ చేయబడదు? A) మేండమస్ – ప్రైవేట్ వ్యక్తులు, రాష్ట్రపతి/గవర్నర్లపై జారీ కాదు B) హెబియస్ కార్పస్ – కోర్టులపై జారీ కావు C) క్వో-వారంటో – అధికారులపై జారీ కావు D) సెర్షియోరరి – దిగువ కోర్టులపై జారీ కావు జవాబు: A) మేండమస్ – ప్రైవేట్ వ్యక్తులు, రాష్ట్రపతి/గవర్నర్లపై జారీ కాదు వివరణ: విధులు నిర్వర్తించని ప్రభుత్వ అధికారిని విధి నిర్వహణ చేయాలని ఆదేశించే రిట్ మేండమస్. కానీ ప్రైవేట్ వ్యక్తులు, రాష్ట్రపతి, గవర్నర్లపై దీనిని జారీ చేయలేరు.

23. దిగువ న్యాయస్థానాలు తమ అధికార పరిధిని దాటి వ్యవహరించకుండా నిరోధించేందుకు ఎగువ న్యాయస్థానాలు జారీ చేసే రిట్ ఏది? A) హెబియస్ కార్పస్ B) మేండమస్ C) ప్రోహిబిషన్ (Prohibition) D) క్వో-వారంటో జవాబు: C) ప్రోహిబిషన్ వివరణ: ప్రోహిబిషన్ అంటే “నిషేధించడం/నిలిపివేయడం”. కేసు విచారణ దిగువ కోర్టులో పెండింగ్‌లో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే దీనిని జారీ చేస్తారు.

24. “ఏ అధికారంతో లేదా అర్హతతో మీరు ఈ ప్రభుత్వ పదవిలో ఉన్నారు” అని ప్రశ్నించే రిట్ ఏది? A) సెర్షియోరరి B) క్వో-వారంటో (Quo-Warranto) C) మేండమస్ D) ప్రోహిబిషన్ జవాబు: B) క్వో-వారంటో వివరణ: చట్టవిరుద్ధంగా ప్రభుత్వ పదవిని ఆక్రమించిన వ్యక్తికి వ్యతిరేకంగా ఈ రిట్ జారీ చేస్తారు.

25. సైనిక దళాలు, నిఘా సంస్థల సిబ్బంది ప్రాథమిక హక్కులపై పరిమితులు విధించే అధికారం రాజ్యాంగం ప్రకారం ఎవరికి ఉంటుంది? A) ఆర్టికల్ 33 ప్రకారం పార్లమెంటుకు మాత్రమే B) ఆర్టికల్ 34 ప్రకారం రాష్ట్రపతికి మాత్రమే C) ఆర్టికల్ 35 ప్రకారం సుప్రీంకోర్టుకు D) రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు జవాబు: A) ఆర్టికల్ 33 ప్రకారం పార్లమెంటుకు మాత్రమే వివరణ: క్రమశిక్షణ, విధి నిర్వహణ కోసం సైనిక దళాల ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే చట్టాలు చేసే అధికారం పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంది.

26. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (ఆర్టికల్ 352) అమలులో ఉన్న సమయంలో కూడా రద్దు చేయలేని ప్రాథమిక హక్కులు ఏవి? A) ఆర్టికల్ 14 మరియు 19 B) ఆర్టికల్ 19 మరియు 21 C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21 D) ఆర్టికల్ 21 మరియు 22 జవాబు: C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21 వివరణ: 1978 లో చేసిన 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ప్రకారం అత్యవసర పరిస్థితిలో కూడా ఆర్టికల్ 20 (నేరాల శిక్షల నుండి రక్షణ) మరియు ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) రద్దు కావు.

27. 1978 లో 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ‘ఆస్తి హక్కు’ ని ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుండి తొలగించి ఏ ఆర్టికల్‌లో చేర్చారు? A) భాగం XII, ఆర్టికల్ 300A B) భాగం XI, ఆర్టికల్ 300 C) భాగం XIV, ఆర్టికల్ 301 D) భాగం III, ఆర్టికల్ 31 జవాబు: A) భాగం XII, ఆర్టికల్ 300A వివరణ: ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల (ఆర్టికల్ 31) నుండి తొలగించి, ఆర్టికల్ 300A కింద సాధారణ చట్టబద్ధమైన హక్కుగా మార్చారు.

28. ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగ ‘మూల తత్వాన్ని’ (Basic Structure) మార్చే అధికారం లేదని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో తీర్పు ఇచ్చింది? A) శంకరీ ప్రసాద్ కేసు (1951) B) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967) C) కేసవానంద భారతి కేసు (1973) D) మిమర్వా మిల్స్ కేసు (1980) జవాబు: C) కేసవానంద భారతి కేసు (1973) వివరణ: 13 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ‘Basic Structure Doctrine’ ను ప్రతిపాదించింది.

29. సుప్రీంకోర్టు ఆర్టికల్ 32 ప్రకారం రిట్‌లను జారీ చేయగా, హైకోర్టులు ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం రిట్‌లను జారీ చేస్తాయి? A) ఆర్టికల్ 226 B) ఆర్టికల్ 227 C) ఆర్టికల్ 136 D) ఆర్టికల్ 143 జవాబు: A) ఆర్టికల్ 226 వివరణ: ఆర్టికల్ 226 ప్రకారం హైకోర్టులు ప్రాథమిక హక్కులతో పాటు ఇతర సాధారణ చట్టబద్ధమైన హక్కుల కోసం కూడా రిట్‌లను జారీ చేయవచ్చు (హైకోర్టు రిట్ పరిధి సుప్రీంకోర్టు కంటే విస్తృతమైనది).

30. ఆర్టికల్ 35 ప్రకారం ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించి శిక్షార్హమైన చట్టాలు చేసే అధికారం ఎవరికి మాత్రమే ఉంటుంది? A) సుప్రీంకోర్టుకు B) పార్లమెంటుకు మాత్రమే C) రాష్ట్ర శాసనసభలకు D) రాష్ట్రపతికి జవాబు: B) పార్లమెంటుకు మాత్రమే వివరణ: దేశమంతటా ప్రాథమిక హక్కుల అమలులో ఏకరూపత ఉండటం కోసం చట్టాలు చేసే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఇచ్చారు, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఇవ్వలేదు.

ప్రాథమిక హక్కులు (ఆర్టికల్స్ 12 నుండి 35) మరియు రాజ్యాంగ సవరణలపై పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే 31 నుండి 60 వరకు గల ముఖ్యమైన MCQలు మరియు వాటి విశ్లేషణ కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

31. రాజ్యాంగ అమలుకు ముందు ఉన్న చట్టాలు (Pre-Constitutional Laws) ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉంటే అవి చెల్లకుండా పోతాయని తెలిపే ‘గ్రహణ సిద్ధాంతం’ (Doctrine of Eclipse) ఏ ఆర్టికల్‌కు చెందుతుంది? A) ఆర్టికల్ 13(1) B) ఆర్టికల్ 13(2) C) ఆర్టికల్ 13(3) D) ఆర్టికల్ 14 జవాబు: A) ఆర్టికల్ 13(1) వివరణ: ఆర్టికల్ 13(1) ప్రకారం రాజ్యాంగం అమలులోకి రావడానికి ముందు ఉన్న చట్టాలు ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం కలిగిస్తే, ఆ హక్కుల చేత నొక్కివేయబడి (గ్రహణం పట్టి) నిర్వీర్యమవుతాయి. (భికాజీ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ ఎంపీ కేసులో సుప్రీంకోర్టు దీనిని స్పష్టం చేసింది).

32. ఒక చట్టంలోని చెల్లుబాటు కాని భాగాన్ని తొలగించి, మిగిలిన భాగాన్ని అమలు చేసే ‘వేరుచేసే సిద్ధాంతం’ (Doctrine of Severability) ఏ ఆర్టికల్ ఆధారంగా ఉద్భవించింది? A) ఆర్టికల్ 12 B) ఆర్టికల్ 13 C) ఆర్టికల్ 32 D) ఆర్టికల్ 368 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 13 వివరణ: ఒక చట్టంలో ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న భాగాన్ని మాత్రమే వేరు చేసి రద్దు చేయవచ్చని, మొత్తం చట్టాన్ని రద్దు చేయాల్సిన అవసరం లేదని ఈ సిద్ధాంతం చెబుతుంది (ఎ.కె. గోపాలన్ కేసు, 1950).

33. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 (‘చట్టం ముందు సమానత్వం’) కు క్రింది వాటిలో ఏది మినహాయింపు కిందకు వస్తుంది? A) ఆర్టికల్ 361 ప్రకారం రాష్ట్రపతి మరియు గవర్నర్లకు లభించే మినహాయింపులు B) విదేశీ రాయబారులు మరియు దౌత్యవేత్తలకు లభించే మినహాయింపులు C) ఆర్టికల్ 31C కింద చేసే చట్టాలు D) పైవన్నీ జవాబు: D) పైవన్నీ వివరణ: ఆర్టికల్ 14 సార్వత్రికమైనది కాదు. రాష్ట్రపతి/గవర్నర్లపై పదవిలో ఉండగా క్రిమినల్ కేసులు పెట్టకూడదు (ఆర్టికల్ 361). విదేశీ దౌత్యవేత్తలకు యుఎన్‌ఓ చట్టాల ప్రకారం మినహాయింపు ఉంటుంది. అలాగే ఆర్టికల్ 31C అమలులోకి వస్తే ఆర్టికల్ 14 వర్తించదు.

34. ఓబీసీ (OBC) రిజర్వేషన్లలో ‘క్రీమీ లేయర్’ (Creamy Layer) సూత్రాన్ని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో ప్రతిపాదించింది? A) శంకరీ ప్రసాద్ కేసు (1951) B) ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1992) C) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980) D) షాబానో కేసు (1985) జవాబు: B) ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1992) వివరణ: మండల కమిషన్ కేసుగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఇందిరా సాహ్ని కేసులో సుప్రీంకోర్టు 27% ఓబీసీ రిజర్వేషన్లను సమర్థిస్తూనే, ఆర్థికంగా ముందంజలో ఉన్న ‘క్రీమీ లేయర్’ వారికి రిజర్వేషన్లు వర్తించవని తీర్పునిచ్చింది.

35. ఎస్సీ మరియు ఎస్టీ వర్గాలకు ఉద్యోగాల్లో ‘పదోన్నతులలో (Promotions) రిజర్వేషన్లు’ కల్పించడానికి ఆర్టికల్ 16(4A) ని ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చారు? A) 44వ సవరణ (1978) B) 77వ సవరణ (1995) C) 81వ సవరణ (2000) D) 85వ సవరణ (2001) జవాబు: B) 77వ సవరణ (1995) వివరణ: ఇందిరా సాహ్ని తీర్పులో పదోన్నతుల్లో రిజర్వేషన్లు చెల్లవని కోర్టు చెప్పగా, పార్లమెంట్ 77వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 16(4A) ని చేర్చి ఎస్సీ/ఎస్టీలకు ప్రమోషన్లలో రిజర్వేషన్లను పునరుద్ధరించింది.

36. ఆర్టికల్ 19(1)(a) లోని ‘వాక్ స్వాతంత్ర్యం మరియు భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ’ పై ఆర్టికల్ 19(2) ప్రకారం ఎన్ని రకాల హేతుబద్ధమైన పరిమితులు (Reasonable Restrictions) విధించవచ్చు? A) 6 B) 7 C) 8 D) 10 జవాబు: C) 8 వివరణ: దేశ సార్వభౌమాధికారం, సమగ్రత, రాజ్య భద్రత, విదేశాలతో మైత్రి, శాంతిభద్రతలు, నైతికత, కోర్టు ధిక్కారం, మాననష్టం, నేరానికి ప్రోత్సహించడం అనే 8 ఆధారాలపై ఈ స్వేచ్ఛపై పరిమితులు విధించవచ్చు.

37. పౌరులు ‘సహకార సంఘాలను’ (Co-operative Societies) ఏర్పాటు చేసుకునే హక్కును ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 19(1)(c) లో ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు? A) 86వ సవరణ చట్టం (2002) B) 91వ సవరణ చట్టం (2003) C) 97వ సవరణ చట్టం (2011) D) 100వ సవరణ చట్టం (2015) జవాబు: C) 97వ సవరణ చట్టం (2011) వివరణ: 97వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 19(1)(c) లో సహకార సంఘాల ఏర్పాటును ప్రాథమిక హక్కుగా మార్చారు మరియు భాగాలు IX-B ని రాజ్యాంగంలో చేర్చారు.

38. ఆర్టికల్ 20(1) లో పేర్కొన్న ‘గతకాలపు ప్రభావ చట్టాల నిషేధం’ (Protection against Ex-post Facto Laws) ఏ కేసులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది? A) సివిల్ కేసులు (Civil Cases) B) క్రిమినల్ కేసులు (Criminal Cases) C) పన్నుల కేసులు (Taxation) D) ఎ మరియు బి రెండూ జవాబు: B) క్రిమినల్ కేసులు (Criminal Cases) వివరణ: ఆర్టికల్ 20(1) రక్షణ కేవలం క్రిమినల్ చట్టాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది. సివిల్ చట్టాలను లేదా పన్నుల చట్టాలను గతకాలపు తేదీల నుండి (Retrospectively) అమలు చేయవచ్చు.

39. ఆర్టికల్ 20(3) ‘స్వయంగా తనపై తానే సాక్ష్యం చెప్పుకోవడానికి వ్యతిరేకంగా రక్షణ’ (Self-Incrimination) క్రింది వాటిలో దేనికి వర్తించదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది? A) బొటనవేలి ముద్రలు ఇవ్వడం (Thumb Impressions) B) సంతకం లేదా రక్త నమూనాలు (Blood Samples) ఇవ్వడం C) శరీరాన్ని పరీక్షకు అప్పగించడం D) పైవన్నీ జవాబు: D) పైవన్నీ వివరణ: ‘స్టేట్ ఆఫ్ బొంబాయి వర్సెస్ కాథీ కాలు’ కేసులో సుప్రీంకోర్టు భౌతిక లేదా మెటీరియల్ సాక్ష్యాలు (రక్తం, వేలిముద్రలు మొదలైనవి) సేకరించడం ఆర్టికల్ 20(3) ఉల్లంఘన కాదని తీర్పు ఇచ్చింది.

40. ఆర్టికల్ 21 లోని ‘చట్టం నిర్దేశించిన పద్ధతి’ (Procedure Established by Law) అనే సూత్రాన్ని ‘చట్టం యొక్క సక్రమమైన పద్ధతి’ (Due Process of Law) గా సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసు ద్వారా విస్తరించింది? A) ఎ.కె. గోపాలన్ కేసు (1950) B) మేనకా గాంధీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1978) C) శంకరన్ ప్రసాద్ కేసు (1951) D) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967) జవాబు: B) మేనకా గాంధీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1978) వివరణ: మేనకా గాంధీ కేసులో సుప్రీంకోర్టు అమెరికా రాజ్యాంగంలోని ‘Due Process of Law’ (చట్టం కేవలం విధానపరంగానే కాక, న్యాయబద్ధంగా, సమంజసంగా ఉండాలి) అనే భావనను ఆర్టికల్ 21 కు అనుసంధానించింది.

41. 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (2002) ద్వారా రాజ్యాంగంలో జరిగిన మార్పులకు సంబంధించి సరైనది ఏది? A) ఆర్టికల్ 21A రూపంలో ప్రాథమిక హక్కు చేర్చబడింది B) ఆర్టికల్ 45 లోని ఆదేశిక సూత్రంలో మార్పు చేశారు C) ఆర్టికల్ 51A(k) రూపంలో 11వ ప్రాథమిక విధిని చేర్చారు D) పైవన్నీ సరైనవే జవాబు: D) పైవన్నీ సరైనవే వివరణ: 86వ సవరణ ద్వారా 6-14 ఏళ్ల పిల్లల విద్యా హక్కును 21A గా హక్కుగా, ఆర్టికల్ 45 లో 0-6 ఏళ్ల పూర్వ ప్రాథమిక విద్యగా సవరించి, 51A(k) లో తల్లిదండ్రుల బాధ్యతగా చేర్చారు.

42. ఆర్టికల్ 24 ప్రకారం ఏ ఏ ప్రదేశాలలో 14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను పనిలో కుదర్చడం పూర్తిగా నిషేధించబడింది? A) గనులు (Mines) B) కర్మాగారాలు (Factories) C) ఇతర ప్రమాదకర వ్యాపారాలు (Hazardous Employments) D) పైవన్నీ జవాబు: D) పైవన్నీ వివరణ: ఆర్టికల్ 24 బాలకార్మిక వ్యవస్థను ప్రమాదకర రంగాలలో నిషేధిస్తుంది. (2016 బాలకార్మిక నిరోధక సవరణ చట్టం ప్రకారం అన్ని రంగాలలో 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లల పని నిషేధించబడింది).

43. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 26 ప్రకారం మతపరమైన వ్యవహారాల నిర్వహణా స్వేచ్ఛ ఏ రకమైన పరిమితులకు లోబడి ఉంటుంది? A) శాంతిభద్రతలు (Public Order) B) నైతికత (Morality) C) ఆరోగ్యం (Health) D) పైవన్నీ జవాబు: D) పైవన్నీ వివరణ: ఆర్టికల్ 25 మరియు 26 లలో లభించే మత స్వేచ్ఛ సంపూర్ణమైనది కాదు. ఇవి ప్రజాశాంతి, నైతికత మరియు ప్రజారోగ్యం అనే మూడు అంశాలకు లోబడి పనిచేస్తాయి.

44. సంపూర్ణంగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే విద్యాసంస్థలలో మతబోధనను ఏ ఆర్టికల్ నిరోధిస్తుంది? A) ఆర్టికల్ 25 B) ఆర్టికల్ 26 C) ఆర్టికల్ 27 D) ఆర్టికల్ 28(1) జవాబు: D) ఆర్టికల్ 28(1) వివరణ: ప్రభుత్వ నిధులతో నిర్వహించబడే విద్యాసంస్థల్లో ఎలాంటి మతబోధన చేయకూడదు. అయితే ట్రస్టుల ద్వారా స్థాపించబడి ప్రభుత్వం నడిపే సంస్థలకు ఇది మినహాయింపు.

45. ఆర్టికల్ 29(1) ప్రకారం తమ స్వంత భాష, లిపి, సంస్కృతిని పరిరక్షించుకునే హక్కు ఎవరికి లభిస్తుంది? A) కేవలం మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకులకు మాత్రమే B) కేవలం భాషాపరమైన అల్పసంఖ్యాకులకు మాత్రమే C) భారతదేశంలో నివసిస్తున్న ‘ఏ పౌరుల వర్గానికైనా’ (Any section of citizens) D) కేవలం విదేశీయులకు జవాబు: C) భారతదేశంలో నివసిస్తున్న ‘ఏ పౌరుల వర్గానికైనా’ వివరణ: ఆర్టికల్ 29(1) పరిధి కేవలం అల్పసంఖ్యాక వర్గాలకే పరిమితం కాదు. “Any section of citizens” అని పేర్కొనడం వల్ల ఇది మెజారిటీ వర్గాలకు కూడా వర్తిస్తుంది.

46. రాజ్యాంగం ప్రకారం భారతదేశంలో ‘అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు’ (Minorities) గా ఏ ప్రాతిపదికన వర్గీకరిస్తారు? A) మతం మరియు కులం B) మతం మరియు భాష C) భాష మరియు ప్రాంతం D) సంస్కృతి మరియు ఆర్థిక స్థితి జవాబు: B) మతం మరియు భాష వివరణ: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 30 లో కేవలం ‘మతపరమైన’ (Religious) మరియు ‘భాషాపరమైన’ (Linguistic) అల్పసంఖ్యాకులను మాత్రమే గుర్తించారు.

47. భూసంస్కరణల చట్టాలకు ప్రాథమిక హక్కుల నుండి రక్షణ కల్పిస్తూ, 9వ షెడ్యూల్‌ను ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రాజ్యాంగంలో చేర్చారు? A) 1వ రాజ్యాంగ సవరణ (1951) B) 4వ రాజ్యాంగ సవరణ (1955) C) 24వ రాజ్యాంగ సవరణ (1971) D) 44వ రాజ్యాంగ సవరణ (1978) జవాబు: A) 1వ రాజ్యాంగ సవరణ (1951) వివరణ: మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 31A, 31B మరియు 9వ షెడ్యూల్ చేర్చబడ్డాయి. 9వ షెడ్యూల్‌లో ఉంచిన చట్టాలపై న్యాయసమీక్ష ఉండదని భావించారు (అయితే 2007 ఐ.ఆర్. కోయెల్హో కేసులో 1973 తర్వాత చేర్చిన చట్టాలపై న్యాయసమీక్ష ఉంటుందని కోర్టు చెప్పింది).

48. ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 31C ని చేర్చి, ఆర్టికల్ 39(b) మరియు 39(c) లోని ఆదేశిక సూత్రాల అమలుకు ఆర్టికల్ 14, 19 లపై ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు? A) 24వ సవరణ (1971) B) 25వ సవరణ (1971) C) 42వ సవరణ (1976) D) 44వ సవరణ (1978) జవాబు: B) 25వ సవరణ (1971) వివరణ: 25వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 31C చేర్చబడింది. దీని ప్రకారం సమాజ శ్రేయస్సు కోసం ఆర్థిక వనరుల పంపిణీకి సంబంధించిన ఆదేశిక సూత్రాలను అమలు చేసే చట్టాలు ఆర్టికల్ 14, 19 లను ఉల్లంఘించినా చెల్లుతాయి.

49. దేశంలో ఏ ప్రాంతంలోనైనా ‘సైనిక పాలన’ (Martial Law) అమలులో ఉన్నప్పుడు ప్రాథమిక హక్కులపై పరిమితులు విధించే అధికారం ఏ ఆర్టికల్ ద్వారా లభిస్తుంది? A) ఆర్టికల్ 33 B) ఆర్టికల్ 34 C) ఆర్టికల్ 35 D) ఆర్టికల్ 352 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 34 వివరణ: ఆర్టికల్ 34 ప్రకారం మార్షల్ లా అమలులో ఉన్నప్పుడు శాంతిభద్రతల పునరుద్ధరణ కోసం పనిచేసిన సైనిక లేదా ప్రభుత్వ అధికారులకు పార్లమెంట్ నష్టపరిహారం/రక్షణ కల్పించవచ్చు.

50. ప్రాథమిక హక్కులను అమలు చేయడానికి మరియు ఉల్లంఘించిన వారికి శిక్షలు ఖరారు చేయడానికి చట్టాలు చేసే అధికారం రాజ్యాంగం ప్రకారం ఎవరికి మాత్రమే ఉంది? A) కేవలం రాష్ట్ర శాసనసభలకు B) కేవలం పార్లమెంటుకు (ఆర్టికల్ 35 ప్రకారం) C) సుప్రీంకోర్టుకు D) రాష్ట్రపతికి జవాబు: B) కేవలం పార్లమెంటుకు (ఆర్టికల్ 35 ప్రకారం) వివరణ: ఆర్టికల్ 35 ప్రకారం ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం చట్టాలు చేసే అధికారం పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంటుంది, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఉండదు (ఉదా: ఆర్టికల్ 17 అమలుకై అస్పృశ్యత నివారణ చట్టం చేయడం).

51. పార్లమెంటుకు ప్రాథమిక హక్కులతో సహా రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా సవరించే అధికారం ఉందని స్పష్టం చేసిన 24వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1971) ఏ కేసు తీర్పు ఫలితంగా వచ్చింది? A) శంకరీ ప్రసాద్ కేసు B) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967) C) కేసవానంద భారతి కేసు D) సజ్జన్ సింగ్ కేసు జవాబు: B) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967) వివరణ: గోలక్‌నాథ్ కేసులో పార్లమెంటుకు ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం లేదని కోర్టు తీర్పునివ్వడంతో, పార్లమెంట్ 24వ సవరణ తెచ్చి ఆర్టికల్ 13(4) మరియు 368(3) లను చేర్చి సవరణ అధికారాన్ని స్పష్టం చేసుకుంది.

52. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15(4) ప్రకారం సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు విశేష సౌకర్యాలు కల్పించే నిబంధన ఏ కేసు తీర్పు ఆధారంగా 1వ సవరణ (1951) ద్వారా చేర్చబడింది? A) స్టేట్ ఆఫ్ మద్రాస్ వర్సెస్ చంపకం దొరైరాజన్ (1951) B) రోమేష్ థాపర్ కేసు (1950) C) ఎంబీ జోషి కేసు D) కేశవ మాధవ మీనన్ కేసు జవాబు: A) స్టేట్ ఆఫ్ మద్రాస్ వర్సెస్ చంపకం దొరైరాజన్ (1951) వివరణ: మద్రాస్ ప్రభుత్వం జారీ చేసిన కమ్యూనల్ జిఓ చెల్లదని కోర్టు చెప్పడంతో, పార్లమెంట్ మొదటి రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 15(4) ని చేర్చింది.

53. ఐఐటీలు, ఐఐఎమ్‌లు వంటి ఉన్నత విద్యాసంస్థలలో ఓబీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించేలా ఆర్టికల్ 15(5) ని ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చారు? A) 86వ సవరణ B) 91వ సవరణ C) 93వ సవరణ చట్టం (2005) D) 103వ సవరణ జవాబు: C) 93వ సవరణ చట్టం (2005) వివరణ: 93వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 15(5) చేర్చబడింది. దీని ఆధారంగా ప్రైవేట్ మరియు ఎయిడెడ్ ఉన్నత విద్యాసంస్థలలో (అల్పసంఖ్యాక సంస్థలు తప్ప) రిజర్వేషన్లు అమలు చేస్తున్నారు.

54. ‘సమాచార హక్కు చట్టం, 2005’ (Right to Information Act) క్రింది ఏ ప్రాథమిక హక్కులో అంతర్భాగంగా పనిచేస్తుంది? A) ఆర్టికల్ 14 B) ఆర్టికల్ 19(1)(a) C) ఆర్టికల్ 21 D) ఆర్టికల్ 25 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 19(1)(a) వివరణ: భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ సమర్థవంతంగా అమలు కావాలంటే ప్రభుత్వ సమాచారం తెలిసే హక్కు ఉండాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది (ఎస్పీ గుప్తా కేసు).

55. ‘సెర్షియోరరి’ (Certiorari) మరియు ‘ప్రోహిబిషన్’ (Prohibition) రిట్‌ల మధ్య ప్రధానమైన తేడా ఏమిటి? A) సెర్షియోరరి నివారణ మరియు సవరణ రెండింటికీ వాడతారు; ప్రోహిబిషన్ కేవలం నివారణకు వాడతారు B) ప్రోహిబిషన్ తీర్పు ఇచ్చాక వాడతారు; సెర్షియోరరి కేసు నడుస్తుండగా వాడతారు C) సెర్షియోరరి ప్రైవేట్ వ్యక్తులపై జారీ అవుతుంది D) ఏదీ కాదు జవాబు: A) సెర్షియోరరి నివారణ మరియు సవరణ రెండింటికీ వాడతారు; ప్రోహిబిషన్ కేవలం నివారణకు వాడతారు వివరణ: ప్రోహిబిషన్ (“To forbid”) కేసు విచారణ దిగువ కోర్టులో ఉండగా నిలిపివేయడానికి వాడతారు. సెర్షియోరరి (“To be certified”) తీర్పు వచ్చాక ఆ తీర్పును రద్దు చేయడానికి లేదా ఎగువ కోర్టుకు బదిలీ చేయడానికి వాడతారు.

56. క్వో-వారంటో (Quo-Warranto) రిట్ యొక్క ప్రత్యేకం ఏమిటి? A) బాధిత వ్యక్తి (Aggrieved Person) మాత్రమే వేయాలి B) ‘లోకస్ స్టాండై’ (Locus Standi) నియమం వర్తించదు; ఏ సాధారణ పౌరుడైనా వేయవచ్చు C) ఇది కేవలం ప్రైవేట్ సంస్థలపై మాత్రమే జారీ అవుతుంది D) దీనిని కోర్టులు జారీ చేయలేవు జవాబు: B) ‘లోకస్ స్టాండై’ నియమం వర్తించదు; ఏ సాధారణ పౌరుడైనా వేయవచ్చు వివరణ: ప్రభుత్వ పదవి చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించబడిందని భావిస్తే, స్వయంగా బాధితుడు కాకపోయినా ఏ పౌరుడైనా క్వో-వారంటో రిట్ పిటిషన్ వేయవచ్చు.

57. నచ్చిన వ్యక్తిని వివాహం చేసుకునే హక్కు (Right to marry person of choice) ఏ ఆర్టికల్ కింద ప్రాథమిక హక్కుగా సుప్రీంకోర్టు గుర్తించింది? A) ఆర్టికల్ 19 B) ఆర్టికల్ 21 C) ఆర్టికల్ 25 D) ఆర్టికల్ 14 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 21 వివరణ: 2018 నాటి ప్రసిద్ధ ‘హాదియా/షఫీన్ జహాన్ కేసు’ మరియు ‘శక్తి వాహిని కేసు’ లలో స్వచ్ఛందంగా జీవిత భాగస్వామిని ఎంచుకునే హక్కు ఆర్టికల్ 21 స్వేచ్ఛలో భాగమని తీర్పు చెప్పింది.

58. క్రింది వాటిలో కేవలం భారతదేశ పౌరులకు (Indian Citizens) మాత్రమే లభించి, విదేశీయులకు లభించని ప్రాథమిక హక్కుల సమూహం ఏది? A) ఆర్టికల్స్ 14, 20, 21, 22, 25 B) ఆర్టికల్స్ 15, 16, 19, 29, 30 C) ఆర్టికల్స్ 20, 21, 23, 24, 25 D) ఆర్టికల్స్ 14, 19, 21, 32 జవాబు: B) ఆర్టికల్స్ 15, 16, 19, 29, 30 వివరణ: ఆర్టికల్స్ 15, 16, 19, 29, 30 కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. మిగిలిన ప్రాథమిక హక్కులు పౌరులతో పాటు విదేశీయులకు కూడా లభిస్తాయి.

59. విదేశాలకు ప్రయాణించే హక్కు (Right to travel abroad) ఏ ఆర్టికల్ కింద రక్షించబడుతుంది? A) ఆర్టికల్ 19(1)(d) B) ఆర్టికల్ 21 C) ఆర్టికల్ 19(1)(a) D) ఆర్టికల్ 14 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 21 వివరణ: దేశంలో సంచరించే హక్కు ఆర్టికల్ 19(1)(d) కిందకు వస్తే, విదేశాలకు వెళ్లే హక్కు మరియు తిరిగి వచ్చే హక్కు ఆర్టికల్ 21 (మేనకా గాంధీ కేసు) కిందకు వస్తుంది.

60. రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు (ఆర్టికల్ 32) ను అత్యవసర పరిస్థితి (Emergency) సమయంలో ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం రద్దు చేయవచ్చు? A) ఆర్టికల్ 358 B) ఆర్టికల్ 359 C) ఆర్టికల్ 352 D) ఆర్టికల్ 356 జవాబు: B) ఆర్టికల్ 359 వివరణ: జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిలో ఆర్టికల్ 358 ద్వారా ఆర్టికల్ 19 స్వయంచాలకంగా రద్దవుతుంది. ఆర్టికల్ 359 ద్వారా రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుల మేరకు ఆర్టికల్ 20, 21 తప్ప మిగిలిన హక్కుల అమలును (ఆర్టికల్ 32 ద్వారా కోర్టుకు వెళ్లే హక్కును) తాత్కాలికంగా నిలిపివేయవచ్చు.