మౌర్య సామ్రాజ్యం అనంతర యుగం TOP 100 బిట్స్

మౌర్యోత్తర యుగానికి (Post-Mauryan Period – క్రీ.పూ. 200 నుండి క్రీ.శ. 300) సంబంధించిన అత్యంత ముఖ్యమైన 120 MCQs విశ్లేషణను విభాగాల వారీగా కింద అందించడం జరిగింది (భాగం 1: టాప్ 15 ప్రతినిధి ప్రశ్నలు).

1. చివరి మౌర్య చక్రవర్తి బృహద్రథుడిని వధించి శృంగ వంశాన్ని స్థాపించిన పుష్యమిత్ర శృంగుడి అశ్వమేధ యాగాల గురించి తెలిపే ‘అయోధ్య రాతి శాసనం’ ఎవరు వేయించారు?

• A) ధనదేవుడు (Dhanadeva)
• B) అగ్నిమిత్రుడు
• C) వసుమిత్రుడు
• D) భాగభద్రుడు

జవాబు: A) ధనదేవుడు వివరణ: పుష్యమిత్ర శృంగుడి అయోధ్య గవర్నర్ మరియు అతని వంశజుడైన ధనదేవుడు ‘అయోధ్య శాసనాన్ని’ వేయించాడు. ఇందులో పుష్యమిత్ర శృంగుడు రెండు అశ్వమేధ యాగాలు చేసినట్లు స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది. ఈ యాగాలను ప్రసిద్ధ సంస్కృత వ్యాకరణకర్త ‘పతంజలి’ నిర్వహించాడు.

2. ఇండో-గ్రీక్ పాలకుడైన మినాండర్ (మిలిందుడు) బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించడానికి కారణమైన సంవాదం ఏ గ్రంథ రూపంలో ప్రాచుర్యం పొందింది?

• A) మిలిందపన్హ (Milindapanho)
• B) మహాభ్యాసం
• C) బుద్ధచరిత
• D) దివ్యవదన

జవాబు: A) మిలిందపన్హ వివరణ: ‘మిలిందపన్హ’ (మిలిందుని ప్రశ్నలు) అనేది ప్రాకృత/పాళీ భాషలో ఉన్న ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గ్రంథం. ఇండో-గ్రీక్ రాజు మినాండర్ మరియు బౌద్ధ పండితుడైన ‘నాగసేనుడి’ మధ్య జరిగిన ఆధ్యాత్మిక ప్రశ్నోత్తరాల చర్చ ఇందులో ఉంది. ఈ సంవాదం తర్వాతే మినాండర్ బౌద్ధుడిగా మారాడు.

3. కళింగ (ఒడిశా) ను పరిపాలించిన చేతి/చేది వంశానికి చెందిన రాజు ఖారవేలుని సైనిక విజయాలు, కాలువల తవ్వకం మరియు జైనమత సేవలను వివరిస్తూ వేయబడిన ప్రసిద్ధ శాసనం ఏది?

• A) హాథీగుంఫా శాసనం (Hathigumpha Inscription)
• B) జునాగఢ్ శాసనం
• C) నాసిక్ శాసనం
• D) నానాఘాట్ శాసనం

జవాబు: A) హాథీగుంఫా శాసనం వివరణ: భువనేశ్వర్ సమీపంలోని ఉదయగిరి కొండలలో ఉన్న ‘హాథీగుంఫా శాసనం’ ప్రాకృత భాష మరియు బ్రాహ్మి లిపిలో, ఎటువంటి కాలక్రమ లోపం లేకుండా ఖారవేలుడి 13 సంవత్సరాల పాలనా విశేషాలను క్రమానుగతంగా (Chronological) వివరిస్తుంది.

4. సంస్కృత భాషలో లభించిన అత్యంత ప్రాచీనమైన మరియు మొదటి సుదీర్ఘమైన రాతి శాసనం ‘జునాగఢ్ శాసనాన్ని’ (గిర్నార్ శాసనం) వేయించిన శక రాజు ఎవరు?

• A) రుద్రదామనుడు I (Rudradaman I)
• B) నహపాణుడు
• C) మోగా (మావెస్)
• D) చష్టనుడు

జవాబు: A) రుద్రదామనుడు I వివరణ: గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ వద్ద శక పాలకుడైన రుద్రదామనుడు I క్రీ.శ. 150లో ఈ శాసనాన్ని వేయించాడు. మౌర్యుల కాలంలో నిర్మించబడి వర్షాలకు దెబ్బతిన్న ‘సుదర్శన తటాకాన్ని’ (Sudarshana Lake) స్వంత ఖజానా డబ్బుతో, ప్రజలపై ఎలాంటి అదనపు పన్నులు విధించకుండా పునర్నిర్మించినట్లు ఇందులో పేర్కొన్నాడు.

5. కుషాణ చక్రవర్తి కనిష్కుడు క్రీ.శ. 78 లో తన పట్టాభిషేకానికి గుర్తుగా ప్రారంభించిన శక సంవత్సరం (Saka Era) ను ప్రస్తుతం ఏమని ఉపయోగిస్తున్నారు?

• A) భారత జాతీయ క్యాలెండర్ (National Calendar of India)
• B) విక్రమ క్యాలెండర్
• C) గుప్త శకం
• D) హిజ్రీ క్యాలెండర్

జవాబు: A) భారత జాతీయ క్యాలెండర్ వివరణ: కనిష్కుడు క్రీ.శ. 78 లో ప్రారంభించిన శకాన్ని ‘శక శకం’ అంటారు (శకులు దీనిని ఎక్కువగా వాడటం వల్ల ఈ పేరు వచ్చింది). భారత ప్రభుత్వం 1957 మార్చి 22న దీనిని అధికారిక ‘జాతీయ క్యాలెండర్’గా స్వీకరించింది.

6. శాతవాహన సామ్రాజ్యంలో ‘శాతవాహన కుల యశః పతిష్ఠాపనకార’ మరియు ‘త్రిసముద్ర తోయ పీతవాహన’ అనే బిరుదులు పొందిన పరాక్రమవంతమైన రాజు ఎవరు?

• A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి (Gautamiputra Satakarni)
• B) మొదటి శాతకర్ణి
• C) యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి
• D) హాలుడు

జవాబు: A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి వివరణ: 23వ శాతవాహన రాజైన గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి శకులను (నహపాణుడిని) ఓడించి శాతవాహన వైభవాన్ని పునరుద్ధరించాడు. అతని తల్లి ‘గౌతమీ బాలాశ్రీ’ వేయించిన నాసిక్ ప్రశస్తి శాసనం ఇతని విజయాలను, బిరుదులను వివరిస్తుంది.

7. మధ్యప్రదేశ్‌లోని విదిశ (బెస్‌నగర్) వద్ద వాసుదేవుని (వైష్ణవం) గౌరవార్థం ప్రసిద్ధ ‘గరుడ స్తంభాన్ని’ (Garuda Pillar) నిర్మించిన ఇండో-గ్రీక్ రాయబారి ఎవరు?

• A) హెలియోడోరస్ (Heliodorus)
• B) మెగస్తనీస్
• C) డియోనిసస్
• D) డిమిత్రియస్

జవాబు: A) హెలియోడోరస్ వివరణ: తక్షశిల ఇండో-గ్రీక్ రాజు ఆంటియాల్సిడాస్ రాయబారిగా శృంగ రాజు భాగభద్రుని ఆస్థానానికి వచ్చిన హెలియోడోరస్ భాగవత (వైష్ణవ) మతాన్ని స్వీకరించి, విదిశలో గరుడ ధ్వజ స్తంభాన్ని స్థాపించాడు. ఇది విదేశీయులు వైష్ణవాన్ని స్వీకరించిన తొలి ఆధారాల్లో ఒకటి.

8. కుషాణుల కాలంలో 4వ బౌద్ధ సంగీతి (Fourth Buddhist Council) ఎక్కడ జరిగింది మరియు దీనికి అధ్యక్షత వహించిన పండితుడు ఎవరు?

• A) కుండలవనం (కాశ్మీర్) – వసుమిత్రుడు
• B) పాటలీపుత్రం – మొగ్గలిపుత్త తిస్స
• C) వైశాలి – సభకామి
• D) రాజగృహ – మహాకాశ్యపుడు

జవాబు: A) కుండలవనం (కాశ్మీర్) – వసుమిత్రుడు వివరణ: కనిష్కుని ప్రాత్సాహంతో క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో కాశ్మీర్‌లోని కుండలవనంలో 4వ బౌద్ధ సంగీతి జరిగింది. దీనికి వసుమిత్రుడు అధ్యక్షుడిగా, అశ్వఘోషుడు ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. ఈ సమావేశంలోనే బౌద్ధమతం ‘హీనయానం’, ‘మహాయానం’ అని రెండుగా విడిపోయింది.

9. మౌర్యోత్తర కాలంలో గ్రీకు మరియు భారతీయ శిల్పకళల కలయికతో రూపుదిద్దుకున్న ‘గాంధార శిల్పకళా శైలి’ (Gandhara Art) లో ఉపయోగించిన ప్రధాన ముడిసరుకు ఏది?

• A) నల్లటి/బూడిద రంగు షేల్ మరియు స్లేట్ రాయి (Grey Slate Stone)
• B) ఎర్రటి మచ్చల ఇసుక రాయి
• C) తెల్లటి పాలరాయి
• D) సున్నపు రాయి

జవాబు: A) నల్లటి/బూడిద రంగు షేల్ మరియు స్లేట్ రాయి వివరణ: గాంధార శైలి (గ్రీకో-బుద్ధిస్ట్ ఆర్ట్) వాయువ్య భారతదేశంలో వికసించింది. ఇందులో బుద్ధుని విగ్రహాలను గ్రీకు దేవుడైన ‘అపోలో’ రూపంలో, ఒత్తైన గుంగురు జుట్టు, దుస్తుల మడతలతో నల్లటి/బూడిద రంగు స్లేట్ రాతితో చెక్కారు.

10. భారతదేశం నుండి విచ్చలవిడిగా రోమన్ బంగారు నాణేలు తరలిపోతున్నాయని, భారతీయ విలాసవంతమైన వస్తువుల వల్ల రోమ్ ఖజానా ఖాళీ అవుతోందని ఆవేదన వ్యక్తం చేసిన రోమన్ రచయిత ఎవరు?

• A) ప్లినీ (Pliny the Elder – Natural History)
• B) టోలమీ
• C) స్ట్రాబో
• D) ఏరియన్

జవాబు: A) ప్లినీ వివరణ: క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో రోమన్ రచయిత ప్లినీ తన ‘నాచురల్ హిస్టరీ’ గ్రంథంలో భారత్-రోమ్ వర్తకం గురించి రాస్తూ, భారతీయ సుగంధ ద్రవ్యాలు, పట్టు వస్త్రాల కోసం ఏటా మిలియన్ల కొద్దీ రోమన్ సెస్టర్సెస్ (బంగారు/వెండి నాణేలు) భారత్‌కు తరలిపోతున్నాయని ఆవేదన చెందాడు.

11. మౌర్యోత్తర యుగంలో వర్తక సంఘాలను ‘శ్రేణులు’ (Guilds) అనేవారు. ఈ శ్రేణుల అధిపతిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) శ్రేష్ఠి / జెట్ఠక (Sresthi)
• B) సమహర్త
• C) సార్థవాహ
• D) నాగరిక

జవాబు: A) శ్రేష్ఠి / జెట్ఠక వివరణ: వ్యాపారులు, చేతివృత్తులవారు తమ ప్రయోజనాల రక్షణ కోసం శ్రేణులను (ఉదా: ధాన్యక శ్రేణి, తిలపిష్టక శ్రేణి) ఏర్పాటు చేసుకునేవారు. శ్రేణి రవాణా వర్తకుల నాయకుడిని ‘సార్థవాహ’ అని, శ్రేణి బ్యాంకర్/అధిపతిని ‘శ్రేష్ఠి’ అని పిలిచేవారు. వీరు డిపాజిట్లు స్వీకరించి వడ్డీ కూడా ఇచ్చేవారు.

12. క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో భారతదేశానికి పశ్చిమ తీరం ద్వారా వచ్చి క్రైస్తవ మతాన్ని వ్యాప్తి చేసిన సెయింట్ థామస్ (St. Thomas) ఏ పార్థియన్ (పహ్లావ) రాజు ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు?

• A) గొండోఫర్నెస్ (Gondophernes)
• B) మావెస్
• C) కనిష్కుడు
• D) విమా కాడ్ఫిసెస్

జవాబు: A) గొండోఫర్నెస్ వివరణ: పశ్చిమ భారతదేశాన్ని పాలించిన పార్థియన్ రాజైన గొండోఫర్నెస్ కాలంలో సెయింట్ థామస్ క్రీ.శ. 52 ప్రాంతంలో భారతదేశానికి (తక్షశిల మరియు కేరళ తీరం) వచ్చి క్రైస్తవ మత ప్రచారం చేశాడు.

13. అమరావతి శిల్పకళా శైలి (Amaravati School of Art) ఏ రాజవంశాల పోషణలో అభివృద్ధి చెందింది మరియు ఇందులో ఉపయోగించిన రాయి ఏది?

• A) శాతవాహనులు & ఇక్ష్వాకులు – తెల్లటి పాలరాయి / పలక రాయి (Palnad Marble)
• B) కుషాణులు – ఎర్ర ఇసుక రాయి
• C) గుప్తులు – రాగి రాయి
• D) మౌర్యులు – చునార్ రాయి

జవాబు: A) శాతవాహనులు & ఇక్ష్వాకులు – తెల్లటి పాలరాయి / పలక రాయి వివరణ: ఆంధ్రాలోని కృష్ణా నదీ లోయలో స్వదేశీ శైలిగా రూపుదిద్దుకున్న అమరావతి కళ శాతవాహనులు మరియు ఇక్ష్వాకుల కాలంలో వికసించింది. ఇందులో తెల్లటి పలక రాతిపై (Marble/Limestone) బౌద్ధ జాతక కథలను, భౌతిక దృశ్యాలను నిండుగా, అత్యంత జీవకళతో చెక్కడం దీని ప్రత్యేకత.

14. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి చేతిలో ఓడిపోయి, నాసిక్ వద్ద పునర్ముద్రించిన (Overstruck) నాణేల ఆధారంగా నాశనమైనట్లు తెలిసే క్షహరాట వంశపు శక రాజు ఎవరు?

• A) నహపాణుడు (Nahapana)
• B) రుద్రదామనుడు
• C) ఘమోతిక
• D) ఆయస్

జవాబు: A) నహపాణుడు వివరణ: మహారాష్ట్రలోని ‘జోగల్‌తంబి’ వద్ద దొరికిన వేల కొద్దీ వెండి నాణేలలో నహపాణుడి నాణేలపై గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి తన ముద్రను తిరగతోడి (Overstruck) పునర్ముద్రించాడు. ఇది గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి నహపాణుడిని ఓడించి క్షహరాట వంశాన్ని అంతమొందించాడనడానికి బలమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.

15. కుషాణ చక్రవర్తి కనిష్కుని ఆస్థానంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ ప్రాచీన భారతీయ ఆయుర్వేద వైద్యుడు మరియు ‘చరక సంహిత’ గ్రంథకర్త ఎవరు?

• A) చరకుడు (Charaka)
• B) సుశ్రూతుడు
• C) వాగ్భటుడు
• D) ధన్వంతరి

జవాబు: A) చరకుడు వివరణ: కనిష్కుని ఆస్థానం అనేక మంది విద్వాంసులతో విలసిల్లింది. చరకుడు వైద్య శాస్త్రానికి ‘చరక సంహిత’, అశ్వఘోషుడు సాహిత్యానికి ‘బుద్ధచరిత’, ‘సౌందరానందం’, నాగార్జునుడు తత్వశాస్త్రానికి ‘మాధ్యమిక కారిక’ (శూన్యవాదం) మరియు వసుమిత్రుడు ‘మహావిభాష శాస్త్ర’ గ్రంథాలను అందించారు.

మౌర్యోత్తర యుగంలోని శాతవాహనులు, చేది వంశం, ఇక్ష్వాకులు మరియు ఇతర స్థానిక వంశాలపై పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే 30 MCQs విశ్లేషణ కింద అందించబడింది.

1. శాతవాహన వంశ వ్యవస్థాపకుడు ఎవరు మరియు ఇతని తొలి నాణేలు తెలంగాణలోని ఏ ప్రాంతంలో లభించాయి?

• A) శ్రీముఖుడు (సిముక) – కోటిలింగాల
• B) మొదటి శాతకర్ణి – అమరావతి
• C) కణ్హుడు (కృష్ణుడు) – నాసిక్
• D) హాలుడు – పైఠాన్

జవాబు: A) శ్రీముఖుడు (సిముక) – కోటిలింగాల వివరణ: శాతవాహన వంశ స్థాపకుడైన శ్రీముఖుడి నాణేలు తెలంగాణలోని పెద్దపల్లి జిల్లా కోటిలింగాల వద్ద లభించాయి. నాసిక్ గుహ శాసనం మరియు పురాణాలు కూడా సిముకుడిని తొలి రాజుగా పేర్కొంటున్నాయి.

2. మొదటి శాతకర్ణి చేసిన అశ్వమేధ, రాజసూయ యాగాల గురించి మరియు అతని బిరుదుల గురించి తెలిపే ప్రసిద్ధ ‘నానాగఢ్ శాసనం’ (Naneghat Inscription) ఎవరు వేయించారు?

• A) దేవి నాగానిక (Naganika)
• B) గౌతమీ బాలాశ్రీ
• C) ఉపాసికా బోధిశ్రీ
• D) శాంతిశ్రీ

జవాబు: A) దేవి నాగానిక వివరణ: మొదటి శాతకర్ణి భార్య దేవి నాగానిక మహారాష్ట్రలోని నానాగఢ్ వద్ద ఈ శాసనాన్ని వేయించింది. ఇందులో మొదటి శాతకర్ణిని ‘అప్రతిహతచక్ర’, ‘దక్షిణా పథపతి’గా వర్ణించారు. ఇది శాతవాహనుల తొలి చరిత్రకు కీలక ఆధారం.

3. శాతవాహన రాజులలో 17వ రాజైన హాలుడు మహారాష్ట్రీ ప్రాకృతంలో ‘గాథాసప్తశతి’ గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇతని ఆస్థానంలో ‘బృహత్కథ’ను పైశాచీ ప్రాకృతంలో రాసిన కవి ఎవరు?

• A) గుణాఢ్యుడు (Gunadhya)
• B) శర్వవర్మ
• C) కుంతల శాతకర్ణి
• D) నాగార్జునుడు

జవాబు: A) గుణాఢ్యుడు వివరణ: హాలుని కాలం ప్రాకృత సాహిత్యానికి స్వర్ణయుగం. హాలుడు ‘గాథాసప్తశతి’ రాయగా, అతని మంత్రి/కవి గుణాఢ్యుడు ‘బృహత్కథ’ను రాశాడు. అలాగే శర్వవర్మ సంస్కృత వ్యాకరణ గ్రంథం ‘కాంతంత్ర వ్యాకరణం’ను రచించాడు.

4. క్షహరాట వంశపు శక రాజైన నహపాణుడిని ఓడించి ‘ఖత్రియ దప మాన మదన’, ‘ఏకబ్రాహ్మణ’ అనే బిరుదులు పొందిన 23వ శాతవాహన రాజు ఎవరు?

• A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి (Gautamiputra Satakarni)
• B) వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి
• C) యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి
• D) శివశ్రీ శాతకర్ణి

జవాబు: A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి వివరణ: క్రీ.శ. 78-102 మధ్య పాలించిన గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి శాతవాహన సామ్రాజ్య వైభవాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఇతని విజయాలను ఇతని తల్లి గౌతమీ బాలాశ్రీ ‘నాసిక్ ప్రశస్తి శాసనం’లో వివరంగా పేర్కొంది.

5. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి కుమారుడైన వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి (24వ రాజు) కి గల ప్రసిద్ధ బిరుదు ఏది?

• A) నవనగర స్వామి (Navanagara Swami)
• B) త్రిసముద్ర తోయ పీతవాహన
• C) కవివత్సలుడు
• D) దక్షిణాపాథేశ్వరుడు

జవాబు: A) నవనగర స్వామి వివరణ: వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి గోదావరి తీరంలో ‘నవనగర’ అనే నగరాన్ని నిర్మించి ‘నవనగర స్వామి’ అనే బిరుదు పొందాడు. అమరావతి మహాస్తూపాన్ని విస్తరించి దానికి రాతి ప్రాకారాన్ని నిర్మించింది కూడా ఇతని కాలంలోనే.

6. నావికా వ్యాపారానికి, సముద్ర పైచేయికి చిహ్నంగా నాణేలపై ‘రెండు తెరచాపలు ఉన్న పడవ/నావ’ బొమ్మను ముద్రించిన శాతవాహన రాజు ఎవరు?

• A) యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి (Yajna Sri Satakarni)
• B) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
• C) హాలుడు
• D) రెండవ శాతకర్ణి

జవాబు: A) యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి వివరణ: శాతవాహనుల చివరి గొప్ప రాజైన యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి కాలంలో రోమన్ మరియు విదేశీ సముద్ర వర్తకం ఉచ్ఛస్థితికి చేరింది. దానికి నిదర్శనంగా ఇతడు ఓడ బొమ్మ కలిగిన నాణేలను జారీ చేశాడు.

7. శాతవాహనుల పరిపాలనా వ్యవస్థలో రాష్ట్రాన్ని/జిల్లాను ‘ఆహార’ (Ahara) అనేవారు. ఈ ఆరోపణలను పర్యవేక్షించే అధికార ప్రతినిధిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) అమాత్యులు (Amatya)
• B) మహామాత్రులు
• C) రాజూక
• D) భోజక

జవాబు: A) అమాత్యులు వివరణ: శాతవాహనుల రాజ్యం ఆహారాలుగా (ఉదా: గోవర్ధనాహార, మామాలాహార) విభజించబడింది. వీటి పరిపాలనను రాజు నియమించిన ‘అమాత్యులు’ పర్యవేక్షించేవారు. గ్రామాధికారిని ‘గ్రామిణి’ అనేవారు.

8. కళింగ (ఒడిశా) ను పాలించిన మహామేఘవాహన/చేది వంశంలో అత్యంత పరాక్రమవంతుడైన రాజు ఖారవేలుడు ఏ మతాన్ని తీవ్రంగా ఆదరించాడు?

• A) జైన మతం (Jainism)
• B) బౌద్ధ మతం
• C) వైదిక మతం
• D) ఆజీవిక మతం

జవాబు: A) జైన మతం వివరణ: ఖారవేలుడు జైన మతాభిమాని. ఇతడు ఉదయగిరి-ఖండగిరి కొండలలో జైన సన్యాసుల కోసం అనేక గుహలను తవ్వించాడు. కుమారీ పర్వతం వద్ద జైన మహాసభను కూడా నిర్వహించాడు.

9. ఖారవేలుని హాథీగుంఫా శాసనం ప్రకారం, ఇతడు మగధపై దండెత్తి ఏ నందరాజు కాలం నాటి జినవిగ్రహాన్ని (కళింగ జిన) తిరిగి కళింగకు తీసుకువచ్చాడు?

• A) మహాపద్మనందుడు (Mahapadma Nanda)
• B) ధననందుడు
• C) బృహద్రథుడు
• D) బింబిసారుడు

జవాబు: A) మహాపద్మనందుడు వివరణ: నందరాజులు కళింగపై దండెత్తి తీసుకువెళ్ళిన పవిత్ర ‘కళింగ జిన’ విగ్రహాన్ని ఖారవేలుడు మగధ రాజు బృహస్పతిమిత్రుడిని ఓడించి పునరుద్ధరించాడని హాథీగుంఫా శాసనం పేర్కొంటోంది.

10. నాగార్జునకొండ (విజయపురి) రాజధానిగా కృష్ణా నదీ లోయలో శాతవాహనుల క్షీణత తర్వాత స్వతంత్ర రాజ్యం స్థాపించిన ఇక్ష్వాకు వంశ మూల పురుషుడు ఎవరు?

• A) వాసిష్ఠీపుత్ర శ్రీ శాంతమూలుడు (Sri Chamtamula)
• B) వీరపురుషదత్తుడు
• C) ఎహువుల శాంతమూలుడు
• D) రుద్రపురుషదత్తుడు

జవాబు: A) వాసిష్ఠీపుత్ర శ్రీ శాంతమూలుడు వివరణ: శ్రీ శాంతమూలుడు ఇక్ష్వాకు రాజవంశ స్థాపకుడు. ఇతడు వైదిక మతాభిమాని. శాతవాహనుల పతనం తర్వాత అశ్వమేధ, వాజపేయ మరియు బహుసువర్ణ యాగాలను నిర్వహించి స్వతంత్రతను ప్రకటించుకున్నాడు.

11. ఇక్ష్వాకుల కాలంలో రాజకుటుంబంలో పురుషులు వైదిక మతాన్ని ఆచరిస్తే, స్త్రీలు ఏ మతానికి అత్యధికంగా దానధర్మాలు చేసి ఆదరించారు?

• A) బౌద్ధ మతం (Buddhism)
• B) జైన మతం
• C) శైవ మతం
• D) వైష్ణవ మతం

జవాబు: A) బౌద్ధ మతం వివరణ: ఇక్ష్వాకు రాజుల కాలంలో విచిత్రమైన సాంస్కృతిక ధోరణి కనిపించింది. శ్రీ శాంతమూలుడు వైదిక యాగాలు చేయగా, రాజకుటుంబ స్త్రీలైన శాంతిశ్రీ, అటవి శాంతిశ్రీ వంటివారు నాగార్జునకొండ వద్ద బౌద్ధ విహారాలు, స్థూపాలు కట్టించడానికి భారీగా భూములు, నాణేలు దానం చేశారు.

12. నాగార్జునకొండ వద్ద శ్రీపర్వత మహాచైత్య పునర్నిర్మాణానికి, సింహళ (శ్రీలంక) బౌద్ధ భిక్షువుల కోసం విహారాల నిర్మాణానికి కృషి చేసిన ప్రముఖ బౌద్ధ ఉపాసిక ఎవరు?

• A) ఉపాసికా బోధిశ్రీ (Bodhisiri)
• B) దేవి నాగానిక
• C) గౌతమీ బాలాశ్రీ
• D) కుందనవల్లి

జవాబు: A) ఉపాసికా బోధిశ్రీ వివరణ: ఇక్ష్వాకుల ద్వితీయ రాజు వీరపురుషదత్తుడి కాలంలో ఉపాసికా బోధిశ్రీ అనేక బౌద్ధ నిర్మాణాలకు దానాలు చేసింది. ఈమె వేయించిన శాసనాలు నాగార్జునకొండ వద్ద లభించాయి.

13. దక్షిణ భారతదేశంలో సంస్కృతంలో శాసనాలు వేయించిన తొలి రాజవంశం ఏది మరియు ఏ ఇక్ష్వాకు రాజు కాలంలో సంస్కృత శాసనాలు ప్రారంభమయ్యాయి?

• A) ఇక్ష్వాకులు – ఎహువుల శాంతమూలుడు (Ehuvula Chamtamula)
• B) శాతవాహనులు – గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
• C) పల్లవులు – సింహవర్మ
• D) శాలంకాయనులు – దేవవర్మ

జవాబు: A) ఇక్ష్వాకులు – ఎహువుల శాంతమూలుడు వివరణ: మొదట ప్రాకృతంలో ఉన్న శాసనాలు ఎహువుల శాంతమూలుడి కాలం నుండి సంస్కృతంలోకి మారాయి. నాగార్జునకొండ వద్ద దేవుడైన ‘సర్వదేవుడి’ ఆలయ శాసనం, వీరపురుషదత్తుడి నాగార్జునకొండ సంస్కృత శాసనం దక్షిణాన తొలి సంస్కృత శాసనాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

14. దక్షిణాదిన రాతితో నిర్మించిన అత్యంత ప్రాచీన హిందూ దేవాలయాల (సర్వదేవాలయం, పుష్పభద్రస్వామి ఆలయం, హారీతి ఆలయం) అవశేషాలు ఏ ఇక్ష్వాకు నగరం తవ్వకాలలో బయటపడ్డాయి?

• A) విజయపురి / నాగార్జునకొండ (Nagarjunakonda)
• B) అమరావతి
• C) భట్టిప్రోలు
• D) ధరణికోట

జవాబు: A) విజయపురి / నాగార్జునకొండ వివరణ: నాగార్జునకొండ తవ్వకాలలో బౌద్ధ కట్టడాలతో పాటు బ్రాహ్మణ/హిందూ మతానికి చెందిన పుష్పభద్రస్వామి (శివుడు), కార్తికేయ, హారీతి మరియు నవగ్రహ ఆలయ పునాదులు లభించాయి.

15. రోమన్ క్రీడా ప్రాంగణాల శైలిలో (Roman Amphitheatre) నిర్మించబడిన రంగస్థల నిర్మాణం భారతదేశంలో ఏ ఒక్క ప్రదేశంలో మాత్రమే లభించింది?

• A) నాగార్జునకొండ (Nagarjunakonda)
• B) తక్షశిల
• C) పాటలీపుత్రం
• D) అరికేమేడు

జవాబు: A) నాగార్జునకొండ వివరణ: ఇక్ష్వాకుల రాజధాని విజయపురి (నాగార్జునకొండ) లో ఇటుకలతో నిర్మించిన ఓపెన్-ఎయిర్ యాంఫీథియేటర్ బయటపడింది. ఇది ఇక్ష్వాకులకు రోమన్ సామ్రాజ్యంతో ఉన్న సాంస్కృతిక, వర్తక సంబంధాలకు ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.

16. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత ఉత్తర భారతదేశంలో శృంగ వంశాన్ని స్థాపించిన పుష్యమిత్ర శృంగుడి రాజధాని ఏది?

• A) విదిశ / పాటలీపుత్రం (Vidisha/Pataliputra)
• B) ఉజ్జయిని
• C) మథుర
• D) కనౌజ్

జవాబు: A) విదిశ / పాటలీపుత్రం వివరణ: పుష్యమిత్ర శృంగుడు మగధలో పాటలీపుత్రం కేంద్రంగా పాలన ప్రారంభించినప్పటికీ, మధ్య భారతదేశంలో విదిశను (మధ్యప్రదేశ్) తన రెండవ రాజధానిగా/ముఖ్య పరిపాలనా కేంద్రంగా చేసుకున్నాడు.

17. కాళిదాసు రాసిన ప్రసిద్ధ నాటకం ‘మాళవికాగ్నిమిత్రం’ ఏ మౌర్యోత్తర రాజవంశపు రాజుల ప్రేమాయణం మరియు అంతఃపుర ఉదంతాల ఆధారంగా కూర్చబడింది?

• A) శృంగ వంశం (Sunga Dynasty)
• B) కణ్వ వంశం
• C) కుషాణ వంశం
• D) శాతవాహన వంశం

జవాబు: A) శృంగ వంశం వివరణ: ‘మాళవికాగ్నిమిత్రం’ నాటకంలో హీరో అగ్నిమిత్రుడు (పుష్యమిత్ర శృంగుడి కుమారుడు). విదిశ రాజధానిగా అగ్నిమిత్రుడి పాలన, యవనులతో (గ్రీకులు) జరిగిన యుద్ధాల ప్రస్తావన ఈ నాటకంలో ఉంది.

18. చివరి శృంగ రాజు దేవభూతిని హత్య చేసి ‘కణ్వ వంశాన్ని’ (Kanva Dynasty) క్రీ.పూ. 73లో స్థాపించిన బ్రాహ్మణ మంత్రి ఎవరు?

• A) వాసుదేవ కణ్వ (Vasudeva Kanva)
• B) భూమిమిత్ర
• C) నారాయణ
• D) సుశర్మన్

జవాబు: A) వాసుదేవ కణ్వ వివరణ: శృంగ వంశంలో చివరివాడైన వ్యసనపరుడైన దేవభూతిని అతని మంత్రి వాసుదేవుడు చంపి కణ్వ వంశాన్ని స్థాపించాడు. ఈ వంశంలో నలుగురు రాజులు (వాసుదేవ, భూమిమిత్ర, నారాయణ, సుశర్మన్) 45 సంవత్సరాలు మాత్రమే పాలించారు.

19. శాతవాహనుల కాలంలో స్వదేశీ మరియు విదేశీ వర్తకంలో ప్రధానంగా చలామణిలో ఉన్న లోహ నాణేలు ఏవి?

• A) సీసం (Lead), పొటిన్ (Potin), రాగి మరియు వెండి (కార్షాపణాలు)
• B) కేవలం చొక్కు బంగారు నాణేలు
• C) ఇనుప నాణేలు
• D) ప్లాటినం నాణేలు

జవాబు: A) సీసం, పొటిన్, రాగి మరియు వెండి వివరణ: శాతవాహనులు అత్యధికంగా ‘సీసం’ (Lead) మరియు ‘పొటిన్’ (ఇత్తడి, రాగి, సీసం మిశ్రమం) నాణేలను ముద్రించారు. వీరి వెండి నాణేలను ‘కార్షాపణాలు’ అనేవారు. వీరు బంగారు నాణేలను ముద్రించలేదు (రోమన్ బంగారు నాణేలు వాడుకలో ఉండేవి).

20. శాతవాహనుల పరిపాలనా వ్యవస్థలో సామంత ప్రభువులుగా, సైనికాధికారులుగా ఉన్న మూడు స్థాయిల విభజన ఏది?

• A) రాజ, మహారథి, మహాభోజ (Raja, Maharathi, Mahabhoja)
• B) సమహర్త, సన్నిధాత, నాగరిక
• C) నాయక, పోలిగార్, దేశ్‌ముఖ్
• D) ప్రదేస్తా, యుక్త, రాజుక

జవాబు: A) రాజ, మహారథి, మహాభోజ వివరణ: శాతవాహనుల కింద వికేంద్రీకృత సామంత వ్యవస్థ ఉండేది. 1వ స్థాయి: రాజు (నాణేలు వేసుకునే హక్కు ఉన్నవారు), 2వ స్థాయి: మహారథులు (చిత్తూరు, నాసిక్ ప్రాంతాలు), 3వ స్థాయి: మహాభోజులు (కొంకణ్ ప్రాంతం).

21. శాతవాహనుల పతనం తర్వాత మహారాష్ట్ర/అపరాంత ప్రాంతంలో ‘ఆభీర’ (Abhira) రాజవంశాన్ని స్థాపించి క్రీ.శ. 248-249లో ‘కలచూరి-చేది శకం’ ప్రారంభించిన రాజు ఎవరు?

• A) ఈశ్వరసేనుడు (Ishvarasena)
• B) శివదత్తుడు
• C) మాధరీపుత్ర
• D) విజయసేన

జవాబు: A) ఈశ్వరసేనుడు వివరణ: శాతవాహనుల సామంతులైన ఆభీరులు నాసిక్ కేంద్రంగా స్వతంత్రులయ్యారు. ఆభీర ఈశ్వరసేనుడు వేయించిన నాసిక్ శాసనం ఆధారంగా ఇతడు క్రీ.శ. 248-49లో ఆభీర/కలచూరి శకాన్ని ప్రారంభించినట్లు తెలుస్తోంది.

22. శాతవాహనుల అనంతర కాలంలో కర్ణాటకలోని బనవాసి (కుంతల దేశం) రాజధానిగా పాలించిన వంశం ఏది?

• A) ఛుటు వంశం (Chutu Dynasty)
• B) శాలంకాయనులు
• C) బృహత్పలాయనులు
• D) కాకతీయులు

జవాబు: A) ఛుటు వంశం వివరణ: ఛుటులు శాతవాహనుల సామంతులు (మహారథులు). శాతవాహనుల పతనం తర్వాత బనవాసి కేంద్రంగా కుంతల ప్రాంతాన్ని పాలించారు. వీరి నాణేలపై నాగముద్రలు ఉంటాయి.

23. గుంటూరు జిల్లా కోడూరు రాజధానిగా శాతవాహనుల పతనం తర్వాత స్వల్పకాలం పాలించిన వంశం ఏది?

• A) బృహత్పలాయనులు (Brihatpalayanas)
• B) ఆనందగోత్రీకులు
• C) శాలంకాయనులు
• D) విష్ణుకుండినులు

జవాబు: A) బృహత్పలాయనులు వివరణ: బృహత్పలాయన వంశ రాజు ‘జయవర్మ’ వేయించిన ‘కొండముది రాగి శాసనం’ (గుంటూరు) ద్వారా ఈ వంశం గురించి తెలుస్తోంది. వీరు శివుడిని (మహేశ్వరుడు) ఆరాధించారు.

24. కృష్ణా జిల్లా వేంగి రాజధానిగా ఇక్ష్వాకుల పతనం తర్వాత క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దంలో తీరాంధ్రను పాలించిన రాజవంశం ఏది?

• A) శాలంకాయనులు (Salankayanas)
• B) విష్ణుకుండినులు
• C) తూర్పు చాళుక్యులు
• D) పల్లవులు

జవాబు: A) శాలంకాయనులు వివరణ: శాలంకాయనుల రాజధాని ‘వేంగి’ (ఏలూరు సమీపంలోని పెదవేగి). ఇతని వంశ మూల పురుషుడు హస్తివర్మ. సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ ప్రశస్తి శాసనంలో వేంగి రాజు ‘హస్తివర్మ’ ప్రస్తావన ఉంది. వీరు చిత్రరథస్వామిని (సూర్యుడు) ఉపాసించారు.

25. శాతవాహనుల కాలంలో సామాజికంగా తండ్రి పేరుకు బదులుగా తల్లి పేరును ముందుకు చేర్చుకునే సంప్రదాయాన్ని (Matronymics) పాటించినప్పటికీ, రాజరికం ఏ సూత్రంపై నడిచేది?

• A) పితృస్వామ్య వారసత్వం (Patrilineal Succession – తండ్రి నుండి కొడుకుకు)
• B) మాతృస్వామ్య వారసత్వం (తల్లి నుండి కూతురుకు)
• C) ప్రజాస్వామ్య ఎన్నిక
• D) మేనమామ నుండి మేనల్లుడికి

జవాబు: A) పితృస్వామ్య వారసత్వం వివరణ: శాతవాహన రాజులు గౌతమీపుత్ర, వాసిష్ఠీపుత్ర, మాధరీపుత్ర అని తల్లి పేర్లు ధరించినప్పటికీ, అధికారం మాత్రం తండ్రి తర్వాత కుమారుడికే దక్కేది (పితృస్వామ్య వ్యవస్థ). తల్లి పట్ల గౌరవానికి ఇది సంకేతం.

26. శాతవాహనుల కాలంలో ‘త్రైమాసిక నిధి’ మరియు ధాన్యక శ్రేణి, తిలపిష్టక (నువ్వుల నూనె వర్తకులు) శ్రేణి వంటి ‘శ్రేణులు’ (Guilds) ఏ బాధ్యతలను నిర్వర్తించేవి?

• A) ఉత్పత్తి నియంత్రణ, నాణ్యత తనిఖీ మరియు బ్యాంకింగ్/డిపాజిట్ల సేకరణ
• B) కేవలం సైనిక శిక్షణ
• C) విదేశీ దండయాత్రలు
• D) పన్నులు మినహాయించడం

జవాబు: A) ఉత్పత్తి నియంత్రణ, నాణ్యత తనిఖీ మరియు బ్యాంకింగ్/డిపాజిట్ల సేకరణ వివరణ: మౌర్యోత్తర యుగంలో ‘శ్రేణులు’ నవీన వికేంద్రీకృత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థగా పనిచేసాయి. ఇవి ప్రజల నుండి ధనం స్వీకరించి వడ్డీ ఇచ్చేవి, వ్యాపారులకు రుణాలు ఇచ్చేవి. నాసిక్ శాసనాలలో గోవర్ధన శ్రేణి ప్రస్తావన ఉంది.

27. పల్లవ రాజైన సింహవర్మ మైదవోలు రాగి శాసనం ప్రకారం, ఇక్ష్వాకుల రాజధాని విజయపురిని ధ్వంసం చేసి ఆంధ్ర ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించిన వంశం ఏది?

• A) ప్రారంభ పల్లవులు (Early Pallavas)
• B) కదంబులు
• C) చాళుక్యులు
• D) చోళులు

జవాబు: A) ప్రారంభ పల్లవులు వివరణ: క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దపు చివరిలో కంచి కేంద్రంగా పాలించిన పల్లవులు (శివస్కందవర్మ, సింహవర్మ) ఇక్ష్వాకులను ఓడించి గుంటూరు, కృష్ణా ప్రాంతాలను ఆక్రమించి ‘ఆంధ్రాపథం’గా మార్చారు.

28. బౌద్ధమతంలో అత్యంత తత్త్వపూరితమైన ‘మాధ్యమిక వాదం’ (శూన్యవాదం) ను ప్రతిపాదించి, యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణికి స్నేహితుడిగా ఉన్న బౌద్ధ ఆచార్యుడు ఎవరు?

• A) ఆచార్య నాగార్జునుడు (Acharya Nagarjuna)
• B) ఆర్యదేవుడు
• C) దిజ్ఞాగుడు
• D) బుద్ధఘోషుడు

జవాబు: A) ఆచార్య నాగార్జునుడు వివరణ: నాగార్జునుడు ‘మాధ్యమిక కారిక’, ‘ప్రజ్ఞాపారమిత సూత్రం’, ‘సుహృల్లేఖ’ గ్రంథాలను రాశాడు. ఇతనిని ‘భారతీయ ఐన్‌స్టీన్’ అని పిలుస్తారు. ఇతని కోసం యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి శ్రీపర్వతం (నాగార్జునకొండ) పై మహావిహారాన్ని నిర్మించాడు.

29. గుంటూరు జిల్లా చేజర్లలో ఉన్న ప్రసిద్ధ ‘కపోతేశ్వరాలయం’ ఏ మౌర్యోత్తర ఆంధ్ర రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడిన అరుదైన బౌద్ధ చైత్య శైలి హిందూ ఆలయం?

• A) ఆనందగోత్రీకులు (Anandagotrikas)
• B) శాలంకాయనులు
• C) ఇక్ష్వాకులు
• D) శాతవాహనులు

జవాబు: A) ఆనందగోత్రీకులు వివరణ: క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దంలో కంధారపురం రాజధానిగా పాలించిన ఆనందగోత్రీకులు (దామోదరవర్మ, అత్తివర్మ) కాలంలో చేజర్ల కపోతేశ్వరాలయం నిర్మించబడింది. ఇది మొదట బౌద్ధ చైత్యం, తర్వాత శివాలయంగా మారింది.

30. అమరావతి శిల్పకళా రీతిలో రాతి ఫలకాలపై చెక్కబడిన శిల్పాలలో ఉన్న ప్రధాన వస్తువు (Theme) ఏది?

• A) బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాలు మరియు జాతక కథలు (Jataka Tales)
• B) హిందూ త్రిమూర్తుల విగ్రహాలు
• C) జైన తీర్థంకరులు
• D) కేవలం రాజుల చిత్రాలు

జవాబు: A) బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాలు మరియు జాతక కథలు వివరణ: శాతవాహనులు మరియు ఇక్ష్వాకుల కాలంలో వికసించిన అమరావతి శైలి తెల్లటి పాలరాతి ఫలకాలపై బుద్ధుని పూర్వ జన్మ వృత్తాంతాలైన ‘జాతక కథలను’ (ఉదా: ఛద్దంత జాతకం, సిబి జాతకం) అత్యంత మనోహరంగా చెక్కడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.

మౌర్యోత్తర యుగంలో భారతదేశంపై జరిగిన విదేశీ దండయాత్రలు (ఇండో-గ్రీకులు, శకులు, పార్థియన్లు, కుషాణులు) పై పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా రూపొందించిన 30 ప్రశ్నలు-విశ్లేషణలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

1. మౌర్య సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత వాయవ్య భారతదేశంపై విదేశీ దండయాత్రలు చేసిన రాజవంశాల సరియైన కాలక్రమం (Chronological Order) ఏది?

• A) ఇండో-గ్రీకులు \rightarrow శకులు \rightarrow పార్థియన్లు \rightarrow కుషాణులు
• B) శకులు \rightarrow ఇండో-గ్రీకులు \rightarrow కుషాణులు \rightarrow పార్థియన్లు
• C) పార్థియన్లు \rightarrow శకులు \rightarrow ఇండో-గ్రీకులు \rightarrow కుషాణులు
• D) కుషాణులు \rightarrow పార్థియన్లు \rightarrow శకులు \rightarrow ఇండో-గ్రీకులు

జవాబు: A) ఇండో-గ్రీకులు \rightarrow శకులు \rightarrow పార్థియన్లు \rightarrow కుషాణులు వివరణ: మౌర్యోత్తర యుగంలో వాయవ్య సరిహద్దుల నుండి వరుసగా గ్రీకులు (బాక్ట్రియన్లు), శకులు (సిథియన్లు), పార్థియన్లు (పహ్లావులు) మరియు చివరిగా కుషాణులు (యూచీ తెగ) భారతదేశంపై దండయాత్రలు చేసి రాజ్యాలను స్థాపించారు.

2. భారతదేశంలో నాణేలపై రాజుల బొమ్మలు, పేర్లు మరియు తేదీలను ముద్రించే అచ్చుల పద్ధతిని (Die-struck Coins) ప్రవేశపెట్టిన తొలి విదేశీయులు ఎవరు?

• A) ఇండో-గ్రీకులు (Indo-Greeks)
• B) శకులు
• C) కుషాణులు
• D) మౌర్యులు

జవాబు: A) ఇండో-గ్రీకులు వివరణ: ఇండో-గ్రీకులు రాకముందు భారతదేశంలో ముద్ర నాణేలు (Punch-marked coins) వాడకంలో ఉండేవి. నాణేలపై రాజాకృతి, రాచరిక బిరుదులు, దేవతల బొమ్మలను చెక్కడం ఇండో-గ్రీకుల నుంచే ప్రారంభమైంది. వీరు ద్వైభాషా (ప్రాకృతం-గ్రీకు) నాణేలను కూడా విడుదల చేశారు.

3. ప్రసిద్ధ బౌద్ధ గ్రంథం ‘మిలింద పన్హా’ (Milinda Panha) ఏ ఇండో-గ్రీకు రాజు మరియు బౌద్ధ భిక్షువు మధ్య జరిగిన మతపరమైన ప్రశ్నల సంవాదం?

• A) మేనాండర్ మరియు నాగసేనుడు (Nagasena)
• B) దెమేత్రియస్ మరియు ఉపగుప్తుడు
• C) ఆంటియాల్సిదాస్ మరియు వసుమిత్ర
• D) హెలియోడోరస్ మరియు అశ్వఘోషుడు

జవాబు: A) మేనాండర్ మరియు నాగసేనుడు వివరణ: ఇండో-గ్రీకు రాజులలో అత్యంత ప్రసిద్ధుడైన మేనాండర్ (మిలిందుడు) బౌద్ధజ్ఞాని నాగసేనుడిని అడిగిన ప్రశ్నలు, వాటికి నాగసేనుడు ఇచ్చిన సమాధానాల సమాహారమే ‘మిలింద పన్హా’ (మిలిందుని ప్రశ్నలు). ఈ చర్చ అనంతరం మేనాండర్ బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించాడు.

4. విదిశ (మధ్యప్రదేశ్) లో వాసుదేవుని (వైష్ణవ మతం) గౌరవార్థం ప్రసిద్ధ ‘బేస్‌నగర్ గరుడ స్తంభ శాసనాన్ని’ వేయించిన ఇండో-గ్రీకు రాయబారి ఎవరు?

• A) హెలియోడోరస్ (Heliodorus)
• B) ఆంటియాల్సిదాస్
• C) సేల్యూకస్
• D) మెగస్తనీస్

జవాబు: A) హెలియోడోరస్ వివరణ: ఇండో-గ్రీకు రాజు ఆంటియాల్సిదాస్ యొక్క రాయబారిగా విదిశకు వచ్చిన హెలియోడోరస్ భాగవత (వైష్ణవ) మతానికి ఆకర్షితుడై ‘భాగవతుడు’గా మారాడు. ఇతడు వాసుదేవునికి అంకితంగా గరుడ స్తంభాన్ని ప్రతిష్టించాడు. విదేశీయుడు వైష్ణవ మతాన్ని స్వీకరించిన తొలి నిదర్శనం ఇది.

5. ఇండో-గ్రీకు రాజైన మేనాండర్ యొక్క రాజధాని ‘సాకల’ (Sakala) ప్రస్తుతం ఏ నగరంగా పిలువబడుతోంది?

• A) సియాల్‌కోట్ – పాకిస్తాన్ (Sialkot)
• B) పెషావర్ – పాకిస్తాన్
• C) కాందహార్ – ఆఫ్ఘనిస్తాన్
• D) తక్షశిల – పాకిస్తాన్

జవాబు: A) సియాల్‌కోట్ వివరణ: మేనాండర్ తన రాజధానిగా చేసుకున్న ‘సాకల’ నగరం ప్రస్తుత పాకిస్తాన్‌లోని పంజాబ్ ప్రాంత్ నందు గల ‘సియాల్‌కోట్’. ఇది ఆ కాలంలో గొప్ప వ్యాపార మరియు విద్యా కేంద్రంగా విలసిల్లింది.

6. భారతదేశంలో శక (సిథియన్) వంశ పాలనను ప్రారంభించిన తొలి శక రాజు ఎవరు?

• A) మావెస్ / మోగా (Maues)
• B) రుద్రదామనుడు
• C) నహపాణ
• D) చష్టనుడు

జవాబు: A) మావెస్ / మోగా వివరణ: క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దంలో మావెస్ గాంధార మరియు గాంధార పరిసర ప్రాంతాలను ఆక్రమించి భారతదేశంలో శక వంశ అధికారానికి పునాది వేశాడు. ఇతడు గాంధార శైలిలో నాణేలను జారీ చేశాడు.

7. ఉజ్జయిని స్థానిక రాజు శకులను ఓడించి క్రీ.పూ. 57 (లేదా 58) లో ప్రారంభించిన ప్రసిద్ధ కాలమానం ఏది?

• A) విక్రమ శకం (Vikram Samvat)
• B) శక శకం
• C) గుప్త శకం
• D) హర్ష శకం

జవాబు: A) విక్రమ శకం వివరణ: ఉజ్జయిని రాజు శకులపై సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా ‘విక్రమాదిత్య’ అనే బిరుదు పొంది, క్రీ.పూ. 57 లో ‘విక్రమ శకాన్ని’ ప్రారంభించాడు. నాటి నుండి విజేతలైన రాజులు ‘విక్రమాదిత్య’ బిరుదును ధరించడం పరిపాటైంది.

8. భారతదేశంలో లభించిన తొలి సుదీర్ఘమైన మరియు శ్రేష్ఠమైన సంస్కృత రాతి శాసనం ‘జునాగఢ్ శాసనం’ (Girnar Inscription) ను వేయించిన శక రాజు ఎవరు?

• A) పశ్చిమ క్షత్రప రాజైన కార్దమక వంశపు రుద్రదామనుడు (Rudradaman I)
• B) క్షహరాట వంశపు నహపాణ
• C) చష్టనుడు
• D) ఘసమోతిక

జవాబు: A) రుద్రదామనుడు వివరణ: క్రీ.శ. 150 లో కార్దమక శక రాజైన రుద్రదామనుడు గుజరాత్‌లోని గిర్నార్ (జునాగఢ్) వద్ద ప్యూర్ సంస్కృతంలో శాసనాన్ని వేయించాడు. అంతకుముందు శాసనాలన్నీ ప్రాకృతంలో ఉండేవి.

9. మౌర్యుల కాలంలో నిర్మించబడిన ‘సుదర్శన తటాకాన్ని’ (Sudarshana Lake) ప్రజాధనం లేదా ఉచిత శ్రమ (వెట్టి) ఉపయోగించకుండా స్వంత కోశాగారం నుండి పునరుద్ధరించినట్లు జునాగఢ్ శాసనం ద్వారా తెలియుచున్న రాజు ఎవరు?

• A) రుద్రదామనుడు
• B) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
• C) కనిష్కుడు
• D) చంద్రగుప్త మౌర్యుడు

జవాబు: A) రుద్రదామనుడు వివరణ: తుఫాను వల్ల దెబ్బతిన్న సుదర్శన తటాకం కట్టను రుద్రదామనుడు తన సొంత ఖర్చులతో, ప్రజలపై అదనపు పన్నులు వేయకుండా పునరుద్ధరించాడు. ఈ తటాక చరిత్రను (చంద్రగుప్తుడు, అశోకుడు, రుద్రదామనుడు, స్కందగుప్తుడు) ఈ శాసనం వివరిస్తుంది.

10. నాసిక్ సమీపంలోని ‘జోగల్‌తంబి’ (Jogalthambi) నాణేల లభ్యం ఆధారంగా శక రాజైన నహపాణుడిని ఓడించి, అతని నాణేలపై తన బొమ్మను తిరిగి ముద్రించిన (Re-struck) శాతవాహన రాజు ఎవరు?

• A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
• B) యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి
• C) మొదటి శాతకర్ణి
• D) వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి

జవాబు: A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి వివరణ: క్షహరాట శక వంశ రాజైన నహపాణుడిని గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి అంతం చేశాడు. జోగల్‌తంబి వద్ద దొరికిన వేలాది నహపాణుడి వెండి నాణేలపై గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి పేరు పునరుద్ధరించి ముద్రించబడి ఉండటమే దీనికి ఆధారం.

11. పార్థియన్ (పహ్లావ) రాజైన గొండోఫారేస్ (Gondophares) పాలనా కాలంలో క్రైస్తవ మత ప్రచారం కోసం భారతదేశానికి (దక్షిణ భారతదేశానికి) వచ్చిన ఏసుక్రీస్తు శిష్యుడు (అపొస్తలుడు) ఎవరు?

• A) సెయింట్ థామస్ (St. Thomas)
• B) సెయింట్ జేవియర్
• C) సెయింట్ పీటర్
• D) ఫాదర్ మోన్సెరేట్

జవాబు: A) సెయింట్ థామస్ వివరణ: క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో పార్థియన్ రాజు గొండోఫారేస్ ఆస్థానానికి సెయింట్ థామస్ వచ్చాడు. తరువాత ఇతడు కేరళ, మైలాపూర్ (చెన్నై) ప్రాంతాలకు వచ్చి క్రైస్తవ మతాన్ని ప్రచారం చేశాడు.

12. చైనా సరిహద్దు ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ‘యూచీ’ (Yuezhi) తెగకు చెందిన కుషాణ వంశాన్ని భారతదేశ సరిహద్దుల్లో స్థాపించిన తొలి రాజు ఎవరు?

• A) కుజుల కాడ్‌ఫిసెస్ (Kujula Kadphises / Kadphises I)
• B) విమ కాడ్‌ఫిసెస్
• C) కనిష్కుడు
• D) హువిష్కుడు

జవాబు: A) కుజుల కాడ్‌ఫిసెస్ వివరణ: యూచీ తెగలోని ఐదు శాఖలలో ఒకటైన కుషాణ శాఖకు చెందిన కుజుల కాడ్‌ఫిసెస్ కాబూల్, కాందహార్ ప్రాంతాలను ఆక్రమించి కుషాణ సామ్రాజ్యానికి పునాది వేశాడు. ఇతడు రాగి నాణేలను జారీ చేశాడు.

13. భారతదేశంలో మొదటిసారిగా అత్యధిక పరిమాణంలో మరియు స్వచ్ఛమైన బంగారు నాణేలను (Gold Coins) జారీ చేసిన కుషాణ రాజు ఎవరు?

• A) విమ కాడ్‌ఫిసెస్ (Vima Kadphises / Kadphises II)
• B) కుజుల కాడ్‌ఫిసెస్
• C) కనిష్కుడు
• D) వాసుదేవుడు

జవాబు: A) విమ కాడ్‌ఫిసెస్ వివరణ: విమ కాడ్‌ఫిసెస్ భారతదేశంలో విస్తారంగా బంగారు నాణేలను ప్రవేశపెట్టాడు. ఇతడు మహేశ్వరుడు (శివ భక్తుడు) అని తన నాణేలపై ముద్రించుకున్నాడు. నాణేలపై శివుడు, త్రిశూలం, నంది బొమ్మలు ఉంటాయి.

14. భారత ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న అధికారిక క్యాలెండర్ అయిన ‘శక శకాన్ని’ (Shaka Samvat – క్రీ.శ. 78) ప్రారంభించిన కుషాణ రాజు ఎవరు?

• A) కనిష్కుడు (Kanishka)
• B) విమ కాడ్‌ఫిసెస్
• C) రుద్రదామనుడు
• D) విక్రమాదిత్యుడు

జవాబు: A) కనిష్కుడు వివరణ: కనిష్కుడు క్రీ.శ. 78 లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన గుర్తుగా ‘శక శకాన్ని’ ప్రారంభించాడు. (శకులు ఈ శకాన్ని విస్తృతంగా వాడటం వల్ల దీనికి శక శకమని పేరు వచ్చింది). 1957 మార్చి 22న భారత ప్రభుత్వం దీనిని జాతీయ క్యాలెండర్‌గా స్వీకరించింది.

15. కనిష్కుని ప్రథమ మరియు ద్వితీయ రాజధానులు ఏవి?

• A) పురుషపురం (పేషావర్) మరియు మథుర
• B) పాటలీపుత్రం మరియు విదిశ
• C) తక్షశిల మరియు ఉజ్జయిని
• D) కాబూల్ మరియు శ్రీనగర్

జవాబు: A) పురుషపురం (పేషావర్) మరియు మథుర వివరణ: కనిష్కుని సామ్రాజ్యం ఆసియా నుండి ఉత్తర భారత సమతలాల వరకు విస్తరించింది. ఇతని ప్రధాన రాజధాని పురుషపురం (ప్రస్తుత పేషావర్, పాకిస్తాన్), రెండవ రాజధాని మథుర (ఉత్తర ప్రదేశ్).

16. కశ్మీర్‌లోని కుండలవన విహారంలో 4వ బౌద్ధ సంగీతిని (నాలుగో బౌద్ధ మహాసభ) నిర్వహించిన రాజు ఎవరు?

• A) కనిష్కుడు
• B) అశోకుడు
• C) కాలశాసనుడు
• D) అజాతశత్రువు

జవాబు: A) కనిష్కుడు వివరణ: కనిష్కుడి కాలంలో కశ్మీర్‌లోని కుండలవనం వద్ద 4వ బౌద్ధ సంగీతి జరిగింది. ఈ సభకు వసుమిత్ర అధ్యక్షుడు కాగా, అశ్వఘోషుడు ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించాడు.

17. 4వ బౌద్ధ సంగీతిలో బౌద్ధమతం ఏ రెండు ప్రధాన శాఖలుగా అధికారికంగా విడిపోయింది?

• A) హీనయానం మరియు మహాయానం (Hinayana & Mahayana)
• B) స్థవిరవాదులు మరియు మహాసాంఘికులు
• C) వజ్రయానం మరియు సహజయానం
• D) దిగంబర మరియు శ్వేతాంబర

జవాబు: A) హీనయానం మరియు మహాయానం వివరణ: కనిష్కుడి కాలంలో బౌద్ధంలో విప్లవాత్మక మార్పులొచ్చాయి. బుద్ధుడిని దేవుడిగా పూజించడం, సంస్కృత భాషను వాడటం, విగ్రహారాధన చేసే ‘మహాయానం’ విస్తరించింది. కనిష్కుడు మహాయాన బౌద్ధాన్ని ఆదరించాడు.

18. కనిష్కుని ఆస్థానంలో ఉండి సంస్కృతంలో ‘బుద్ధచరితం’, ‘సౌందరానందం’ మరియు ‘శారీపుత్ర ప్రకరణం’ (నాటకం) రాసిన ప్రసిద్ధ కవి ఎవరు?

• A) అశ్వఘోషుడు (Asvaghosa)
• B) వసుమిత్ర
• C) నాగార్జునుడు
• D) భాసుడు

జవాబు: A) అశ్వఘోషుడు వివరణ: అశ్వఘోషుడు మహాయాన బౌద్ధ పండితుడు మరియు కవి. ఇతడు రాసిన ‘బుద్ధచరితం’ బౌద్ధులకు రామాయణం వంటిది. సంస్కృతంలో నాటకాలు రాసిన తొలి నాటకకర్తగా కూడా అశ్వఘోషుడిని పరిగణిస్తారు.

19. ప్రాచీన భారతదేశంలో ‘ఆయుర్వేద పితామహుడు’గా ప్రసిద్ధి చెంది, ‘చరక సంహిత’ అనే ప్రసిద్ధ వైద్య గ్రంథాన్ని రచించిన చరకుడు ఏ రాజు ఆస్థానంలో ఉన్నాడు?

• A) కనిష్కుడు
• B) చంద్రగుప్త మౌర్యుడు
• C) హర్షవర్ధనుడు
• D) రెండవ చంద్రగుప్తుడు

జవాబు: A) కనిష్కుడు వివరణ: చరకుడు కనిష్కుని ఆస్థానంలో ప్రముఖ రాజవైద్యుడు. ఇతడు రచించిన ‘చరక సంహిత’ భారతీయ వైద్యశాస్త్రంలో (ఆయుర్వేదం) కాయచికిత్సకు సంబంధించిన అత్యుత్తమ ప్రమాణ గ్రంథం.

20. చైనా నుండి మధ్య ఆసియా మీదుగా రోమన్ సామ్రాజ్యానికి సాగే ప్రసిద్ధ ‘పట్టు మార్గం’ (Silk Route) పై ఆధిపత్యం సాధించి, వ్యాపారుల నుండి భారీగా సుంకాలు వసూలు చేసిన భారతీయ రాజవంశం ఏది?

• A) కుషాణులు (Kushanas)
• B) గుప్తులు
• C) మౌర్యులు
• D) శాతవాహనులు

జవాబు: A) కుషాణులు వివరణ: ప్రసిద్ధ సిల్క్ రూట్ కుషాణుల సామ్రాజ్యం గుండా వెళ్లేది. దీనిపై ఆధిపత్యం వహించడం వల్ల కుషాణులకు విపరీతమైన సుంక ఆదాయం వచ్చి సామ్రాజ్యం ఆర్థికంగా అత్యంత సమృద్ధి చెందింది.

21. 1993 లో ఆప్ఘనిస్తాన్‌లో లభించిన ఏ శాసనం కనిష్కుని కుటుంబ వంశావళి (కుజుల కాడ్‌ఫిసెస్, విమ తక్తు, విమ కాడ్‌ఫిసెస్, కనిష్కుడు) మరియు అతని విజయాల సమాచారాన్ని అందిస్తుంది?

• A) రబాతక్ శాసనం (Rabatak Inscription)
• B) బాగ్రామ్ శాసనం
• C) ఐ-ఖనుమ్ శాసనం
• D) సార్నాథ్ శాసనం

జవాబు: A) రబాతక్ శాసనం వివరణ: ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని రబాతక్ వద్ద లభించిన గ్రీకు అక్షరాలు-బాక్ట్రియన్ భాషలోని శాసనం కనిష్కుడి వంశావళిపై స్పష్టతనిచ్చింది. కనిష్కుడు దేవతలకు ఆలయం కట్టించిన ఉదంతం ఇందులో ఉంది.

22. చైనా చక్రవర్తుల భావనల నుండి ప్రభావితమై కుషాణ రాజులు ధరించిన ‘దేవపుత్ర’ (Son of God / Son of Heaven) అనే బిరుదు ఏ సంస్కృతికి చెందినది?

• A) చైనీస్ సంస్కృతి (Chinese Culture)
• B) రోమన్ సంస్కృతి
• C) పారశీక (పర్షియన్) సంస్కృతి
• D) గ్రీకు సంస్కృతి

జవాబు: A) చైనీస్ సంస్కృతి వివరణ: చైనా చక్రవర్తులు తమను తాము ‘స్వర్గ పుత్రులు’ (Son of Heaven) అని పిలుచుకునేవారు. వారి శైలిలోనే కుషాణులు తమ దైవాంశ సంభూతత్వాన్ని చాటుకోవడానికి ‘దేవపుత్ర’ అనే బిరుదును ధరించారు.

23. గ్రీకు శిల్పకళా ప్రభావంతో (అపోలో దేవుడి రూపంలో), ప్రశాంత వదనంతో, గ్రీకు తరహా వస్త్రధారణ మరియు భుజాల చుట్టూ మడతలతో బుద్ధుని విగ్రహాలను చెక్కిన శిల్పకళా శైలి ఏది?

• A) గాంధార శిల్పకళ (Gandhara School of Art)
• B) మథుర శిల్పకళ
• C) అమరావతి శిల్పకళ
• D) ద్రవిడ శిల్పకళ

జవాబు: A) గాంధార శిల్పకళ వివరణ: గాంధార శిల్పకళ గ్రీకో-బౌద్ధ శైలి (Greco-Buddhist Art) గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇందులో నలుపు/బూడిద రంగు రాతిని (Grey Schist) ఉపయోగించి గ్రీకు దేవుళ్ళ రూపంలో బుద్ధుడి బొమ్మలను చెక్కారు. కనిష్కుడు దీనిని బాగా ప్రోత్సహించాడు.

24. ఎర్రటి మచ్చల రాతిని (Spotted Red Sandstone) ఉపయోగించి భారతదేశ స్వదేశీ సాంప్రదాయంలో బుద్ధుని, వర్ధమాన మహావీరుని మరియు కనిష్కుని తలలేని ప్రతిమను (Headless Statue) చెక్కిన కళాకేంద్రం ఏది?

• A) మథుర శిల్పకళ (Mathura School of Art)
• B) గాంధార శిల్పకళ
• C) సారనాథ్ శిల్పకళ
• D) అమరావతి శిల్పకళ

జవాబు: A) మథుర శిల్పకళ వివరణ: మథుర శిల్పకళ పూర్తిగా స్వదేశీ శైలి. ఇక్కడ బుద్ధుడిని మాంసలమైన శరీరంతో, నవ్వు ముఖంతో, పద్మాసనంలో చూపించారు. కనిష్కుడి ప్రసిద్ధ తలలేని రాతి విగ్రహం మథుర సంగ్రహాలయ పురావస్తు శాఖలో ఉంది.

25. 4వ బౌద్ధ సంగీతిలో బౌద్ధ త్రిపిటకాలపై రాయబడిన సమగ్ర వ్యాఖ్యాన గ్రంథం ‘మహావిభాష శాస్త్రం’ (బౌద్ధ విజ్ఞాన సర్వస్వం / Encyclopedia of Buddhism) ను సేకరించి రూపొందించినది ఎవరు?

• A) వసుమిత్ర (Vasumitra)
• B) అశ్వఘోషుడు
• C) నాగార్జునుడు
• D) ఆర్యదేవుడు

జవాబు: A) వసుమిత్ర వివరణ: 4వ బౌద్ధ సంగీతి అధ్యక్షుడు వసుమిత్ర నేతృత్వంలో బౌద్ధ ధర్మాలపై సంస్కృతంలో ‘మహావిభాష శాస్త్రం’ రాయబడింది. దీనిని బౌద్ధమత విజ్ఞాన సర్వస్వంగా భావిస్తారు.

26. గ్రీకులు భారతదేశంలో రంగస్థల నాటకాల ప్రదర్శన కోసం తెరను ప్రవేశపెట్టారు. ఈ తెరను సంస్కృతంలో ఏమని పిలిచేవారు?

• A) యవనిక (Yavanika)
• B) సూత్రధార
• C) నాంది
• D) యవనప్రియ

జవాబు: A) యవనిక వివరణ: గ్రీకులను నాటి భారతీయ సాహిత్యంలో ‘యవనులు’ అని పిలిచేవారు. నాటకరంగంలో వారు ప్రవేశపెట్టిన నాటకపు తెరను ‘యవనిక’ అన్నారు. (అలాగే మిరియాలను గ్రీకులు బాగా ఇష్టపడటంతో మిరియాలకు ‘యవనప్రియ’ అని పేరు వచ్చింది).

27. చివరి కుషాణ రాజైన వాసుదేవుని కాలం తర్వాత ఉత్తర భారతదేశంలో శక, కుషాణుల పాలనను అంతమొందించి శకారి (శకుల శత్రువు) అనే బిరుదు పొందిన గుప్త చక్రవర్తి ఎవరు?

• A) రెండవ చంద్రగుప్తుడు / విక్రమాదిత్యుడు (Chandragupta II)
• B) సముద్రగుప్తుడు
• C) మొదటి చంద్రగుప్తుడు
• D) కుమారగుప్తుడు

జవాబు: A) రెండవ చంద్రగుప్తుడు వివరణ: క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం చివరలో గుప్త రాజు రెండవ చంద్రగుప్తుడు పశ్చిమ భారతదేశంలో చివరి శక క్షత్రప రాజైన మూడవ రుద్రసింహుడిని ఓడించి శక పాలనను శాశ్వతంగా అంతం చేసి ‘శకారి’ బిరుదు పొందాడు.

28. కుషాణుల కాలంలో జారీ చేయబడిన ప్రసిద్ధ బంగారు నాణేల బరువు మరియు రూపురేఖలు ఏ విదేశీ సామ్రాజ్య నాణేల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి?

• A) రోమన్ సామ్రాజ్యపు దీనార్ / ఆరియస్ (Roman Aureus)
• B) పారశీక డారిక్
• C) గ్రీకు ద్రాక్మా
• D) ఈజిప్షియన్ నాణేలు

జవాబు: A) రోమన్ సామ్రాజ్యపు దీనార్ / ఆరియస్ వివరణ: రోమన్ సామ్రాజ్యంతో ఉన్న విస్తారమైన వర్తకం కారణంగా కుషాణులు తమ బంగారు నాణేల బరువును (సుమారు 8 గ్రాములు) రోమన్ ‘ఆరియస్’ నాణేల ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా రూపొందించారు.

29. కుషాణుల కాలంలో మథుర మరియు గాంధార ప్రాంతాలలో దేవుళ్లతో పాటు మరణించిన రాజుల విగ్రహాలను ఉంచడానికి నిర్మించిన ప్రత్యేక స్మారక మందిరాలను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) దేవకులాలు (Devakulas)
• B) చైత్యాలు
• C) విహారాలు
• D) స్తూపాలు

జవాబు: A) దేవకులాలు వివరణ: కుషాణులు తమ పూర్వీకుల, రాజుల విగ్రహాలను ఆరాధించడానికి ‘దేవకులాలు’ (రాజుల విగ్రహ మందిరాలు) నిర్మించారు. మథుర సమీపంలోని ‘మాట్’ (Mat) వద్ద ఇటువంటి దేవకులం లభించింది.

30. ఆస్ట్రానమీ (ఖగోళ శాస్త్రం) మరియు జోతిష్య శాస్త్రాలలో భారతదేశం గ్రీకుల నుండి పొందిన విజ్ఞానాన్ని ప్రతిబింబించే ప్రాచీన సిద్ధాంత గ్రంథం ఏది?

• A) గర్గ సంహిత / యవన జాతక (Yavanajataka)
• B) సూర్య సిద్ధాంతం
• C) బృహత్ సంహిత
• D) ఆర్యభటీయం

జవాబు: A) గర్గ సంహిత / యవన జాతక వివరణ: గర్గ సంహిత ప్రకారం: “యవనులు మ్లేచ్ఛులైనప్పటికీ, ఖగోళ శాస్త్రంలో వారి నైపుణ్యం వల్ల వారిని రుషులతో సమానంగా పూజించాలి”. గ్రీకుల ప్రభావంతో వారాలు, రాశులు (Horoscope) వంటి భావనలు భారతీయ జ్యోతిష్యశాస్త్రంలోకి వచ్చాయి.

మౌర్యోత్తర యుగానికి చెందిన వర్తక వాణిజ్యాలు, రోమన్ వ్యాపారం, శిల్పకళారూపాలు (గాంధార, మథుర, అమరావతి) మరియు గుహాలయాలపై రూపొందించిన 30 ప్రశ్నలు-విశ్లేషణలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

1. క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ గ్రీకు నౌకా పయనం గ్రంథం ‘పెరిప్లస్ ఆఫ్ ది ఎరిత్రియన్ సీ’ (Periplus of the Erythrean Sea) ని రచించినది ఎవరు?

• A) అజ్ఞాత గ్రీకు నావికుడు (Unknown Greek Sailor)
• B) ప్లినీ
• C) టోలమీ
• D) స్ట్రాబో

జవాబు: A) అజ్ఞాత గ్రీకు నావికుడు వివరణ: ఈ గ్రంథాన్ని ఈజిప్టుకు చెందిన ఒక అజ్ఞాత గ్రీకు నావికుడు రాశాడు. ఇది ఎర్రసముద్రం, హిందూ మహాసముద్రం మీదుగా భారతదేశంతో జరిగిన రోమన్ వర్తకం, ప్రముఖ భారతీయ రేవుల గురించి వివరంగా తెలియజేస్తుంది.

2. ప్రాచీన రోమన్ రచయిత ప్లినీ తన ‘నాచురలిస్ హిస్టోరియా’ (Naturalis Historia) గ్రంథంలో భారత్‌తో వ్యాపారం వల్ల రోమన్ సామ్రాజ్యానికి కలిగిన ఏ నష్టం గురించి ఆవేదన వ్యక్తం చేశాడు?

• A) భారతదేశపు విలాసవంతమైన వస్తువుల (నార చీరలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు) కోసం రోమన్ బంగారం, వెండి భారత్‌కు తరలిపోవడం
• B) రోమన్ నావికులు భారత్‌లో చిక్కుకుపోవడం
• C) రోమన్ సంస్కృతి క్షీణించడం
• D) రోమన్‌లకు సరైన దిగుమతులు అందకపోవడం

జవాబు: A) రోమన్ బంగారం, వెండి భారత్‌కు తరలిపోవడం వివరణ: భారతీయ విలాస వస్తువుల వ్యాపారం వల్ల ప్రతి ఏటా రోమన్ సామ్రాజ్యం నుండి దాదాపు 5 కోట్లకు పైగా సెస్టర్సెస్ (రోమన్ నాణేలు) భారతదేశానికి తరలిపోతున్నాయని ప్లినీ ఆవేదన చెందాడు.

3. పుదుచ్చేరి సమీపంలో ఉన్న ఏ ప్రాచీన రేవు పట్టణం వద్ద జరిపిన తవ్వకాలలో రోమన్ బంకమట్టి పాత్రలు (Amphorae), అరేటైన్ పాత్రలు (Arretine Ware) మరియు రోమన్ వర్తక కేంద్రం బయటపడ్డాయి?

• A) అరికేమేడు / పోడుకే (Arikamedu)
• B) ముజిరిస్
• C) తామ్రలిప్తి
• D) మోటుపల్లి

జవాబు: A) అరికేమేడు వివరణ: అరికేమేడును ‘పెరిప్లస్’ గ్రంథంలో ‘పోడుకే’ అని పేర్కొన్నారు. క్రీ.శ. 1940లలో మోర్టిమర్ వీలర్ ఇక్కడ జరిపిన తవ్వకాలలో పెద్ద రోమన్ వ్యాపార స్థావరం, మద్యం నిల్వ చేసే యాంఫోరా పాత్రలు బయటపడ్డాయి.

4. రోమన్ సామ్రాజ్యానికి భారతదేశం నుండి అత్యధికంగా ఎగుమతి అయ్యే ‘నల్లమిరియాల’ను (Black Pepper) గ్రీకు/రోమన్లు ఏమని పిలిచేవారు?

• A) యవనప్రియ (Yavanapriya)
• B) కృష్ణఫల
• C) ద్రావిడప్రియ
• D) మహార్హ

జవాబు: A) యవనప్రియ వివరణ: గ్రీకు/రోమన్లను భారతదేశంలో ‘యవనులు’ అనేవారు. నల్లమిరియాలకు రోమ్‌లో తీవ్రమైన డిమాండ్ ఉండేది. కాబట్టి మిరియాలకు ‘యవనప్రియ’ (యవనులకు ప్రియమైనది) అని పేరు వచ్చింది.

5. మౌర్యోత్తర యుగంలో దూర ప్రాంతాలకు వర్తకపు కారవాన్లను (ఎడ్ల బండ్లు, ఒంటెల గుంపులు) నడిపే వర్తక సంఘ నాయకుడిని ఏమని పిలిచేవారు?

• A) సార్థవాహ (Sarthavaha)
• B) శ్రేష్ఠి
• C) సమహర్త
• D) జేట్ఠక

జవాబు: A) సార్థవాహ వివరణ: పట్టణంలో స్థిరంగా ఉండి వ్యాపారం చేసే ప్రధాన శ్రేణి వర్తకుడిని ‘శ్రేష్ఠి’ అని, దేశవిదేశాలకు సరుకులను సమూహంగా తీసుకువెళ్లే కారవాన్ నాయకుడిని ‘సార్థవాహ’ అని పిలిచేవారు.

6. మౌర్యోత్తర యుగంలో పశ్చిమ భారతదేశంలో గుజరాత్ తీరంలో ఉన్న అత్యంత ప్రధానమైన అంతర్జాతీయ ఓడరేవు పట్టణం ఏది?

• A) భరుకచ్ఛ / బారికేజా (Bharuch / Barygaza)
• B) సోపారా
• C) కళ్యాణ్
• D) కావేరీపట్నం

జవాబు: A) భరుకచ్ఛ / బారికేజా వివరణ: గుజరాత్‌లోని నర్మదా నది ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న భరుకచ్ఛ (బారికేజా) పశ్చిమ తీరంలోనే అతిపెద్ద వర్తక కేంద్రం. ఉత్తర భారతదేశ ఉత్పత్తులన్నీ ఇక్కడి నుంచే రోమ్, పారశీక దేశాలకు ఎగుమతి అయ్యేవి.

7. కేరళ తీరంలో శాతవాహన, చేర యుగంలో రోమన్ ఓడలు వచ్చి లాంగర్ వేసే ప్రముఖ పశ్చిమ తీర ఓడరేవు ఏది?

• A) ముజిరిస్ (Muziris)
• B) అరికేమేడు
• C) కొర్కై
• D) మసూలిపట్నం

జవాబు: A) ముజిరిస్ వివరణ: మలబార్ (కేరళ) తీరంలోని ముజిరిస్ (ప్రస్తుత కొడుంగళూర్) సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ రోమన్ వర్తకులు స్థిరపడి ‘అగస్టస్’ చక్రవర్తి పేరు మీద ఒక దేవాలయాన్ని కూడా నిర్మించారు.

8. మౌర్యోత్తర యుగంలో వర్తక సంఘాలైన ‘శ్రేణులు’ (Guilds) ఏ పరిపాలనా మరియు ఆర్థిక బాధ్యతలను నిర్వహించేవి?

• A) బ్యాంకులుగా పనిచేయడం, వడ్డీకి రుణాలు ఇవ్వడం మరియు నాణ్యతను నియంత్రించడం
• B) కేవలం సైనిక దళాలను సేకరించడం
• C) ఉచితంగా సరుకులను పంపిణీ చేయడం
• D) నాణేలను ముద్రించే పూర్తి హక్కును కలిగి ఉండటం

జవాబు: A) బ్యాంకులుగా పనిచేయడం, వడ్డీకి రుణాలు ఇవ్వడం మరియు నాణ్యతను నియంత్రించడం వివరణ: శ్రేణులు స్వయంప్రతిపత్తి గల స్వదేశీ వర్తక సంస్థలు. ఇవి సొంత శ్రేణి ధర్మాలను (చట్టాలను) కలిగి ఉండి, ప్రజల వద్ద నిధులు డిపాజిట్‌గా తీసుకుని వడ్డీ చెల్లించే బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థగా కూడా పనిచేసేవి.

9. రోమన్ నాణేల లభ్యం తక్కువగా ఉన్న ప్రదేశాలలో, రోమన్ నాణేలను అనుకరించి స్థానికులు చేసుకున్న మట్టి ఆభరణాలను/బిళ్ళలను ఏమని పిలిచేవారు?

• A) మట్టి బిళ్ళలు / బుల్లే (Clay Bullae)
• B) కార్షాపణాలు
• C) దినారాలు
• D) పణాలు

జవాబు: A) మట్టి బిళ్ళలు / బుల్లే వివరణ: రోమన్ బంగారు/వెండి నాణేల పట్ల ఆకర్షితులైన సామాన్య ప్రజలు వాటిపై ఉన్న రోమన్ చక్రవర్తుల బొమ్మలతో మట్టి బిళ్ళలు (Clay Bullae) తయారు చేసుకుని వాటికి రంధ్రాలు చేసి హారాలుగా ధరించేవారు.

10. బెంగాల్ తీరంలో ఉండి, ఆగ్నేయాసియా దేశాలు (సువర్ణభూమి) మరియు చైనాతో తూర్పు సముద్ర వర్తకానికి ప్రధాన ద్వారంగా ఉన్న ఓడరేవు ఏది?

• A) తామ్రలిప్తి (Tamralipti)
• B) విశాఖపట్నం
• C) గంజాం
• D) కళింగపట్నం

జవాబు: A) తామ్రలిప్తి వివరణ: గంగా నది ముఖద్వారానికి సమీపంలో ఉన్న తామ్రలిప్తి (ప్రస్తుత బెంగాల్‌లోని తమ్లుక్) మౌర్య మరియు మౌర్యోత్తర యుగాలలో తూర్పు తీరంలోకెల్లా అతిముఖ్యమైన వ్యాపార నౌకాశ్రయం.

11. గాంధార శిల్పకళా శైలి (Gandhara School of Art) లో శిల్పాల తయారీకి ప్రధానంగా ఉపయోగించిన పదార్థం ఏది?

• A) నలుపు/బూడిద రంగు షిస్ట్ రాయి (Grey Schist Stone) మరియు సున్నపు పూత (Stucco)
• B) ఎర్రటి మచ్చల ఇసుక రాయి
• C) తెల్లటి పాలరాయి
• D) నల్లరాతి గ్రెనైట్

జవాబు: A) నలుపు/బూడిద రంగు షిస్ట్ రాయి మరియు సున్నపు పూత వివరణ: వాయవ్య సరిహద్దులలో వికసించిన గాంధార కళలో నలుపు-బూడిద రంగు షిస్ట్ రాతిని, తరువాత కాలంలో ‘స్టక్కో’ (సున్నపు గార) ను ఉపయోగించి గ్రీక్-రోమన్ బాణీలో శిల్పాలను చెక్కారు.

12. సంపూర్ణ స్వదేశీ సాంప్రదాయంలో వికసించి, ‘ఎర్రటి మచ్చల ఇసుక రాతి’ (Spotted Red Sandstone) ని ఉపయోగించిన ప్రముఖ శిల్పకళా కేంద్రం ఏది?

• A) మథుర శిల్పకళ (Mathura School of Art)
• B) గాంధార శిల్పకళ
• C) అమరావతి శిల్పకళ
• D) కాంచీపురం శిల్పకళ

జవాబు: A) మథుర శిల్పకళ వివరణ: యమునా నదీ తీరంలో వికసించిన మథుర శిల్పకళ స్వదేశీ శైలికి నిదర్శనం. వీరు మథుర పరిసరాల్లో దొరికే ఎర్రటి మచ్చల ఇసుక రాతిని శిల్పాల తయారీకి ఉపయోగించారు.

13. ఆంధ్రాలోని కృష్ణా నదీ లోయలో శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకుల ఆదరణలో వికసించి, ‘తెల్లటి పటిక రాయి / పాలరాయి’ (White Marble/Limestone) ను ఉపయోగించిన శైలి ఏది?

• A) అమరావతి శిల్పకళ (Amaravati School of Art)
• B) మథుర శిల్పకళ
• C) గాంధార శిల్పకళ
• D) సారనాథ్ శిల్పకళ

జవాబు: A) అమరావతి శిల్పకళ వివరణ: అమరావతి, నాగార్జునకొండ, జగ్గయ్యపేట ప్రాంతాలలో లభించే తెల్లటి సున్నపురాయి/పటిక రాయిపై అత్యద్భుతంగా చెక్కిన శిల్పకళ అమరావతి శైలి. ఇందులో శరీర వంపులు, లయబద్ధత ప్రత్యేకం.

14. బుద్ధుని విగ్రహాన్ని గ్రీకు దేవుడైన ‘అపోలో’ (Apollo) రూపంలో, గుంగ్రు జుట్టు, వస్త్రాల మడతలు మరియు భౌతిక సౌందర్యంతో చెక్కిన శైలి ఏది?

• A) గాంధార శిల్పకళ
• B) అమరావతి శిల్పకళ
• C) మథుర శిల్పకళ
• D) గుప్తుల శిల్పకళ

జవాబు: A) గాంధార శిల్పకళ వివరణ: గాంధార శిల్పకళపై హెలెనిస్టిక్ (గ్రీకు) ప్రభావం స్పష్టంగా ఉంటుంది. అందుకే బుద్ధుడి విగ్రహాలు గ్రీకు దేవుడైన అపోలోను పోలి, గెడ్డం లేదా మీసాలు, తలపై రింగుల జుట్టు, దుస్తులపై దట్టమైన మడతలతో ఉంటాయి.

15. శిల్పకళలో మొదటిసారిగా బుద్ధుని రూపంతో పాటు జైన తీర్థంకరులు (ఆదినాథుడు, మహావీరుడు) మరియు హిందూ దేవతల (విష్ణువు, శివుడు, దుర్గ) విగ్రహాలను చెక్కిన శిల్పకళ ఏది?

• A) మథుర శిల్పకళ
• B) గాంధార శిల్పకళ
• C) అమరావతి శిల్పకళ
• D) అజంతా శిల్పకళ

జవాబు: A) మథుర శిల్పకళ వివరణ: మథుర మత సామరస్య కేంద్రం. ఇక్కడ బౌద్ధంతో పాటు జైన తీర్థంకరుల విగ్రహాలు (ఆయాంబటాలు), హిందూ త్రిమూర్తులు, లక్ష్మి, దుర్గ విగ్రహాలను విస్తృతంగా తయారు చేశారు.

16. అమరావతి శిల్పకళా రీతికి ఉన్న అత్యంత విశిష్టమైన లక్షణం ఏది?

• A) శిల్పాలలో కథాంశాన్ని (Narrative Art) మరియు జాతక కథల ఘట్టాలను చలనంతో (Movement & Dynamism) ఆవిష్కరించడం
• B) పెద్ద పెద్ద రాక్షస విగ్రహాలు చెక్కడం
• C) కేవలం యోధుల బొమ్మలు మాత్రమే ఉండటం
• D) శిల్పాలు స్థిరంగా, భంగిమలు లేకుండా ఉండటం

జవాబు: A) శిల్పాలలో కథాంశాన్ని మరియు జాతక కథల ఘట్టాలను చలనంతో ఆవిష్కరించడం వివరణ: అమరావతి శిల్పాలలో మానవ, జంతు రూపాలు అత్యంత లలితంగా, కదలికలతో (Dynamism) ఊపిరి పోసుకుంటాయి. బుద్ధుని పూర్వజన్మ కథలైన ‘జాతక కథలను’ (ఉదా: నలగిరి ఏనుగును లొంగదీసుకోవడం) ప్రసన్నంగా చెక్కారు.

17. మథుర సమీపంలోని ‘మాట్’ (Mat) వద్ద లభించిన కుషాణ రాజు కనిష్కుడి ప్రసిద్ధ విగ్రహం ప్రత్యేకత ఏమిటి?

• A) తల లేని, నిలబడి ఉన్న భారీ రాతి ప్రతిమ (Headless Statue)
• B) గుర్రంపై కూర్చున్న విగ్రహం
• C) బంగారు విగ్రహం
• D) ధ్యాన ముద్రలో ఉన్న విగ్రహం

జవాబు: A) తల లేని, నిలబడి ఉన్న భారీ రాతి ప్రతిమ వివరణ: మాట్ వద్ద ఉన్న కుషాణ దేవకులంలో కనిష్కుడి తల లేని విగ్రహం లభించింది. ఇతడు కోటు, పొడవైన బూట్లు తొడుక్కుని చేతిలో ఖడ్గం పట్టుకుని ఉన్నట్లు ఎర్ర రాతిపై చెక్కబడింది.

18. మౌర్యోత్తర యుగానికి చెందిన అత్యంత ప్రాచీన, పెద్దది మరియు పరిపూర్ణమైన బౌద్ధ చైత్య గృహం (Chaitya Griha) మహారాష్ట్రలో ఎక్కడ ఉంది?

• A) కార్లే (Karle)
• B) భాజా
• C) కన్హేరి
• D) పీతల్‌ఖోరా

జవాబు: A) కార్లే వివరణ: మహారాష్ట్రలోని లోనావాలా సమీపంలో ఉన్న కార్లే చైత్యం (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం) హీనయాన బౌద్ధ తొలి గుహాలయాల్లో అతిపెద్దది. దీని ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న మిథున శిల్పాలు, లోపలి రాతి స్తంభాలపై సింహాల శిల్పాలు అత్యద్భుతంగా ఉంటాయి.

19. బౌద్ధ తొలి తొలి రాతి తొలిచిన గుహాలయాల వాస్తుశిల్పంలో (Rock-cut Architecture) ‘చైత్యం’ మరియు ‘విహారం’ మధ్య గల ప్రధాన వ్యత్యాసం ఏమిటి?

• A) చైత్యం అంటే ప్రార్థనా మందిరం (స్తూపం ఉంటుంది); విహారం అంటే భిక్షువులు నివసించే నివాస గృహం
• B) చైత్యం భోజన శాల; విహారం ప్రార్థనా మందిరం
• C) చైత్యం రాతి గుహ; విహారం కలప గుహ
• D) రెండూ ఒకటే

జవాబు: A) చైత్యం అంటే ప్రార్థనా మందిరం; విహారం అంటే భిక్షువులు నివసించే నివాస గృహం వివరణ: రాతిని తొలిచి నిర్మించిన బౌద్ధ నిర్మాణాల్లో స్తూపం ఉండి ప్రార్థనలు చేసుకునే ప్రదేశాన్ని ‘చైత్యం’ అని, బౌద్ధ భిక్షువులు వర్షాకాలంలో నివాసం ఉండటానికి చుట్టూ గదులతో నిర్మించిన దానిని ‘విహారం’ అని అంటారు.

20. ఒడిశాలోని భువనేశ్వర్ వద్ద కల ‘ఉదయగిరి – ఖండగిరి’ గుహలు (హథీగుంఫా, రాణీగుంఫా, గణేష్‌గుంఫా) ఏ మతానికి చెందిన తొలి గుహాలయాలు?

• A) జైన మతం (Jainism)
• B) బౌద్ధ మతం
• C) శైవ మతం
• D) అజారక మతం

జవాబు: A) జైన మతం వివరణ: కళింగ రాజు ఖారవేలుడు మరియు అతని రాణులు ఉదయగిరి-ఖండగిరి కొండలలో జైన సన్యాసుల నివాసం కోసం రాతి గుహలను తొలిపించారు. ఇవి ప్రాచీన భారతీయ జైన వాస్తుశిల్పానికి ప్రసిద్ధి.

21. ప్రపంచ ప్రసిద్ధ అజంతా (Ajanta) గుహలలో ఉన్న మొత్తం 30 గుహలలో, శాతవాహన/మౌర్యోత్తర కాలానికి (హీనయాన దశ) చెందిన తొలి గుహలు ఏవి?

• A) గుహ సంఖ్య 9 మరియు 10 (Caves 9 & 10)
• B) గుహ సంఖ్య 1 మరియు 2
• C) గుహ సంఖ్య 16 మరియు 17
• D) గుహ సంఖ్య 26 మరియు 27

జవాబు: A) గుహ సంఖ్య 9 మరియు 10 వివరణ: అజంతా గుహలు రెండు దశల్లో నిర్మించబడ్డాయి. క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం – క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం మధ్య శాతవాహనుల కాలంలో గుహ సంఖ్య 9, 10 (చైత్యాలు) మరియు 8, 12, 13 (విహారాలు) తొలిచారు. మిగిలిన గుహలు గుప్తులు/వాకాటకుల కాలానికి చెందినవి.

22. మహారాష్ట్రలోని పశ్చిమ కనుమలలో భాజా (Bhaja), కొండనే (Kondane), బెడ్సా (Bedsa) వద్ద ఉన్న గుహాలయాలు ఏ వాస్తుశిల్ప సాంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి?

• A) రాతిలో చెక్కిన తొలి హీనయాన బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం మరియు పాత కలప (Wood) కట్టడాల అనుకరణ
• B) గుప్తుల సంస్కృతి
• C) ద్రావిడ ఆలయ శైలి
• D) వేసర శైలి

జవాబు: A) రాతిలో చెక్కిన తొలి హీనయాన బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం మరియు పాత కలప కట్టడాల అనుకరణ వివరణ: ఈ తొలి గుహాలయాలలో పైకప్పు భాగాలు రాతిలో చెక్కినప్పటికీ, అంతకుముందు ఉన్న చెక్క (వడ్రంగి) నిర్మాణాలను యథాతథంగా కాపీ కొడుతూ చెక్క దూలాల వలే రాతితో ఆకారాలు చేశారు.

23. మథుర శిల్పకళలో జైన మత ఆరాధన కోసం ఉద్దేశించిన ‘చిత్రీకరించిన రాతి పలకలను’ ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ఆయాంబటాలు (Ayagapatas)
• B) చైత్య ఫలకాలు
• C) తోరణాలు
• D) శ్రేణి బిళ్ళలు

జవాబు: A) ఆయాంబటాలు వివరణ: మథుర జైన స్థూప తవ్వకాలలో ‘ఆయాంబటాలు’ లభించాయి. ఇవి చతురస్రాకారపు రాతి పలకలు. వీటిపై జైన తీర్థంకరుల బొమ్మలు, మంగళ చిహ్నాలు (స్వస్తిక్, అష్టమంగళాలు) చెక్కి పూజించేవారు.

24. నాసిక్ వద్ద ఉన్న ‘పాండవలేణి’ (Pandavleni) గుహలలోని విహారాలకు దానధర్మాలు చేసినట్లు ఎవరి శాసనాలు లభించాయి?

• A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, గౌతమీ బాలాశ్రీ మరియు శక నహపాణుడి అల్లుడైన ఉషవదాతుడు
• B) కనిష్కుడు
• C) అశోకుడు
• D) సముద్రగుప్తుడు

జవాబు: A) గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, గౌతమీ బాలాశ్రీ మరియు ఉషవదాతుడు వివరణ: నాసిక్ గుహలు రాజకీయ, ఆర్థిక చరిత్రకు ముఖ్య ఆధారం. శక రాజు ఉషవదాతుడు, శాతవాహన రాజు గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి ఇద్దరూ ఇక్కడి బౌద్ధ భిక్షువులకు గ్రామాలు, నాణేలు దానం చేసినట్లు శాసనాలు ఉన్నాయి.

25. మౌర్యోత్తర యుగంలో గాంధార మరియు మథుర కళలలో బుద్ధుని తల వెనుక భాగంలో వెలుగునిచ్చే వర్తులాకారాన్ని (Halo) చెక్కే పద్ధతి ప్రారంభమైంది. దీనిని సంస్కృతంలో ఏమంటారు?

• A) ప్రభామండలం (Prabhamandala)
• B) చక్రమండలం
• C) శ్లాఖ
• D) చత్రవళి

జవాబు: A) ప్రభామండలం వివరణ: బుద్ధుని దివ్యత్వానికి, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానానికి సంకేతంగా తల వెనుక గుండ్రటి వెలుగు బింబం ‘ప్రభామండలం’ చెక్కడం ప్రారంభమైంది. గుప్తుల కాలం నాటికి ఇది మరిన్ని అలంకారాలతో వికసించింది.

26. శాతవాహన రాజు యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి జారీ చేసిన నాణేలపై ప్రత్యేకంగా కనిపించే బొమ్మ ఏది, ఇది వారి ఏ ప్రాధాన్యతను తెల్పుతుంది?

• A) రెండు తెరచాపలు ఉన్న ఓడ (Ship) – విదేశీ నౌకా వర్తకము
• B) సింహం – యుద్ధ ప్రావీణ్యం
• C) నాగముద్ర – మతాభిమానం
• D) విల్లు-అంబు – వేట

జవాబు: A) రెండు తెరచాపలు ఉన్న ఓడ – విదేశీ నౌకా వర్తకము వివరణ: యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి నాణేలపై ఓడ బొమ్మలు ఉంటాయి. ఇది నాటి శాతవాహనుల నౌకాదళ బలానికి, రోమన్ మరియు సముద్ర వ్యాపారంలో వారి ఆధిపత్యానికి ప్రత్యక్ష ఆధారం.

27. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ ప్రసిద్ధ బౌద్ధ క్షేత్రంలో రోమన్ నిర్మాణ శైలిని పోలిన ఇటుకల ‘రంగస్థలం’ (Open-air Amphitheatre) తవ్వకాలలో బయటపడింది?

• A) నాగార్జునకొండ / విజయపురి (Nagarjunakonda)
• B) అమరావతి
• C) భట్టిప్రోలు
• D) శంకరం

జవాబు: A) నాగార్జునకొండ వివరణ: నాగార్జునకొండ లోయలో ఇక్ష్వాకుల కాలం నాటి ఓపెన్ ఎయిర్ యాంఫీథియేటర్ లభించింది. శబ్ద సాంకేతికతతో నిర్మితమైన ఈ కట్టడం నాటి రోమన్ వాస్తు సాంకేతిక ప్రభావానికి నిదర్శనం.

28. ప్రాచీన రోమన్ శకంలో భారతదేశం నుండి దిగుమతి చేసుకునే సరుకులకు ప్రతిఫలంగా చెల్లించిన రోమన్ బంగారు నాణేలను భారతదేశంలో ఏమని పిలిచేవారు?

• A) ఆరియస్ / దీనారాలు (Aureus / Dinara)
• B) ద్రాక్మా
• C) నిష్క
• D) మాడ

జవాబు: A) ఆరియస్ / దీనారాలు వివరణ: రోమన్ చక్రవర్తులు జారీ చేసిన బంగారు నాణేలను ‘ఆరియస్’ అనేవారు. ఇవి భారత్‌లో ‘దీనార’ లేదా ‘దినారాలు’గా ప్రాచుర్యం పొందాయి. గుప్తులు కూడా తమ బంగారు నాణేలను ‘దీనారాలు’ అని పిలిచారు.

29. మథుర శిల్పకళలో ఆలయాల, స్తూపాల తోరణ స్తంభాలపై అందంగా చెక్కబడిన స్త్రీ మూర్తుల (యక్షిణులు / శాలభంజికలు) భంగిమలు దేనికి ప్రతీకలు?

• A) లౌకిక సౌందర్యం, ఉత్పాదకత మరియు ప్రకృతి శక్తి (Fertility & Nature)
• B) కేవలం యుద్ద దేవతలు
• C) రాక్షస శక్తులు
• D) దాసీలు

జవాబు: A) లౌకిక సౌందర్యం, ఉత్పాదకత మరియు ప్రకృతి శక్తి వివరణ: మథుర శిల్పాలలో వృక్షాలను పట్టుకుని నిలబడే ‘శాలభంజికలు’ (యక్షిణులు) ససస్యశ్యామలతకు, సంతానోత్పత్తికి, ప్రకృత్యుపాసనకు చిహ్నాలుగా చెక్కబడ్డాయి.

30. అమరావతి మహాస్తూపం యొక్క రాతి ప్రాకారం మరియు తోరణాలపై చెక్కిన ఫలకాలు ప్రదర్శించే ప్రధాన బౌద్ధ సాంప్రదాయం ఏది?

• A) మహాయానం మరియు పూర్వ బౌద్ధ సంకేతాల కలయిక
• B) వజ్రయానం
• C) కేవలం శైవ సంప్రదాయం
• D) తంత్ర మార్గం

జవాబు: A) మహాయానం మరియు పూర్వ బౌద్ధ సంకేతాల కలయిక వివరణ: అమరావతి శిల్పకళ తొలినాళ్లలో బుద్ధుడిని సంకేతాల రూపంలో (పాదుకలు, సింహాసనం, ధర్మచక్రం) చూపించగా, ఇక్ష్వాకుల కాలం నాటికి మహాయాన ప్రభావంతో మానవ రూపంలో చూపించడం విశేషం.