జైన, బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం Top 100 BITS పార్ట్ 3

జైన మరియు బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం, సిద్ధాంతాలు, సాంస్కృతిక వికాసంపై తదుపరి 20 ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు (Q42 – Q61) విశ్లేషణతో కింద ఇవ్వబడ్డాయి:

42. సిద్ధార్థుడు (బుద్ధుడు) రాత్రివేళ గృహత్యాగం చేసేటప్పుడు అతడు ఎక్కిన గుర్రం పేరు మరియు అతని సారథి పేరు వరుసగా ఏవి?

• A) కంతక, చెన్న (ఛన్నుడు)
• B) ఉచ్చైశ్రవము, దేవదత్తుడు
• C) చేతక్, రాహువు
• D) వర్ధమాన, ఆనందుడు

జవాబు: A) కంతక, చెన్న వివరణ: సిద్ధార్థుడు 29వ ఏట సత్యాన్వేషణకై అర్ధరాత్రి తన ప్రియమైన ‘కంతక’ అనే గుర్రంపై, ‘చెన్న’ అనే సారథితో కలిసి కపిలవస్తు నగరాన్ని విడిచి వెళ్లాడు.

43. జైనమత ప్రచారం కోసం వర్ధమాన మహావీరుడు తన మొదటి బోధనను ఎక్కడ చేశాడు?

• A) పావాపురి
• B) రాజగృహ సమీపంలోని విపులాచల కొండ
• C) వైశాలి
• D) శ్రావస్తి

జవాబు: B) రాజగృహ సమీపంలోని విపులాచల కొండ వివరణ: జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత మహావీరుడు తన మొదటి ఉపదేశాన్ని మగధ రాజధాని రాజగృహ సమీపంలోని ‘విపులాచల’ కొండపై ప్రాకృత (అర్థమాగధి) భాషలో చేశాడు.

44. బౌద్ధమత ప్రధాన సిద్ధాంతాలలో ఒకటైన ‘ప్రతీత్య సముత్పాద’ (Pratityasamutpada) దేనిని వివరిస్తుంది?

• A) ఆత్మ శాశ్వతమైనది
• B) ప్రతి సంఘటనకూ ఒక కారణం ఉంటుంది (కార్యకారణ నియమం)
• C) ప్రపంచం ఈశ్వరునిచే సృష్టించబడింది
• D) పునర్జన్మలు ఉండవు

జవాబు: B) ప్రతి సంఘటనకూ ఒక కారణం ఉంటుంది వివరణ: ప్రతీత్య సముత్పాద అనగా “ఒకటి ఉన్నందున మరొకటి ఉద్భవిస్తుంది” (కార్యకారణ సంబంధం). దుఃఖానికి కారణం తృష్ణ (కోరిక) అని, కారణాన్ని తొలగిస్తే కార్యం (దుఃఖం) నశిస్తుందని ఇది చెబుతుంది.

45. విక్రమశిల బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయాన్ని క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దంలో బీహార్‌లో ఏ పాల వంశ రాజు స్థాపించాడు?

• A) గోపాలుడు
• B) ధర్మపాలుడు
• C) దేవపాలుడు
• D) మహీపాలుడు

జవాబు: B) ధర్మపాలుడు వివరణ: బెంగాల్‌ను పాలించిన పాల రాజు ధర్మపాలుడు తీవ్రమైన బౌద్ధమతాభిమాని. ఈయన విక్రమశిల మరియు సోమపుర వద్ద ప్రసిద్ధ బౌద్ధ మహావిహారాలను (విశ్వవిద్యాలయాలు) నిర్మించాడు.

46. శ్రీలంకలో బౌద్ధమత వ్యాప్తి మరియు చరిత్రను తెలిపే ప్రసిద్ధ పాలి గ్రంథాలు ఏవి?

• A) మహాభారతం, రామాయణం
• B) దీపవంశం, మహావంశం
• C) దివ్యవంశం, బుద్ధవంశం
• D) లలితవిస్తార, అశోకావదాన

జవాబు: B) దీపవంశం, మహావంశం వివరణ: క్రీ.శ. 4-5 శతాబ్దాలలో శ్రీలంకలో రచింపబడిన ‘దీపవంశం’ మరియు ‘మహావంశం’ పాలి గ్రంథాలు శ్రీలంక చరిత్రతో పాటు భారతదేశంలో అశోకుని బౌద్ధమత ప్రచారాన్ని వివరిస్తాయి.

47. జైనమతంలో సన్యాసులు కఠినంగా పాటించే 5 సూత్రాలను ‘మహావ్రతాలు’ అనగా, గృహస్థులు (సాధారణ ప్రజలు) పాటించే నిబంధనలను ఏమని పిలుస్తారు?

• A) అంగములు
• B) అనువ్రతాలు (Anuvratas)
• C) త్రిరత్నాలు
• D) ఉపాసక ధర్మాలు

జవాబు: B) అనువ్రతాలు వివరణ: జైన సన్యాసులు అహింస, సత్యం మొదలైనవాటిని అత్యంత కఠినంగా పాటించాలి (మహావ్రతాలు). కానీ సంసార జీవితంలో ఉన్న గృహస్థులు కొంత సడలింపులతో వీటిని పాటిస్తారు, వీటినే ‘అనువ్రతాలు’ అంటారు.

48. బౌద్ధమతాన్ని శ్రీలంకకు వ్యాప్తి చేయడానికి అశోకుడు తన కుమారుడు మహేంద్రుడు మరియు కుమార్తె సంఘమిత్రలను ఏ పవిత్ర వస్తువుతో పంపాడు?

• A) బోధి వృక్ష శాఖ (కొమ్మ)
• B) బుద్ధుని దంతం
• C) కాంశ్య విగ్రహం
• D) పాలి త్రిపీఠకాలు

జవాబు: A) బోధి వృక్ష శాఖ వివరణ: అశోకుడు తన పిల్లలైన మహేంద్రుడు, సంఘమిత్రలను బోధగయలోని పవిత్ర బోధి వృక్షపు కొమ్మతో శ్రీలంకకు పంపగా, అక్కడ ‘అనూరాధపురం’ వద్ద దానిని నాటారు.

49. మహారాష్ట్రలోని ఎల్లోరా (Ellora) గుహలలో ఏ సంఖ్య గల గుహలు జైన మతానికి చెందినవి?

• A) 1 నుండి 12
• B) 13 నుండి 29
• C) 30 నుండి 34
• D) 1 నుండి 34 వరకు

జవాబు: C) 30 నుండి 34 వివరణ: ఎల్లోరాలో మొత్తం 34 గుహలు ఉన్నాయి. 1-12 బౌద్ధ గుహలు, 13-29 హిందూ గుహలు, మరియు 30-34 జైన గుహలు (ఉదా: ఇంద్రసభ, జగన్నాథ సభ).

50. విశుద్ధిమగ్గ (Visuddhimagga – The Path of Purification) అనే ప్రసిద్ధ బౌద్ధ తత్వశాస్త్ర గ్రంథాన్ని రచించిన పండితుడు ఎవరు?

• A) బుద్ధఘోషుడు
• B) ధర్మకీర్తి
• C) దిజ్ఞాగుడు
• D) వసుబంధు

జవాబు: A) బుద్ధఘోషుడు వివరణ: క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దానికి చెందిన బుద్ధఘోషుడు శ్రీలంకలోని అనురాధపురం వద్ద ‘విశుద్ధిమగ్గ’ గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఇది థేరవాద బౌద్ధ సిద్ధాంతాలకు ఎన్సైక్లోపీడియా లాంటిది.

51. ప్రముఖ రాష్ట్రకూట రాజైన అమోఘవర్షుడు I (Amoghavarsha I) ఏ మతాన్ని స్వీకరించి, సన్యాసం కోసం సింహాసనాన్ని త్యాగం చేశాడు?

• A) బౌద్ధ మతం
• B) జైన మతం
• C) శైవ మతం
• D) వైష్ణవ మతం

జవాబు: B) జైన మతం వివరణ: అమోఘవర్షుడు I జైన పండితుడైన జినసేనాచార్యుని ప్రభావంతో జైనమతాన్ని స్వీకరించి, జైన గ్రంథమైన ‘ప్రశ్నోత్తర రత్నమాల’ను కూడా రచించాడు.

52. బౌద్ధ స్థూప నిర్మాణంలో స్థూపం పైభాగంలో ఉండే చతురస్రాకార వేదికను ఏమని పిలుస్తారు?

• A) అండం
• B) హర్మిక (Harmika)
• C) మేధి
• D) తోరణం

జవాబు: B) హర్మిక వివరణ: స్థూపం అర్ధగోళాకార భాగాన్ని ‘అండం’ అంటారు. దానిపైన దేవతల నివాసానికి సంకేతంగా ఉండే చతురస్రాకార ప్రాకారాన్ని ‘హర్మిక’ అంటారు. హర్మిక మధ్యలో నుండి ‘ఛత్రవళి’ (గొడుగులు) ఉంటాయి.

53. ఎర్రటి ఇసుక రాతితో (Red Sandstone) స్వచ్ఛమైన భారతీయ శైలిలో బుద్ధుని విగ్రహాలను మొదటిసారిగా చెక్కిన ప్రసిద్ధ శిల్పకళా కేంద్రం ఏది?

• A) గాంధార శిల్పకళ
• B) మథుర శిల్పకళ
• C) అమరావతి శిల్పకళ
• D) గుప్త శిల్పకళ

జవాబు: B) మథుర శిల్పకళ వివరణ: కుషాణుల కాలంలో విలసిల్లిన మథుర శ శిల్పకళ విదేశీ ప్రభావం లేకుండా స్వదేశీ శైలిలో బుద్ధుని విగ్రహాలను, యక్షుల విగ్రహాలను ఎర్ర రాతిపై చెక్కింది.

54. క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దపు 16 మహాజనపదాల గురించి స్పష్టమైన సమాచారాన్ని అందించే బౌద్ధ గ్రంథం ఏది?

• A) దిఘ నికాయ
• B) అంగుత్తర నికాయ
• C) మజ్జిమ నికాయ
• D) సంయుక్త నికాయ

జవాబు: B) అంగుత్తర నికాయ వివరణ: సుత్త పీఠకంలో భాగమైన ‘అంగుత్తర నికాయ’ (బౌద్ధ గ్రంథం) మరియు ‘భగవతీ సూత్రం’ (జైన గ్రంథం) లలో 16 మహాజనపదాల జాబితా ఉంది.

55. ‘బోధిసత్వుడు’ (Bodhisattva) అనే భావన ఏ బౌద్ధ శాఖ యొక్క ముఖ్య లక్షణం?

• A) హీనయానం
• B) మహాయానం
• C) థేరవాదం
• D) వజ్రయానం

జవాబు: B) మహాయానం వివరణ: మహాయాన బౌద్ధం ప్రకారం బోధిసత్వుడు అంటే తాను ముక్తి పొందే అర్హత ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచంలోని సమస్త ప్రాణుల దుఃఖ నివారణ కోసం తన నిర్వాణాన్ని వాయిదా వేసుకునే కరుణామయుడు (ఉదా: అవలోకితేశ్వరుడు, మైత్రేయుడు).

56. బౌద్ధ సంఘంలో పౌర్ణమి మరియు అమావాస్య రోజులలో భిక్షువులందరూ ఒకచోట చేరి తమ తప్పులను ఒప్పుకునే పవిత్ర సమావేశాన్ని ఏమంటారు?

• A) పవారణ
• B) ఉపోసథ (Uposatha)
• C) ఉపసంపద
• D) ప్రవ్రజ్య

జవాబు: B) ఉపోసథ వివరణ: ఉపోసథ అనేది భిక్షువుల ఆత్మశుద్ధి కార్యక్రమం. కాగా ‘పవారణ’ అంటే వర్షాకాల నివాసం (వర్షవాస) ముగిసిన తర్వాత జరుపుకునే వేడుక.

57. తెలంగాణలోని సూర్యాపేట జిల్లాలో ఉన్న ప్రముఖ బౌద్ధ క్షేత్రం ఏది?

• A) నేలకొండపల్లి
• B) ఫణిగిరి
• C) ధూళికట్ట
• D) కొండపూర్

జవాబు: B) ఫణిగిరి వివరణ: మూసీ నది ఒడ్డున ఉన్న ఫణిగిరి (సూర్యాపేట జిల్లా) శాతవాహన, ఇక్ష్వాకుల కాలంలో గొప్ప బౌద్ధ విహారంగా విలసిల్లింది. నేలకొండపల్లి ఖమ్మం జిల్లాలో ఉంది.

58. జైన తత్వశాస్త్రం ప్రకారం ఈ ప్రపంచం (సృష్టి) గురించి సరైన ప్రకటన ఏది?

• A) ప్రపంచాన్ని దేవుడు సృష్టించాడు
• B) ప్రపంచం అనాది, నిత్యమైనది (సృష్టికర్త లేడు)
• C) ఇది ఒక కల/భ్రమ మాత్రమే
• D) ప్రపంచం కొన్ని రోజుల్లో అంతమవుతుంది

జవాబు: B) ప్రపంచం అనాది, నిత్యమైనది వివరణ: జైనమతం దేవుడిని సృష్టికర్తగా అంగీకరించదు. ప్రపంచం ప్రకృతి నియమాల ప్రకారం నిత్యమైనది (అనాది) మరియు ఇది జీవుడు, అజీవుడు అనే ఆరు ద్రవ్యాల కలయికతో నడుస్తుందని చెబుతుంది.

59. కర్ణాటక మరియు తమిళనాడు ప్రాంతాలలో జైన మఠాలను లేదా దేవాలయాలను ఏ పేరుతో పిలుస్తారు?

• A) చైత్యాలు
• B) బసదులు (Basadis)
• C) ఆరామాలు
• D) విహారాలు

జవాబు: B) బసదులు వివరణ: దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా కర్ణాటకలో జైన దేవాలయాలను లేదా సన్యాసుల నివాస మఠాలను ‘బసది’ (Basadi) అని పిలుస్తారు.

60. బౌద్ధమతంలో భవిష్యత్తులో అవతరించబోయే ‘రాబోయే బుద్ధుడిగా’ (Future Buddha) ఎవరిని భావిస్తారు?

• A) అవలోకితేశ్వరుడు
• B) మైత్రేయుడు (Maitreya)
• C) మంజుశ్రీ
• D) పద్మసంభవుడు

జవాబు: B) మైత్రేయుడు వివరణ: మహాయాన బౌద్ధ విశ్వాసాల ప్రకారం వర్తమాన కల్పంలో లోకంలో ధర్మం క్షీణించినప్పుడు ప్రజలను ఉద్ధరించడానికి ‘మైత్రేయ’ బుద్ధుడు అవతరిస్తాడు.

61. జైన మత విశ్వాసాల ప్రకారం వర్ధమాన మహావీరుని యొక్క ప్రథమ ప్రధాన శిష్యుడు (ప్రథమ గణధరుడు) ఎవరు?

• A) ఇంద్రభూతి గౌతముడు
• B) సుధర్మన్
• C) జంబూస్వామి
• D) భద్రబాహు

జవాబు: A) ఇంద్రభూతి గౌతముడు వివరణ: మహావీరుడికి మొత్తం 11 మంది ప్రధాన శిష్యులు (గణధరులు) ఉండేవారు. వారిలో ప్రథముడు ఇంద్రభూతి గౌతముడు. మహావీరుని మరణం తర్వాత జైన సంఘానికి నాయకత్వం వహించిన ఏకైక గణధరుడు ‘సుధర్మన్’.

https://nityavidyardhi.in/mourya-samrakyam-practice-bits-top-250/: జైన, బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం Top 100 BITS పార్ట్ 3