NITYA VIDYARDHI
జైన మరియు బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం, వికాసం మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతపై తదుపరి 20 ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు (Q22 – Q41) విశ్లేషణతో కింద ఇవ్వబడ్డాయి:
22. గౌతమ బుద్ధుని అనుమతితో బౌద్ధ సంఘంలోకి ప్రవేశించిన తొలి మహిళ ఎవరు?
- A) యశోధర
- B) మహాప్రాజాపతి గౌతమి
- C) ఆమ్రపాలి
- D) మాయాదేవి
జవాబు: B) మహాప్రాజాపతి గౌతమి వివరణ: వైశాలి వద్ద తన ప్రియ శిష్యుడైన ఆనందుని అభ్యర్థన మేరకు బుద్ధుడు మహిళలను సంఘంలో చేర్చుకోవడానికి అంగీకరించాడు. బుద్ధుని పెంపుడు తల్లి అయిన గౌతమీ ప్రజాపతి బౌద్ధ సంఘంలో చేరిన ప్రథమ భిక్షుణి.
23. జైన మతంలో ప్రథమ తీర్థంకరుడైన ఋషభదేవుని (ఆదినాథుడు) ప్రస్తావన ఏ వేదంలో కనిపిస్తుంది?
- A) ఋగ్వేదం
- B) సామవేదం
- C) యజుర్వేదం
- D) అధర్వణవేదం
జవాబు: A) ఋగ్వేదం వివరణ: ఋగ్వేదంలో మొదటి తీర్థంకరుడైన ఋషభదేవుడు మరియు 22వ తీర్థంకరుడైన అరిష్టనేమి (నేమినాథుడు) ల ప్రస్తావన ఉంది. విష్ణు పురాణం మరియు భాగవత పురాణాలు కూడా ఋషభదేవుడిని విష్ణువు అవతారంగా పేర్కొన్నాయి.
24. బౌద్ధ వాస్తుశిల్పంలో బౌద్ధ భిక్షువుల ‘ప్రార్థనా మందిరాలను’ ఏమని పిలుస్తారు?
- A) విహారాలు
- B) చైత్యాలు
- C) స్థూపాలు
- D) ఆరామాలు
జవాబు: B) చైత్యాలు వివరణ: బౌద్ధ వాస్తుశిల్పంలో చైత్యం అంటే ప్రార్థనా మందిరం (Prayer Hall). విహారం అంటే భిక్షువులు నివసించే మఠం లేదా నివాస స్థలం. స్థూపం అంటే బుద్ధుని లేదా ప్రముఖ భిక్షువుల పవిత్ర అవశేషాలపై నిర్మించిన నిర్మాణం.
25. క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దంలో రెండవ జైన పరిషత్ (Vallabhi Council) ఎవరి అధ్యక్షతన గుజరాత్‌లోని వల్లభి వద్ద జరిగింది?
- A) స్థూలభద్రుడు
- B) దేవర్ధి క్షమాశ్రమణా
- C) భద్రబాహు
- D) హేమచంద్రుడు
జవాబు: B) దేవర్ధి క్షమాశ్రమణా వివరణ: క్రీ.శ. 512 లో వల్లభి వద్ద దేవర్ధి క్షమాశ్రమణా అధ్యక్షతన 2వ జైన పరిషత్ జరిగింది. ఈ సమావేశంలోనే జైన శ్వేతాంబర గ్రంథాలు శాశ్వతంగా లిఖిత రూపంలో క్రోడీకరించబడ్డాయి.
26. ‘ఆంధ్ర నాగార్జునుడు’ (ఆచార్య నాగార్జున) శూన్యవాదం/మాధ్యమిక వాదాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం ఏది?
- A) మాధ్యమిక కారిక
- B) మిలింద పన్హ
- C) విశుద్ధిమగ్గ
- D) ప్రజ్ఞాపారమిత
జవాబు: A) మాధ్యమిక కారిక వివరణ: శాతవాహన రాజు యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి ఆస్థానంలో ఉన్న ఆచార్య నాగార్జునుడు ‘మాధ్యమిక కారిక’ గ్రంథంలో శూన్యవాదాన్ని (సాపేక్షతా సిద్ధాంతం) ప్రతిపాదించాడు. ఈయనను “ఇండియన్ ఐన్‌స్టీన్” అని కూడా పిలుస్తారు.
27. ‘మిలింద పన్హ’ (Milinda Panha) అనే ప్రసిద్ధ పాలి గ్రంథం ఏ ఇండో-గ్రీకు రాజు మరియు బౌద్ధ పండితుని మధ్య జరిగిన సంభాషణ?
- A) డిమెట్రియస్ – నాగార్జునుడు
- B) మెనాండర్ – నాగసేనుడు
- C) అలెగ్జాండర్ – ఆనందుడు
- D) సెಲ್ಯూకస్ – వసుమిత్ర
జవాబు: B) మెనాండర్ – నాగసేనుడు వివరణ: ఇండో-గ్రీకు రాజు మెనాండర్ (మిలిందుడు) బౌద్ధమతంపై అడిగిన సంక్లిష్టమైన ప్రశ్నలకు బౌద్ధ పండితుడు నాగసేనుడు ఇచ్చిన సమాధానాల సంకలనమే ‘మిలింద పన్హ’ (మిలిందుని ప్రశ్నలు).
28. బౌద్ధమతంలో ‘త్రిరత్నాలు’ అని వేటిని పిలుస్తారు?
- A) సుత్త, వినయ, అభిధమ్మ
- B) బుద్ధ, ధమ్మ, సంఘ
- C) సత్యం, అహింస, అస్తేయం
- D) ప్రజ్ఞ, శీల, సమాధి
జవాబు: B) బుద్ధ, ధమ్మ, సంఘ వివరణ: బుద్ధుడు (శాస్త్రుడు/గురువు), ధమ్మ (బోధనలు/ధర్మం), మరియు సంఘం (భిక్షువుల సమాజం) లను బౌద్ధమతంలో త్రిరత్నాలుగా పరిగణిస్తారు.
29. మొదటి బౌద్ధ సంగీతిలో బౌద్ధ నియమాలను తెలిపే ‘వినయ పీఠకాన్ని’ సంకలనం చేసిన బుద్ధుని శిష్యుడు ఎవరు?
- A) ఆనందుడు
- B) ఉపాలి
- C) మొగ్గలిపుత్త తిస్స
- D) శారిపుత్రుడు
జవాబు: B) ఉపాలి వివరణ: మొదటి బౌద్ధ సంగీతిలో ఉపాలి ‘వినయ పీఠకాన్ని’ (సంఘ నియమాలు), ఆనందుడు ‘సుత్త పీఠకాన్ని’ (బుద్ధుని బోధనలు/ఉపన్యాసాలు) సంకలనం చేశారు.
30. బుద్ధుడు బోధించిన అష్టాంగ మార్గంలో ‘శీల’ (మంచి ప్రవర్తన) విభాగానికి చెందనిది ఏది?
- A) సమ్యక్ వాక్కు (మంచి మాట)
- B) సమ్యక్ కర్మ (మంచి పని)
- C) సమ్యక్ జీవనం (మంచి జీవనోపాధి)
- D) సమ్యక్ దృష్టి (సరియైన ఆలోచన)
జవాబు: D) సమ్యక్ దృష్టి వివరణ: అష్టాంగ మార్గం 3 భాగాలుగా వర్గీకరించబడింది: ప్రజ్ఞ (సమ్యక్ దృష్టి, సమ్యక్ సంకల్పం), శీల (సమ్యక్ వాక్కు, సమ్యక్ కర్మ, సమ్యక్ జీవనం), సమాధి (సమ్యక్ శ్రమ, సమ్యక్ జ్ఞాపకం, సమ్యక్ సమాధి).
31. ఒడిశాలోని ఉదయగిరి-ఖండగిరి గుహలలో జైన సన్యాసుల కోసం నివాసాలను నిర్మించి, ‘హతిగుంఫ శాసనం’ వేయించిన రాజు ఎవరు?
- A) ఖారవేలుడు
- B) అశోకుడు
- C) శ్రీముఖుడు
- D) సంప్రతి
జవాబు: A) ఖారవేలుడు వివరణ: కళింగను పాలించిన చేది వంశపు రాజు ఖారవేలుడు తీవ్రమైన జైనమతాభిమాని. ఈయన జైన మునుల కోసం ఉదయగిరి-ఖండగిరి గుహలు తొలిపించి, తన పాలనా విశేషాలను తెలిపే హతిగుంఫ ప్రాకృత శాసనాన్ని వేయించాడు.
32. మంత్రాలు, తంత్రాలు మరియు భైరవ పూజల ప్రాధాన్యతతో క్రీ.శ. 5-6 శతాబ్దాలలో ఆవిర్భవించిన బౌద్ధమత శాఖ ఏది?
- A) హీనయానం
- B) మహాయానం
- C) వజ్రయానం
- D) థేరవాదం
జవాబు: C) వజ్రయానం వివరణ: తూర్పు భారతదేశంలో (బెంగాల్, బీహార్) పాల రాజుల కాలంలో వజ్రయానం (తంత్ర బౌద్ధం) బాగా వ్యాప్తి చెందింది. వీరు ‘తార’ అనే దేవతను మరియు మంత్ర విధులను పూజించేవారు.
33. గుప్త రాజు కుమారగుప్తుడు I నిర్మించిన, బౌద్ధ మహాయాన విద్యకు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన విశ్వవిద్యాలయం ఏది?
- A) విక్రమశిల
- B) నలంద
- C) తక్షశిల
- D) వల్లభి
జవాబు: B) నలంద వివరణ: బీహార్‌లోని నలంద విశ్వవిద్యాలయం బౌద్ధ మహాయాన తత్వశాస్త్రానికి అంతర్జాతీయ కేంద్రంగా ఉండేది. చైనా యాత్రికుడు హుయాన్ త్సాంగ్ ఇక్కడ అధ్యయనం చేశాడు.
34. ‘నియతివాదం’ (అంతా విధిరాత ప్రకారమే జరుగుతుంది) అనే సిద్ధాంతాన్ని బోధించిన ‘ఆజీవక’ (Ajivika) మత స్థాపకుడు ఎవరు?
- A) మక్ఖలి గోశాలుడు
- B) అజిత కేశకంబళుడు
- C) పకుధ కచ్చాయన
- D) సంజయ బెలట్టిపుత్త
జవాబు: A) మక్ఖలి గోశాలుడు వివరణ: ప్రారంభంలో వర్ధమాన మహావీరుడి శిష్యుడిగా ఉన్న మక్ఖలి గోశాలుడు, విభేదాల వల్ల విడిపోయి ‘ఆజీవక’ మతాన్ని స్థాపించాడు. మౌర్య రాజులు అశోకుడు మరియు దాశరథులు బీహార్‌లోని బారాబార్ గుహలను ఆజీవకులకు దానం చేశారు.
35. ప్రాథమిక దశలో జైన సాహిత్యం మరియు బోధనలు ఏ భాషలో వ్యాప్తి చెందాయి?
- A) పాలి
- B) అర్థమాగధి (ప్రాకృతం)
- C) సంస్కృతం
- D) అపభ్రంశ
జవాబు: B) అర్థమాగధి (ప్రాకృతం) వివరణ: ప్రజలకు సులభంగా అర్థం కావడానికి బుద్ధుడు ‘పాలి’ భాషను వాడగా, జైన తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు ప్రాకృత భాషలోని ఒక రూపమైన ‘అర్థమాగధి’ ని వాడాడు.
36. రాజస్థాన్‌లోని మౌంట్ అబూ వద్ద ఉన్న సుప్రసిద్ధ జైన తెల్ల పాలరాతి ‘దిల్వారా దేవాలయాలను’ ఎవరు నిర్మించారు?
- A) చందేలులు
- B) సోలంకీ రాజుల మంత్రులు (విమల షా, వస్తుపాల్-తేజ్‌పాల్)
- C) రాష్ట్రకూటులు
- D) చోళులు
జవాబు: B) సోలంకీ రాజుల మంత్రులు వివరణ: గుజరాత్ సోలంకీ (చాలుక్య) రాజుల వద్ద మంత్రులుగా ఉన్న విమల షా, వస్తుపాల్ మరియు తేజ్‌పాల్ లు 11 నుండి 13వ శతాబ్దాల మధ్య మౌంట్ అబూపై అద్భుతమైన దిల్వారా జైన దేవాలయాలను నిర్మించారు.
37. కర్ణాటకలోని శ్రవణబెళగొళ వద్ద 57 అడుగుల ఎత్తైన ‘గొమ్మటేశ్వర’ (బాహుబలి) ఏకశిలా విగ్రహాన్ని చెక్కించిన గంగ వంశ మంత్రి ఎవరు?
- A) చావుండరాయ
- B) అమోఘవర్షుడు
- C) బింబిసారుడు
- D) పులకేశి II
జవాబు: A) చావుండరాయ వివరణ: క్రీ.శ. 981 లో గంగ రాజు రాచమల్ల వద్ద మంత్రిగా ఉన్న చావుండరాయ శ్రవణబెళగొళ కొండపై మొదటి తీర్థంకరుడైన ఋషభదేవుని కుమారుడైన బాహుబలి (గొమ్మటేశ్వర) భారీ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించాడు. ఇక్కడ ప్రతి 12 ఏళ్లకు ఒకసారి ‘మహా మస్తకాభిషేకం’ జరుగుతుంది.
38. గౌతమ బుద్ధుడు తన 80వ ఏట ‘మహాపరినిర్వాణం’ (మరణం) పొందిన ప్రదేశం ఏది?
- A) కుషీనగరం
- B) పావాపురి
- C) వైశాలి
- D) శ్రావస్తి
జవాబు: A) కుషీనగరం వివరణ: ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని కుషీనగరం వద్ద మల్ల గణరాజ్యం పరిధిలో క్రీ.పూ. 483 లో బుద్ధుడు పరమపదించాడు. జైన మహావీరుడు బీహార్‌లోని పావాపురి వద్ద నిష్క్రమించాడు.
39. బౌద్ధ భగవద్గీతగా వర్ణించబడే ప్రసిద్ధ ‘ధమ్మపదం’ (Dhammapada) ఏ త్రిపీఠకంలో భాగం?
- A) వినయ పీఠకం
- B) సుత్త పీఠకం
- C) అభిధమ్మ పీఠకం
- D) మిలింద పన్హ
జవాబు: B) సుత్త పీఠకం వివరణ: ‘ధమ్మపదం’ సుత్త పీఠకంలోని ‘ఖుద్దక నికాయ’ లో ఒక భాగం. ఇందులో బుద్ధుని నీతి పద్యాలు మరియు నీతి సూక్తులు ఉన్నాయి.
40. దిగంబర మరియు శ్వేతాంబర జైన శాఖల మధ్య తేడాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది?
- A) దిగంబరులు స్త్రీలకు మోక్షం లభిస్తుందని నమ్ముతారు
- B) శ్వేతాంబరులు 19వ తీర్థంకరుడైన మల్లికానాథుడిని స్త్రీగా భావిస్తారు
- C) శ్వేతాంబరులు మహావీరుడికి వివాహం కాలేదని నమ్ముతారు
- D) దిగంబరులు తెల్లని దుస్తులు ధరిస్తారు
జవాబు: B) శ్వేతాంబరులు 19వ తీర్థంకరుడైన మల్లికానాథుడిని స్త్రీగా భావిస్తారు వివరణ: శ్వేతాంబరుల ప్రకారం 19వ తీర్థంకరుడు ‘మల్లికానాథ్’ ఒక మహిళ (మల్లి దేవి) మరియు స్త్రీలకు మోక్షం సాధ్యం. అయితే దిగంబరులు మల్లికానాథుడిని పురుషుడిగా, మరియు స్త్రీలు పురుషుడిగా జన్మించిన తర్వాతే మోక్షం పొందుతారని భావిస్తారు.
41. శాతవాహనుల కాలంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అమరావతి బౌద్ధ మహాస్తూపం ఉన్న ప్రాంతాన్ని ప్రాచీన కాలంలో ఏ పేరుతో పిలిచేవారు?
- A) ధాన్యకటకం (ధరణికోట)
- B) విజయపురి
- C) భట్టిప్రోలు
- D) కొండపూర్
జవాబు: A) ధాన్యకటకం (ధరణికోట) వివరణ: శాతవాహనుల రాజధాని అయిన ధాన్యకటకం (నేటి అమరావతి) దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రముఖ బౌద్ధ విద్యా మరియు సంస్కృతి కేంద్రంగా విలసిల్లింది.
