మేక్ ఇన్ ఇండియాకు 12 ఏళ్లు – తయారీ రంగంలో వృద్ధి, సాధించిన విజయాలు మరియు సవాళ్లు

మేక్ ఇన్ ఇండియాకు 12 ఏళ్లు – తయారీ రంగంలో వృద్ధి, సాధించిన విజయాలు మరియు సవాళ్లు

మేక్ ఇన్ ఇండియాకు 12 ఏళ్లు – తయారీ రంగంలో వృద్ధి, సాధించిన విజయాలు మరియు సవాళ్లు

సెప్టెంబర్ 25, 2014న ప్రారంభించబడిన ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ (Make in India) కార్యక్రమం 12 సంవత్సరాలను పూర్తి చేసుకుంది. తయారీ సామర్థ్యంలో గణనీయమైన వృద్ధి సాధించినప్పటికీ, పెట్టుబడులు, ఎగుమతులు మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఈ రంగం అందించే మొత్తం సహ విషయంలో కొన్ని సవాళ్లు ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

ఉద్దేశ్యాలు మరియు పరిణామం (Objectives and Evolution)

• భారతదేశాన్ని తయారీ, డిజైన్ మరియు ఆవిష్కరణల కోసం ప్రపంచ కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడానికి ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ ప్రారంభించబడింది.
• పెట్టుబడులను సులభతరం చేయడం, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం, మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేయడం మరియు వ్యాపార ప్రక్రియలను మెరుగుపరచడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
• తరువాత ఈ కార్యక్రమాన్ని ‘మేక్ ఇన్ ఇండియా 2.0’ కింద విస్తరించారు. ఇందులో 15 తయారీ మరియు 12 సేవా రంగాలతో కలిపి మొత్తం 27 రంగాలు ఉన్నాయి.
• ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) పథకాలు, నేషనల్ సింగిల్ విండో సిస్టమ్ (NSWS), PM గతిశక్తి మరియు ఇండియా ఇండస్ట్రియల్ ల్యాండ్ బ్యాంక్ వంటి కార్యక్రమాలు ఈ తయారీ పర్యావరణ వ్యవస్థకు మరింత మద్దతుగా నిలిచాయి.

తయారీ రంగంలో వృద్ధి మరియు రంగాలవారీగా పురోగతి (Manufacturing Growth and Sectoral Gains)

సవరించిన జాతీయ ఖాతాల శ్రేణి ప్రకారం.. స్థిర ధరల వద్ద తయారీ రంగం GVA (స్థూల విలువ జోడింపు) 2022-23 మరియు 2025-26 మధ్య 10.88% CAGR (సౌమ్య వార్షిక వృద్ధి రేటు)ను నమోదు చేసింది. అలాగే 2025 తో పోలిస్తే 2026 (ఏప్రిల్-జూలై) కాలంలో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (IIP) లోని తయారీ విభాగం 7% వృద్ధి చెందింది.

• ఎలక్ట్రానిక్స్ (Electronics): ఎలక్ట్రానిక్స్ ఉత్పత్తి 2014-15లో సుమారు రూ. 1.9 లక్షల కోట్ల నుండి 2025-26 నాటికి రూ. 13.11 లక్షల కోట్లకు (దాదాపు 7 రెట్లు) పెరిగింది. మొబైల్ ఫోన్ల ఉత్పత్తి రూ. 18,000 కోట్ల నుండి రూ. 6.27 లక్షల కోట్లకు (సుమారు 33 రెట్లు) పెరిగింది. దీంతో పరిమాణపరంగా భారత్ ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద మొబైల్ తయారీదారుగా అవతరించింది.
• ఆటోమొబైల్స్ మరియు ఫార్మాస్యూటికల్స్ (Automobiles & Pharma): 2024-25 నాటికి వాహన ఉత్పత్తి 31.03 మిలియన్ యూనిట్లకు చేరుకుంది (ఇది 2014-15 కంటే దాదాపు 33% ఎక్కువ). భారతీయ ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ 2024-25లో రూ. 4,71,898 కోట్ల వార్షిక టర్నోవర్‌ను నమోదు చేసింది. దేశీయ వైద్య పరికరాల తయారీ రూ. 28,000 కోట్ల నుండి రూ. 41,500 కోట్లకు పెరిగింది.
• ఉక్కు మరియు రక్షణ (Steel & Defence): ముడి ఉక్కు ఉత్పత్తి 2014-15లో 81.7 మిలియన్ టన్నుల నుండి 2025-26 నాటికి 170 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది. స్వదేశీ రక్షణ ఉత్పత్తి రూ. 46,429 కోట్ల నుండి రూ. 1.78 లక్షల కోట్లకు చేరింది.
• వ్యూహాత్మక సాంకేతికతలు (Strategic Technologies): సౌర-మోడ్యూల్ తయారీ సామర్థ్యం 2014లో 2.3 GW నుండి జూన్ 2026 నాటికి 192 GW కి పెరిగింది. అలాగే సోలార్-సెల్ సామర్థ్యం 1.2 GW నుండి దాదాపు 30 GW కి చేరుకుంది. అంతరిక్ష ప్రయోజనాల కోసం స్వదేశీ మైక్రోప్రాసెసర్‌లను కూడా భారత్ అభివృద్ధి చేసింది.

పెట్టుబడులు మరియు PLI పథకాలు (Investment and PLI Schemes)

• జూన్ 2026 నాటికి, 14 PLI పథకాలు రూ. 2.40 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించాయి. రూ. 22.66 లక్షల కోట్లకు పైగా ఉత్పత్తి మరియు అమ్మకాలను సృష్టించాయి, రూ. 15.20 లక్షల కోట్లకు పైగా ఎగుమతులకు మద్దతునిచ్చాయి మరియు 14 లక్షలకు పైగా ఉద్యోగాలను సృష్టించాయి.
• అయితే, ఈ లాభాలు కేవలం కొన్ని రంగాలకే పరిమితమయ్యాయి. సోలార్ మోడ్యూల్స్, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ఆటోమొబైల్స్, స్పెషాలిటీ స్టీల్ మరియు పెద్ద ఎత్తున ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాలు మాత్రమే దాదాపు 83% PLI పెట్టుబడులను కలిగి ఉన్నాయి.

ప్రధాన సవాళ్లు (Key Challenges)

• జిడిపిలో మందకొడి వాటా: భారతదేశ ఆర్థిక ఉత్పత్తి, ఉపాధి లేదా ప్రపంచ ఎగుమతులలో తయారీ రంగం తన వాటాను పెద్దగా పెంచుకోలేకపోయింది. GVA లో దీని వాటా 2022-23లో 14.6% నుండి 2025-26 నాటికి కేవలం 15.6%కి మాత్రమే పెరిగింది.
• ఎగుమతులు: పెట్రోలియేతర వస్తువుల ఎగుమతులు పెరిగినప్పటికీ, ప్రపంచ వస్తువుల ఎగుమతులలో భారతదేశ వాటా 2013లో ఉన్నట్లుగానే సుమారు 1.7% వద్దే నిలిచిపోయింది.
• ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులు (GFCF) ఇటీవలి సంవత్సరాలలో క్షీణించాయి. తయారీ రంగంలో విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) కూడా మొత్తం FDI కంటే నెమ్మదిగా వృద్ధి చెందాయి.

ముగింపు (Conclusion)

‘మేక్ 인 ఇండియా’ ప్రారంభమై 12 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా ఎలక్ట్రానిక్స్, ఆటోమొబైల్స్, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ఉక్కు మరియు రక్షణ రంగాలలో విశేషమైన తయారీ సామర్థ్యాలు ఏర్పడ్డాయి. అయితే ఈ వృద్ధి ఆర్థిక వ్యవస్థలో తయారీ రంగం యొక్క వాటాను మరియు ప్రపంచ ఎగుమతులను ఆశించిన స్థాయిలో పెంచలేకపోయింది. రాబోయే కాలంలో మరింత విస్తృతమైన మరియు సాంకేతిక ఆధారిత తయారీ వృద్ధిపై దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.