ప్రాథమిక హక్కులు- FUNDAMENTAL RIGHTS

ప్రాథమిక హక్కులు

ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental Rights) భారత రాజ్యాంగంలోని Part-III (వ్యాప్తం: ఆర్టికల్స్ 12 నుండి 35 వరకు) లో పొందుపరచబడ్డాయి. పోటీ పరీక్షల (TSPSC, APPSC, UPSC మొదలైనవి) కోసమే ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు రిపీటెడ్ టాప్ ప్రాక్టీస్ బిట్స్ (వివరణతో సహా) క్రింద అందించబడ్డాయి.

Q1. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగం మరియు ఆర్టికల్స్ ‘ప్రథమిక హక్కుల’ గురించి తెలియజేస్తాయి?

• A) Part-II, ఆర్టికల్స్ 5-11
• B) Part-III, ఆర్టికల్స్ 12-35
• C) Part-IV, ఆర్టికల్స్ 36-51
• D) Part-IVA, ఆర్టికల్ 51A
• జవాబు:B) Part-III, ఆర్టికల్స్ 12-35
• వివరణ: భారత రాజ్యాంగంలో ప్రథమిక హక్కులను పార్ట్-III లోని ఆర్టికల్ 12 నుండి 35 వరకు పొందుపరిచారు. దీనినే ‘భారతదేశపు మాగ్నా కార్టా’ (Magna Carta of India) అని కూడా పిలుస్తారు.

Q2. భారత రాజ్యాంగానికి ‘మాగ్నా కార్టా’ (Magna Carta) అని దేనిని పిలుస్తారు?

• A) ప్రవేశిక (Preamble)
• B) ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP)
• C) ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental Rights)
• D) ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties)
• జవాబు:C) ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental Rights)
• వివరణ: హక్కులకు సంబంధించి మొట్టమొదటి లిఖితపూర్వక హక్కుల చట్టం 1215లో ఇంగ్లాండ్ రాజు జాన్ జారీ చేసిన ‘మాగ్నా కార్టా’. అందుకే రాజ్యాంగంలోని పార్ట్-III ని భారత మాగ్నా కార్టా అంటారు.

Q3. ప్రాథమిక హక్కులను ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించారు?

• A) బ్రిటన్
• B) అమెరికా (USA)
• C) కెనడా
• D) ఐర్లాండ్
• జవాబు:B) అమెరికా (USA)
• వివరణ: భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రాథమిక హక్కులను అమెరికా రాజ్యాంగంలోని ‘బిల్ ఆఫ్ రైట్స్’ (Bill of Rights) స్ఫూర్తితో గ్రహించారు.

Q4. భారత రాజ్యాంగం ప్రారంభంలో ఎన్ని ప్రాథమిక హక్కులను కల్పించింది?

• A) 6
• B) 7
• C) 5
• D) 8
• జవాబు:B) 7
• వివరణ: ప్రారంభంలో రాజ్యాంగం 7 ప్రాథమిక హక్కులను ఇచ్చింది. అయితే, 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం-1978 ద్వారా ‘ఆస్తి హక్కు’ (Right to Property – ఆర్టికల్ 31) ను ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుండి తొలగించి, ఆర్టికల్ 300A కింద సాధారణ చట్టబద్ధమైన హక్కుగా (Legal Right) మార్చారు. ప్రస్తుతం 6 మాత్రమే ఉన్నాయి.

Q5. ప్రస్తుతం భారత పౌరులకు గల ప్రాథమిక హక్కుల సంఖ్య ఎంత?

• A) 5
• B) 6
• C) 7
• D) 8
• జవాబు:B) 6

Q6. ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం ‘రాజ్యం’ (State) అనగా కింద పేర్కొన్న వాటిలో ఏది వర్తిస్తుంది?

• A) కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు పార్లమెంట్
• B) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు శాసనసభలు
• C) స్థానిక సంస్థలు (పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు) మరియు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (ONGC, LIC మొదలైనవి)
• D) పైవన్నీ
• జవాబు:D) పైవన్నీ
• వివరణ: ఆర్టికల్ 12 ప్రాథమిక హక్కుల పరిధిలోని ‘రాజ్యం’ (State) అనే పదానికి విస్తృతమైన అర్ధాన్ని ఇస్తుంది. ఇందులో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, పార్లమెంట్, శాసనసభలు, స్థానిక ప్రభుత్వాలు మరియు ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే అన్ని సంస్థలు వస్తాయి.

Q7. చట్టం ముందు అందరూ సమానులే మరియు చట్టం అందరికీ సమాన రక్షణ కల్పిస్తుంది అని ఏ ఆర్టికల్ తెలియజేస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 12
• B) ఆర్టికల్ 13
• C) ఆర్టికల్ 14
• D) ఆర్టికల్ 15
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 14
• వివరణ: ఆర్టికల్ 14 ‘చట్టం ముందు సమానత్వం’ (Equality before Law – బ్రిటన్ భావన) మరియు ‘చట్టాల సమాన రక్షణ’ (Equal protection of Laws – అమెరికా భావన) అనే రెండు ముఖ్యమైన సూత్రాలను ప్రసాదిస్తుంది.

Q8. కులం, మതം, జాతి, लिंग (లింగం) లేదా పుట్టిన ప్రదేశం ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్ష చూపరాదని ఏ ఆర్టికల్ నిషేధిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 14
• B) ఆర్టికల్ 15
• C) ఆర్టికల్ 16
• D) ఆర్టికల్ 17
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 15
• వివరణ: ఆర్టికల్ 15 పౌరుల మధ్య మతం, జాతి, కులం, లింగం లేదా జన్మస్థలం ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్షను ప్రభుత్వాలు లేదా వ్యక్తులు చూపకూడదని నిషేధిస్తుంది. అయితే మహిళలు, పిల్లలు, ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు వెనుకబడిన తరగతుల (OBC) అభ్యున్నతి కోసం ప్రత్యేక నిబంధనలు చేయడానికి ఇది మినహాయింపు ఇస్తుంది.

Q9. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించాలని ఏ ఆర్టికల్ నిబంధిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 15
• B) ఆర్టికల్ 16
• C) ఆర్టికల్ 17
• D) ఆర్టికల్ 18
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 16
• వివరణ: ఆర్టికల్ 16 పబ్లిక్ ఎంప్లాయిమెంట్ (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు) విషయాలలో పౌరులందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పిస్తుంది. మతం, కులం, లింగం ఆధారంగా ఉద్యోగాలలో వివక్ష చూపరాదు. అయితే సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించడానికి ఈ ఆర్టికల్ అధికారం ఇస్తుంది.

Q10. అస్పృశ్యత (Untouchability) నిర్మూలన గురించి ఏ ఆర్టికల్ తెలియజేస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 16
• B) ఆర్టికల్ 17
• C) ఆర్టికల్ 18
• D) ఆర్టికల్ 19
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 17
• వివరణ: ఆర్టికల్ 17 అస్పృశ్యతను పూర్తిగా నిషేధిస్తుంది. అస్పృశ్యతను పాటించడం లేదా ఆచరించడం చట్టరీత్యా నేరం. దీనిని మరింత కఠినతరం చేయడానికి పార్లమెంట్ ‘అస్పృశ్యతా నేరాల చట్టం-1955’ (తరువాత దీనిని ‘సివిల్ రైట్స్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్’ గా మార్చారు) ను తెచ్చింది.

Q11. బిరుదుల రద్దు (Abolition of Titles) గురించి ఏ ఆర్టికల్ పేర్కొంటుంది?

• A) ఆర్టికల్ 16
• B) ఆర్టికల్ 17
• C) ఆర్టికల్ 18
• D) ఆర్టికల్ 19
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 18
• వివరణ: పౌరులు ఎవరూ విదేశీ ప్రభుత్వాల నుండి ఎలాంటి బిరుదులు స్వీకరించకూడదని ఆర్టికల్ 18 చెప్తుంది. సమాజంలో అసమానతలను తొలగించడానికి ‘రాయ్ బహదూర్’, ‘సర్’ వంటి బ్రిటీష్ కాలపు బిరుదులను ఇది రద్దు చేసింది. అయితే విద్యా మరియు సైనిక రంగాలకు సంబంధించిన పురస్కారాలు (ఉదాహరణకు: భారతరత్న, పద్మ అవార్డులు, పరమవీర చక్ర మొదలైనవి) దీని కింద బిరుదులుగా పరిగణించబడవు.

Q12. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ కింద 6 రకాల స్వతంత్రాలు (Freedoms) కల్పించబడ్డాయి?

• A) ఆర్టికల్ 18
• B) ఆర్టికల్ 19
• C) ఆర్టికల్ 20
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 19
• వివరణ: ఆర్టికల్ 19 ద్వారా పౌరులకు 6 రకాల ప్రాథమిక స్వాతంత్ర్యాలు లభిస్తాయి:
  1. వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛ (Freedom of Speech and Expression)
  2. ఆయుధాలు లేకుండా శాంతియుతంగా సమావేశమవడం
  3. సంఘాలు లేదా యూనియన్లను ఏర్పాటు చేయడం
  4. భారతదేశ భూభాగంలో ఎక్కడైనా స్వేచ్ఛగా తిరగడం
  5. భారతదేశంలో ఎక్కడైనా నివాసం ఏర్పరచుకోవడం
  6. ఏదైనా వృత్తి, వ్యాపారం లేదా వాణిజ్యం చేసుకోవడం. (ఆస్తి హక్కు తొలగించబడినందున ప్రస్తుతం ఇవి 6 మాత్రమే ఉన్నాయి).

Q13. నేరాలకు పాల్పడిన వ్యక్తుల శిక్షల రక్షణకు సంబంధించి ఏ ఆర్టికల్ రక్షణ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19
• B) ఆర్టికల్ 20
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 22
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 20
• వివరణ: ఆర్టికల్ 20 నేరం జరిగిన సమయంలో ఉన్న చట్టం ప్రకారమే శిక్షించాలి తప్ప, ముందు ముందు వచ్చే చట్టాల ప్రకారం శిక్షించకూడదని (Ex-post facto law), ఒక నేరానికి ఒకసారి మాత్రమే శిక్షించాలని (Double jeopardy), మరియు ఏ వ్యక్తిని తనకి వ్యతిరేకంగా తానే సాక్ష్యం చెప్పమని బలవంతం చేయకూడదని (Self-incrimination) రక్షణ కల్పిస్తుంది.

Q14. జీవించే హక్కు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (Right to Life and Personal Liberty) గురించి ఏ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19
• B) ఆర్టికల్ 20
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 22
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 21
• వివరణ: ఆర్టికల్ 21 అత్యంత ముఖ్యమైన హక్కు. చట్టం ద్వారా నిర్దేశించిన పద్ధతి ప్రకారం తప్ప, ఏ వ్యక్తి యొక్క ప్రాణాన్ని లేదా వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించరాదు. సుప్రీంకోర్టు దీని పరిధిని విస్తరించి గోప్యతా హక్కు (Right to Privacy), ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం, ఉచిత విద్య వంటి అనేక అంశాలను ఇందులో చేర్చింది.

Q15. ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ‘ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య’ (Right to Education – RTE) ను ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు?

• A) 42వ సవరణ, 1976
• B) 44వ సవరణ, 1978
• C) 86వ సవరణ, 2002
• D) 91వ సవరణ, 2003
• జవాబు:C) 86వ సవరణ, 2002
• వివరణ: 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం-2002 ద్వారా ఆర్టికల్ 21A ను చేర్చారు. దీని ప్రకారం 6 నుండి 14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలందరికీ ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను అందించడం రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కుగా మారింది.

Q16. అక్రమ నిర్బంధం మరియు అరెస్టుల నుండి రక్షణ కల్పించే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 20
• B) ఆర్టికల్ 21
• C) ఆర్టికల్ 22
• D) ఆర్టికల్ 23
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 22
• వివరణ: ఆర్టికల్ 22 అరెస్టు చేయబడిన వ్యక్తికి కొన్ని హక్కులను ఇస్తుంది. అరెస్టుకు కారణాలు తెలియజేయడం, 24 గంటలలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచడం మరియు న్యాయవాదిని సంప్రదించుకునే హక్కు దీని ద్వారా లభిస్తుంది.

Q17. పీడనానికి వ్యతిరేకంగా హక్కు (Right against Exploitation) ఏ ఆర్టికల్స్ కింద వస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 14-18
• B) ఆర్టికల్ 19-22
• C) ఆర్టికల్ 23-24
• D) ఆర్టికల్ 25-28
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 23-24
• వివరణ: ఆర్టికల్ 23 మనుషుల అక్రమ రవాణా (Human trafficking) మరియు బానిసత్వం/బలవంతపు చాకిరీ (Begar) లను నిషేధిస్తుంది. ఆర్టికల్ 24 ఫ్యాक्टరీలలో, గనులలో లేదా ప్రమాదకరమైన పనులలో 14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను (Child Labour) పనిచేయించడాన్ని నిషేధిస్తుంది.

Q18. మత స్వేచ్ఛ హక్కు (Right to Freedom of Religion) ఏ ఆర్టికల్స్ మధ్య పొందుపరచబడింది?

• A) ఆర్టికల్ 23-24
• B) ఆర్టికల్ 25-28
• C) ఆర్టికల్ 29-30
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 25-28
• వివరణ: భారతదేశం ఒక లౌక్య (Secular) దేశం. ఆర్టికల్ 25 నుండి 28 వరకు పౌరులందరికీ తమకు నచ్చిన మతాన్ని స్వీకరించడానికి, ఆచరించడానికి మరియు ప్రచారం చేసుకోవడానికి పూర్తి స్వేచ్ఛను ఇస్తాయి.

Q19. అల్పసంఖ్యాక వర్గాల (Minorities) ప్రయోజనాల పరిరక్షణ గురించి ఏ ఆర్టికల్స్ తెలుపుతాయి?

• A) ఆర్టికల్ 25-26
• B) ఆర్టికల్ 27-28
• C) ఆర్టికల్ 29-30
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 29-30
• వివరణ:
  • ఆర్టికల్ 29: మైనారిటీల భాష, లిపి మరియు సంస్కృతిని కాపాడుకునే హక్కును ఇస్తుంది.
  • ఆర్టికల్ 30: మైనారిటీలు తమ సొంత విద్యా సంస్థలను స్థాపించుకోవడానికి మరియు నిర్వహించుకోవడానికి హక్కు కల్పిస్తుంది.

Q20. రాజ్యాంగ పరిహారపు హక్కు (Right to Constitutional Remedies) ఏ ఆర్టికల్ కింద వస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 30
• B) ఆర్టికల్ 31
• C) ఆర్టికల్ 32
• D) ఆర్టికల్ 226
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 32
• వివరణ: డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఆర్టికల్ 32 ని “రాజ్యాంగానికి హృదయం మరియు ఆత్మ” (Heart and Soul of the Constitution) అని అభివర్ణించారు. ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం వాటిల్లినప్పుడు పౌరులు నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించడానికి ఈ ఆర్టికల్ ఐదు రకాల రిట్‌లను (Writs) జారీ చేసే అధికారాన్ని సుప్రీంకోర్టుకు ఇస్తుంది.

Q21. సుప్రీంకోర్టు ప్రాథమిక హక్కుల అమలు కోసం ఎన్ని రకాల రిట్‌లను జారీ చేస్తుంది?

• A) 3
• B) 4
• C) 5
• D) 6
• జవాబు:C) 5
• వివరణ: ఆ ఐదు రిట్‌లు:
  1. హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus)
  2. మాಂಡమస్ (Mandamus)
  3. ప్రొహిబిషన్ (Prohibition)
  4. క్వో-వారంటో (Quo-Warranto)
  5. సెర్ష్యොරరి (Certiorari).

Q22. అక్రమంగా నిర్బంధించబడిన వ్యక్తిని కోర్టు ముందు హాజరుపరచమని ఆదేశించే రిట్ ఏది?

• A) మాండమస్
• B) హేబియస్ కార్పస్
• C) సెర్ష్యොරరి
• D) క్వో-వారంటో
• జవాబు:B) హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus)
• వివరణ: ‘హేబియస్ కార్పస్’ అనగా లాటిన్ భాషలో ‘వ్యక్తిని శరీసహితంగా హాజరుపరచుట’ అని అర్థం. ఎవరైనా వ్యక్తిని అక్రమంగా అరెస్ట్ చేసినప్పుడు ఈ రిట్ అత్యంత రక్షణగా నిలుస్తుంది.

Q23. ప్రభుత్వ అధికారులు తమ విధులను సక్రమంగా నిర్వహించనప్పుడు వారిని ఆదేశించే రిట్ ఏది?

• A) హేబియస్ కార్పస్
• B) మాండమస్ (Mandamus)
• C) ప్రొహిబిషన్
• D) క్వో-వారంటో
• జవాబు:B) మాండమస్ (Mandamus)
• వివరణ: ‘మాండమస్’ అనగా ‘మేము ఆదేశిస్తున్నాము’ (We Command) అని అర్థం. చట్టపరమైన విధులను నిర్వర్తించడంలో విఫలమైన ప్రభుత్వ అధికారులపై దీనిని జారీ చేస్తారు.

Q24. ఒక ఉన్నత న్యాయస్థానం తన దిగువ కోర్టులకు లేదా ట్రిబ్యునల్స్‌కు వాటి అధికార పరిధిని దాటకుండా జారీ చేసే ఆజ్ఞాపత్రం (రిట్) ఏది?

• A) ప్రొహిబిషన్ (Prohibition)
• B) మాండమస్
• C) క్వో-వారంటో
• D) హేబియస్ కార్పస్
• జవాబు:A) ప్రొహిబిషన్ (Prohibition)
• వివరణ: ‘ప్రొహిబిషన్’ అనగా ‘నిషేధించడం’ అని అర్థం. దిగువ కోర్టు తన అధికార పరిధిని దాటి కేసు విచారిస్తున్నప్పుడు ఉన్నత కోర్టు ఈ రిట్ ద్వారా దానిని నిరోధిస్తుంది.

Q25. ఏ రిట్ ద్వారా ఒక వ్యక్తి తాను నిర్వర్తిస్తున్న పబ్లిక్ ఆఫీస్ (ఉద్యోగం/పదవి) యొక్క అర్హతలను నిరూపించుకోవాలని కోరవచ్చు?

• A) హేబియస్ కార్పస్
• B) మాండమస్
• C) క్వో-వారంటో (Quo-Warranto)
• D) సెర్ష్యොරరి
• జవాబు:C) క్వో-వారంటో (Quo-Warranto)
• వివరణ: ‘క్వో-వారంటో’ అనగా ‘నీ ఆధారం ఏమిటి?’ లేదా ‘ఏ అధికారంతో?’ అని అర్థం. చట్టవిరుద్ధంగా పబ్లిక్ ఆఫీసును ఆక్రమించుకున్న వ్యక్తులపై ఈ రిట్ ప్రయోగిస్తారు.

Q26. అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency) సమయంలో ఏ ప్రాథమిక హక్కులను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ రద్దు చేయడానికి వీలులేదు?

• A) ఆర్టికల్ 14 మరియు 19
• B) ఆర్టికల్ 19 మరియు 20
• C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21
• D) ఆర్టికల్ 21 మరియు 22
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21
• వివరణ: 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం-1978 ప్రకారం, జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి అమల్లో ఉన్నప్పటికీ ఆర్టికల్ 20 (నేరాలకు శిక్షల రక్షణ) మరియు ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) లను తాత్కాలికంగా కూడా రద్దు చేయడానికి వీలులేదు.

Q27. ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం ఎవరికి ఉంది?

• A) రాష్ట్రపతి
• B) సుప్రీంకోర్టు
• C) పార్లమెంట్
• D) ప్రధానమంత్రి
• జవాబు:C) పార్లమెంట్
• వివరణ: ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం పార్లమెంట్‌కు ప్రాథమిక హక్కులతో సహా రాజ్యాంగంలో ఏ భాగానైనా సవరించే అధికారం ఉంది. అయితే, సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ప్రకారం రాజ్యాంగ ‘మౌలిక స్వరూపానికి’ (Basic Structure) భంగం కలగకూడదు (కేశవానంద భారతి కేసు, 1973).

Q28. సాయుధ బలగాలు, పోలీసుల ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే లేదా రద్దు చేసే అధికారం ఎవరికి ఉంది?

• A) రాష్ట్రపతి
• B) పార్లమెంట్
• C) సుప్రీంకోర్టు
• D) ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు
• జవాబు:B) పార్లమెంట్
• వివరణ: ఆర్టికల్ 33 ప్రకారం, సాయుధ బలగాలు (Armed Forces), పారామిలటరీ, పోలీసు ఇంటెలిజెన్స్ సిబ్బంది క్రమశిక్షణను కాపాడటానికి వారి ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే లేదా రద్దు చేసే అధికారం పార్లమెంట్‌కు మాత్రమే ఉంటుంది.

Q29. మార్షల్ లా (సైనిక పాలన) అమల్లో ఉన్న ప్రాంతాలలో ప్రాథమిక హక్కులపై ఆంక్షలు విధించే అధికారం గురించి ఏ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది?

• A) ఆర్టికల్ 32
• B) ఆర్టికల్ 33
• C) ఆర్టికల్ 34
• D) ఆర్టికల్ 35
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 34
• వివరణ: ఆర్టికల్ 34 ప్రకారం దేశంలో ఎక్కడైనా సైనిక పాలన (Марshal Law) అమల్లో ఉన్నప్పుడు జరిగిన చర్యలకు పార్లమెంట్ చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించవచ్చు మరియు ప్రాథమిక హక్కులను తాత్కాలికంగా నియంత్రించవచ్చు.

Q30. ఆర్టికల్ 32 కింద హైకోర్టులు కూడా రిట్‌లను జారీ చేసే అధికారాన్ని ఏ ఆర్టికల్ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 226
• B) ఆర్టికల్ 227
• C) ఆర్టికల్ 35
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 226
• వివరణ: సుప్రీంకోర్టు కేవలం ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘనకు మాత్రమే రిట్లు జారీ చేస్తుంది (ఆర్టికల్ 32). అయితే హైకోర్టులు ప్రాథమిక హక్కులతో పాటు ఇతర చట్టపరమైన హక్కుల ఉల్లంఘనకు కూడా రిట్లను జారీ చేయగలవు (ఆర్టికల్ 226). కాబట్టి హైకోర్టుల రిట్ అధికార పరిధి సుప్రీంకోర్టు కంటే విస్తృతమైనది.

Q31. భారత రాజ్యాంగంలో ‘సమానత్వపు హక్కు’ (Right to Equality) ఏ ఆర్టికల్స్ మధ్య పొందుపరచబడింది?

• A) ఆర్టికల్ 12-18
• B) ఆర్టికల్ 19-22
• C) ఆర్టికల్ 23-24
• D) ఆర్టికల్ 25-28
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 12-18
• వివరణ: ఆర్టికల్ 14 నుండి 18 వరకు గల నిబంధనలు పౌరులందరికీ సమానత్వాన్ని (చట్టం ముందు సమానత్వం, వివక్ష నిషేధం, ఉద్యోగాలలో సమాన అవకాశాలు, అస్పృశ్యత మరియు బిరుదుల రద్దు) కల్పిస్తాయి.

Q32. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ పౌరులకు ‘పాత్రికేయ స్వాతంత్ర్యం’ (Freedom of Press) లేదా వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(a)
• B) ఆర్టికల్ 21
• C) ఆర్టికల్ 14
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 19(1)(a)
• వివరణ: ఆర్టికల్ 19(1)(a) ప్రతి పౌరుడికి వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది. పత్రికా స్వాతంత్ర్యం అనేది ఈ ఆర్టికల్ పరిధిలోనిదే అని సుప్రీంకోర్టు అనేక తీర్పులలో స్పష్టం చేసింది.

Q33. ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుండి తొలగించారు?

• A) 42వ సవరణ, 1976
• B) 44వ సవరణ, 1978
• C) 86వ సవరణ, 2002
• D) 91వ సవరణ, 2003
• జవాబు:B) 44వ సవరణ, 1978
• వివరణ: జనతా పార్టీ ప్రభుత్వ హయాంలో 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా (ఆర్టికల్ 31) నుండి తొలగించి, రాజ్యాంగంలోని పార్ట్-XII లోని ఆర్టికల్ 300A కింద ఒక సాధారణ చట్టబద్ధమైన హక్కుగా (Legal Right) చేర్చారు.

Q34. ప్రాథమిక హక్కులను తాత్కాలికంగా సస్పెండ్ చేసే అధికారం రాజ్యాంగం ప్రకారం ఎవరికి ఉంది?

• A) ప్రధానమంత్రి
• B) పార్లమెంట్
• C) రాష్ట్రపతి
• D) సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
• జవాబు:C) రాష్ట్రపతి
• వివరణ: ఆర్టికల్ 352 కింద జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency) ప్రకటించినప్పుడు, ఆర్టికల్ 359 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుల ద్వారా ప్రాథమిక హక్కులను (ఆర్టికల్ 20, 21 మినహా) తాత్కాలికంగా సస్పెండ్ చేయవచ్చు.

Q35. క్రింది వాటిలో ఏ ప్రాథమిక హక్కు విదేశీయులకు (Foreigners) వర్తించదు?

• A) ఆర్టికల్ 14 (చట్టం ముందు సమానత్వం)
• B) ఆర్టికల్ 20 (నేరాలకు శిక్షల రక్షణ)
• C) ఆర్టికల్ 19 (వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వాతంత్ర్యం)
• D) ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు)
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 19
• వివరణ: ఆర్టికల్ 15, 16, 19, 29 మరియు 30 కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. మిగిలిన ప్రాథమిక హక్కులు విదేశీయులకు కూడా వర్తిస్తాయి.

Q36. “చట్టం ద్వారా నిర్దేశించిన పద్ధతి” (Procedure Established by Law) అనే భావనను భారత రాజ్యాంగం ఏ దేశం నుండి గ్రహించింది?

• A) అమెరికా
• B) బ్రిటన్
• C) జపాన్
• D) ఆస్ట్రేలియా
• జవాబు:C) జపాన్
• వివరణ: ఆర్టికల్ 21 లోని “Procedure Established by Law” అనే పద్ధతిని జపాన్ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించారు. అయితే, సుప్రీంకోర్టు ‘మేనకా గాంధీ కేసు (1978)’ లో దీనికి అమెరికా భావన అయిన “చట్టబద్ధమైన సముచిత ప్రక్రియ” (Due Process of Law) అర్ధాన్ని కూడా జోడించింది.

Q37. బాలకార్మిక వ్యవస్థను నిషేధించే రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 21
• B) ఆర్టికల్ 23
• C) ఆర్టికల్ 24
• D) ఆర్టికల్ 25
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 24
• వివరణ: ఆర్టికల్ 24 ప్రకారం 14 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గల ఏ పిల్లవాడిని కూడా ఫ్యాक्टరీలలో, గనులలో లేదా ఇతర ప్రమాదకరమైన పనులలో కార్మికులుగా నియమించరాదు.

Q38. “మత స్వేచ్ఛ హక్కు” కింద ఏ మతస్తులైనా తమ మతపరమైన వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే స్వేచ్ఛను ఏ ఆర్టికల్ ఇస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 25
• B) ఆర్టికల్ 26
• C) ఆర్టికల్ 27
• D) ఆర్టికల్ 28
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 26
• వివరణ: ఆర్టికల్ 26 ప్రతి మత సంస్థకు లేదా తెగకు తమ మతపరమైన మరియు ధార్మిక సంస్థలను స్థాపించుకోవడానికి, నిర్వహించుకోవడానికి మరియు ఆస్తులను ఆర్జించడానికి స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది.

Q39. ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే విద్యా సంస్థలలో ఏ రకమైన మతపరమైన బోధనలను నిషేధించారు?

• A) ఆర్టికల్ 25
• B) ఆర్టికల్ 27
• C) ఆర్టికల్ 28
• D) ఆర్టికల్ 29
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 28
• వివరణ: ఆర్టికల్ 28 ప్రకారం పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నిర్వహించబడే ఏ విద్యా సంస్థలోనూ మతపరమైన బోధనలు (Religious Instruction) చేయడానికి వీలులేదు.

Q40. ప్రాథమిక హక్కుల అమలును సమీక్షించే సమగ్ర అధికారాలు ఏ న్యాయస్థానాలకు ఉన్నాయి?

• A) కేవలం సుప్రీంకోర్టుకు మాత్రమే
• B) కేవలం హైకోర్టులకు మాత్రమే
• C) సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టులు రెండింటికీ
• D) జిల్లా కోర్టులకు
• జవాబు:C) సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టులు రెండింటికీ
• వివరణ: ప్రాథమిక హక్కుల పరిరక్షణ కోసం సుప్రీంకోర్టు ఆర్టికల్ 32 కింద, హైకోర్టులు ఆర్టికల్ 226 కింద రిట్‌లను జారీ చేసే అధికారాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

Q41. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం అంటరానితనం పాటించడం నేరంగా పరిగణించబడుతుంది?

• A) ఆర్టికల్ 16
• B) ఆర్టికల్ 17
• C) ఆర్టికల్ 18
• D) ఆర్టికల్ 19
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 17
• వివరణ: అస్పృశ్యతను (Untouchability) నిషేధించి, దానిని ఆచరించడాన్ని శిక్షార్హమైన నేరంగా ఆర్టికల్ 17 ప్రకటిస్తుంది.

Q42. విద్యా లేదా సైనిక రంగాలు మినహా మిగిలిన అన్ని బిరుదులను రద్దు చేసే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 16
• B) ఆర్టికల్ 17
• C) ఆర్టికల్ 18
• D) ఆర్టికల్ 19
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 18
• వివరణ: పౌరుల మధ్య సమానత్వాన్ని తీసుకురావడానికి ఆర్టికల్ 18 కింద బిరుదుల ప్రదానాన్ని రద్దు చేశారు.

Q43. ‘పాత్రికేయ స్వాతంత్ర్యం’ (Freedom of the Press) ఏ ప్రాథమిక హక్కులో అంతర్భాగం?

• A) ఆర్టికల్ 14
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(a)
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 19(1)(a)
• వివరణ: వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛను ప్రసాదించే ఆర్టికల్ 19(1)(a) కిందనే పత్రికా స్వాతంత్ర్యం కూడా ఇమిడి ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు తెలిపింది.

Q44. ఏ ఆర్టికల్ కింద పౌరులు శాంతియుతంగా, ఆయుధాలు లేకుండా సమావేశమయ్యే హక్కును కలిగి ఉన్నారు?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(b)
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(c)
• C) ఆర్టికల్ 19(1)(d)
• D) ఆర్టికల్ 19(1)(e)
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 19(1)(b)

Q45. సంఘాలు లేదా యూనియన్లను (Associations/Unions) ఏర్పాటు చేసుకునే స్వేచ్ఛను ఏ ఆర్టికల్ ప్రసాదిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(a)
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(b)
• C) ఆర్టికల్ 19(1)(c)
• D) ఆర్టికల్ 19(1)(f)
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 19(1)(c)

Q46. భారతదేశ భూభాగంలో ఎక్కడైనా స్వేచ్ఛగా తిరిగే హక్కును ఏ ఆర్టికల్ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(c)
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(d)
• C) ఆర్టికల్ 19(1)(e)
• D) ఆర్టికల్ 19(1)(g)
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 19(1)(d)

Q47. భారతదేశంలో ఏ ప్రాంతంలోనైనా నివాసం ఏర్పరచుకునే మరియు స్థిరపడే హక్కును ఇచ్చే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(e)
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(f)
• C) ఆర్టికల్ 19(1)(g)
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 19(1)(e)

Q48. ఏ వృత్తిని అయినా చేపట్టడానికి, వ్యాపారం లేదా వాణిజ్యం నిర్వహించుకోవడానికి పౌరులకు గల హక్కును ఏ ఆర్టికల్ ఇస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19(1)(c)
• B) ఆర్టికల్ 19(1)(e)
• C) ఆర్టికల్ 19(1)(g)
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 19(1)(g)

Q49. ఒకే నేరానికి ఒకసారి కంటే ఎక్కువ సార్లు శిక్షించకూడదని (Double Jeopardy) ఏ ఆర్టికల్ రక్షణ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 20(1)
• B) ఆర్టికల్ 20(2)
• C) ఆర్టికల్ 20(3)
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 20(2)

Q50. ఏ వ్యక్తిని తనకి వ్యతిరేకంగా తానే సాక్ష్యం చెప్పమని బలవంతం చేయకూడదని (Self-Incrimination) తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 20(1)
• B) ఆర్టికల్ 20(2)
• C) ఆర్టికల్ 20(3)
• D) ఆర్టికల్ 22
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 20(3)

Q51. ‘గోప్యతా హక్కు’ (Right to Privacy) భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ కింద ప్రాథమిక హక్కుగా సుప్రీంకోర్టు ప్రకటించింది?

• A) ఆర్టికల్ 14
• B) ఆర్టికల్ 19
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 21
• వివరణ: పుట్టస్వామి కేసు (2017) తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు గోప్యతా హక్కును ఆర్టికల్ 21 లోని జీవించే హక్కులో అంతర్భాగమని స్పష్టం చేసింది.

Q52. అరెస్టు చేసిన వ్యక్తికి 24 గంటలలోపు ఏ కోర్టు మెజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలని ఆర్టికల్ 22 నిబంధిస్తుంది?

• A) హైకోర్టు
• B) సుప్రీంకోర్టు
• C) సమీపంలోని జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్
• D) సెషన్స్ కోర్టు
• జవాబు:C) సమీపంలోని జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్

Q53. ‘నివారణా బంధనం’ (Preventive Detention) చట్టం కింద ఒక వ్యక్తిని గరిష్టంగా ఎంత కాలం వరకు ఎలాంటి ట్రయల్ లేకుండా నిర్బంధించవచ్చు?

• A) 1 నెల
• B) 2 నెలలు
• C) 3 నెలలు
• D) 6 నెలలు
• జవాబు:C) 3 నెలలు
• వివరణ: ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్ చట్టం కింద ఎవరినైనా ముందస్తుగా అరెస్ట్ చేస్తే, అడ్వైజరీ బోర్డు అనుమతి లేకుండా 3 నెలలకు మించి నిర్బంధించలేరు.

Q54. మనుషుల అక్రమ రవాణా (Human Trafficking) మరియు బలవంతపు చాకిరీ (Begar) లను నిషేధించే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 21
• B) ఆర్టికల్ 22
• C) ఆర్టికల్ 23
• D) ఆర్టికల్ 24
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 23

Q55. కార్ఖానాలు మరియు ప్రమాదకరమైన పనులలో పిల్లల శ్రమను (Child Labour) నిషేధించే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 22
• B) ఆర్టికల్ 23
• C) ఆర్టికల్ 24
• D) ఆర్టికల్ 25
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 24

Q56. సిక్కు మతస్థులు ‘కృపాణ్’ (కత్తి) ధరించడాన్ని ఏ ఆర్టికల్ అనుమతిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 25
• B) ఆర్టికల్ 26
• C) ఆర్టికల్ 27
• D) ఆర్టికల్ 28
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 25
• వివరణ: ఆర్టికల్ 25 వివరణ ప్రకారం సిక్కు మతస్తులు తమ మత ఆచారంలో భాగంగా కృపాణ్ ధరించడాన్ని ప్రాథమిక హక్కుగా పరిగణించారు.

Q57. మతపరమైన ఖర్చుల కోసం పన్నులు చెల్లించకుండా ఉండే స్వేచ్ఛను ఏ ఆర్టికల్ ప్రసాదిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 25
• B) ఆర్టికల్ 26
• C) ఆర్టికల్ 27
• D) ఆర్టికల్ 28
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 27

Q58. మైనారిటీల భాష, లిపి మరియు సంస్కృతి పరిరక్షణకు సంబంధించిన ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 28
• B) ఆర్టికల్ 29
• C) ఆర్టికల్ 30
• D) ఆర్టికల్ 31
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 29

Q59. మైనారిటీలు విద్యా సంస్థలను స్థాపించుకునే మరియు నిర్వహించుకునే హక్కును ఏ ఆర్టికల్ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 29
• B) ఆర్టికల్ 30
• C) ఆర్టికల్ 31
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 30

Q60. డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఏ ఆర్టికల్ ని రాజ్యాంగానికి హృదయం మరియు ఆత్మగా అభివర్ణించారు?

• A) ఆర్టికల్ 19
• B) ఆర్టికల్ 21
• C) ఆర్టికల్ 32
• D) ఆర్టికల్ 226
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 32

Q61. క్రింది వాటిలో ఏ ప్రాథమిక హక్కును “అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency) సమయంలో కూడా ఏ సందర్భంలోనూ సస్పెండ్ చేయడానికి వీలులేదు” అని 44వ రాజ్యాంగ సవరణ స్పష్టం చేసింది?

• A) ఆర్టికల్ 14 మరియు 19
• B) ఆర్టికల్ 19 మరియు 20
• C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21
• D) ఆర్టికల్ 21 మరియు 22
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 20 మరియు 21
• వివరణ: జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (ఆర్టికల్ 352) అమల్లో ఉన్నప్పటికీ, ఆర్టికల్ 20 (నేరాలకు శిక్షల రక్షణ) మరియు ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) లను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ సస్పెండ్ చేయరాదని 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం-1978 ద్వారా నిబంధన తెచ్చారు.

Q62. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పార్లమెంట్ సాయుధ బలగాలు (Armed Forces), పోలీసుల ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేయవచ్చు?

• A) ఆర్టికల్ 31
• B) ఆర్టికల్ 32
• C) ఆర్టికల్ 33
• D) ఆర్టికల్ 34
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 33
• వివరణ: సాయుధ బలగాలు, పారామిలటరీ, ఇంటెలిజెన్స్ సిబ్బంది విధుల్లో క్రమశిక్షణను కాపాడటానికి వారి ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే చట్టాలు చేసే అధికారం పార్లమెంట్‌కు మాత్రమే ఉంటుంది (ఆర్టికల్ 33).

Q63. మార్షల్ లా (సైనిక పాలన) అమల్లో ఉన్న ప్రాంతాలలో జరిగిన చర్యలకు పార్లమెంట్ రక్షణ కల్పించే అధికారం ఏ ఆర్టికల్ ఇస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 32
• B) ఆర్టికల్ 33
• C) ఆర్టికల్ 34
• D) ఆర్టికల్ 35
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 34

Q64. ప్రాథమిక హక్కులను అమలు చేయడానికి అవసరమైన చట్టాలు చేసే అధికారం కేవలం పార్లమెంట్‌కు మాత్రమే ఉంటుందని, రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఉండదని తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 33
• B) ఆర్టికల్ 34
• C) ఆర్టికల్ 35
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 35
• వివరణ: అస్పృశ్యత (ఆర్టికల్ 17) లేదా బలవంతపు చాకిరీ (ఆర్టికల్ 23) వంటి వాటికి వ్యతిరేకంగా శిక్షలు ఖరారు చేసే చట్టాలను కేవలం పార్లమెంట్ మాత్రమే చేయగలదు (ఆర్టికల్ 35).

Q65. ‘చట్టం ముందు సమానత్వం’ (Equality before Law) అనే భావన ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించబడింది?

• A) అమెరికా
• B) బ్రిటన్ (Britain)
• C) ఐర్లాండ్
• D) కెనడా
• జవాబు:B) బ్రిటన్
• వివరణ: ఇది డైసీ (A.V. Dicey) యొక్క ‘రూల్ ఆఫ్ లా’ (Rule of Law) సిద్ధాన్యం నుండి తీసుకోబడింది. దీని అర్థం ఎవరూ చట్టానికి అతీతులు కాదనేది.

Q66. ‘చట్టాల సమాన రక్షణ’ (Equal Protection of the Laws) అనే భావన ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించబడింది?

• A) బ్రిటన్
• B) అమెరికా (USA)
• C) ఆస్ట్రేలియా
• D) జర్మనీ
• జవాబు:B) అమెరికా
• వివరణ: సమానుల మధ్య సమానంగా చట్టాలు వర్తిస్తాయని, అసమానుల మధ్య సమానంగా వ్యవహరించలేమని (సారూప్యత ఉన్నవారికి సమాన రక్షణ) ఇది చెబుతుంది.

Q67. గోపాలನ್ కేసు (1950) లో సుప్రీంకోర్టు ఆర్టికల్ 21 కి సంబంధించి ఏ సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించింది?

• A) Due Process of Law
• B) Procedure Established by Law
• C) Basic Structure Doctrine
• D) Doctrine of Severability
• జవాబు:B) Procedure Established by Law
• వివరణ: ఏకే గోపాలన్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ మద్రాస్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ‘చట్టం ద్వారా నిర్దేశించిన పద్ధతి’ (Procedure Established by Law) మాత్రమే చెల్లుతుందని తీర్పు ఇచ్చింది. అయితే 1978 మేనకా గాంధీ కేసులో దీనిని మార్చారు.

Q68. సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో “ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం పార్లమెంట్‌కు లేదు” అని మొదటిసారిగా తీర్పునిచ్చింది?

• A) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
• B) కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
• C) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
• D) చంకం దొరైరాజన్ కేసు (1951)
• జవాబు:A) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
• వివరణ: గోలక్‌నాథ్ కేసులో పార్లమెంట్ ప్రాథమిక హక్కులను సవరించడానికి వీలులేదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అయితే తరువాత 1973 కేశవానంద భారతి కేసులో ఈ తీర్పును వెనక్కి తీసుకుంటూ, సవరించవచ్చని కానీ మౌలిక స్వరూపానికి భంగం కలగకూడదని తేల్చింది.

Q69. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ద్వారా “ప్రాథమిక హక్కుల ఉల్లంఘన” జరిగితే నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చో, దానిని డా. అంబేద్కర్ “రాజ్యాంగానికి హృదయం మరియు ఆత్మ” అన్నారు?

• A) ఆర్టికల్ 19
• B) ఆర్టికల్ 21
• C) ఆర్టికల్ 32
• D) ఆర్టికల్ 226
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 32

Q70. విదేశీయులకు (Foreigners) వర్తించని ప్రాథమిక హక్కుల సరైన జాబితాను గుర్తించండి:

• A) ఆర్టికల్ 14, 20, 21
• B) ఆర్టికల్ 15, 16, 19, 29, 30
• C) ఆర్టికల్ 23, 24, 25
• D) ఆర్టికల్ 32, 226
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 15, 16, 19, 29, 30
• వివరణ: ఈ ఐదు ఆర్టికల్స్ కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే ప్రత్యేకించబడినవి. విదేశీయులకు ఇవి వర్తించవు.

Q71. ‘పబ్లిక్ ఎంప్లాయిమెంట్’ (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు) లో సమాన అవకాశాలను కల్పించే ఆర్టికల్ 16 లో ఏ వర్గాలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించడానికి మినహాయింపు ఉంది?

• A) వెనుకబడిన తరగతులు (Backward Classes)
• B) ఎస్సీ, ఎస్టీలు
• C) ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలు (EWS)
• D) పైవన్నీ
• జవాబు:D) పైవన్నీ

Q72. ‘అంటరానితనం’ (Untouchability) అనే పదానికి రాజ్యాంగంలో లేదా చట్టంలో స్పష్టమైన నిర్వచనం ఉందా?

• A) ఉంది
• B) లేదు
• C) సుప్రీంకోర్టు మాత్రమే నిర్వచించింది
• D) పార్లమెంట్ చట్టం నిర్వచించింది
• జవాబు:B) లేదు
• వివరణ: భారత రాజ్యాంగంలో గానీ, సివిల్ రైట్స్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్‌లో గానీ ‘అంటరానితనం’ అనే పదానికి ఎక్కడా స్పష్టమైన నిర్వచనం ఇవ్వలేదు.

Q73. క్రింది వాటిలో ‘మత స్వేచ్ఛా హక్కు’ (Right to Freedom of Religion) పరిధిలోకి రానిది ఏది?

• A) మతాన్ని స్వీకరించే హక్కు
• B) మతాన్ని ఆచరించే హక్కు
• C) మతాన్ని ప్రచారం చేసుకునే హక్కు
• D) బలవంతంగా ఇతరులను మతం మార్చే హక్కు (Right to convert forcefully)
• జవాబు:D) బలవంతంగా ఇతరులను మతం మార్చే హక్కు
• వివరణ: ఆర్టికల్ 25 ప్రచార హక్కును ఇస్తుంది కానీ, బలవంతపు లేదా ప్రలోభపెట్టి చేసే మతమార్పిధులను (Forcible conversions) ఇది అనుమతించదు.

Q74. మైనారిటీ విద్యా సంస్థలకు సంబంధించి “రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సహాయం అందించేటప్పుడు ఏ విద్యా సంస్థ పట్ల వివక్ష చూపరాదు” అని ఏ ఆర్టికల్ పేర్కొంటుంది?

• A) ఆర్టికల్ 29(1)
• B) ఆర్టికల్ 29(2)
• C) ఆర్టికల్ 30(2)
• D) ఆర్టికల్ 30(1)
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 30(2)

Q75. ఏ రిట్ ద్వారా ఒక కింది కోర్టు లేదా ట్రిబ్యునల్ తన అధికార పరిధిని దాటి ఇచ్చిన తీర్పును లేదా ఉత్తర్వులను కొట్టివేయవచ్చు?

• A) హేబియస్ కార్పస్
• B) మాండమస్
• C) సెర్ష్యොරరి (Certiorari – ఉత్ప్రేషణ)
• D) క్వో-వారంటో
• జవాబు:C) సెర్ష్యොරరి (Certiorari)
• వివరణ: ‘సెర్ష్యොරరి’ అనగా ‘సమాచారం ఇవ్వడం’ లేదా ‘ధృవీకరించడం’ అని అర్థం. దిగువ కోర్టుల తప్పులను, అధికార అతిక్రమణలను సవరించడానికి ఉన్నత కోర్టులు దీనిని జారీ చేస్తాయి.

Q76. ప్రాథమిక హక్కులలో సవరణలు చేయడానికి ‘మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం’ (Basic Structure Doctrine) ను సుప్రీంకోర్టు ఏ సంవత్సరంలో ప్రతిపాదించింది?

• A) 1950
• B) 1967
• C) 1973
• D) 1980
• జవాబు:C) 1973 (కేశవానంద భారతి కేసు)

Q77. భారతదేశంలో ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్ (నివారణా బంధనం) చట్టం కింద ఒక వ్యక్తిని ఎవరి సిఫారసు లేకుండా 3 నెలలకు మించి నిర్బంధించలేరు?

• A) అడ్వైజరీ బోర్డు (Advisory Board)
• B) రాష్ట్రపతి
• C) ప్రధానమంత్రి
• D) హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
• జవాబు:A) అడ్వైజరీ బోర్డు

Q78. క్రింది వాటిలో ఏది భారతదేశంలో ప్రాథమిక హక్కుల రక్షణకు అత్యంత ప్రధానమైన గార్డియన్ (Guardian) గా వ్యవహరిస్తుంది?

• A) పార్లమెంట్
• B) రాష్ట్రపతి
• C) సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టులు (న్యాయవ్యవస్థ)
• D) ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం
• జవాబు:C) సుప్రీంకోర్టు మరియు హైకోర్టులు

Q79. 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం-2002 ద్వారా చేర్చబడిన ఆర్టికల్ 21A దేనికి సంబంధించింది?

• A) ఆరోగ్య హక్కు
• B) ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య (Right to Education)
• C) పని చేసే హక్కు
• D) సమాచార హక్కు
• జవాబు:B) ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య

Q80. ఆర్టికల్ 19 కల్పించే ఆరు స్వాతంత్ర్యాలలో ఆస్తిని కొనుగోలు చేసే, కలిగి ఉండే మరియు అమ్మే హక్కు (Right to acquire, hold and dispose of property) ఏ సంవత్సరంలో తొలగించబడింది?

• A) 1976 (42వ సవరణ)
• B) 1978 (44వ సవరణ)
• C) 2002 (86వ సవరణ)
• D) 1951 (1వ సవరణ)
• జవాబు:B) 1978 (44వ సవరణ)
• వివరణ: ఆర్టికల్ 19(1)(f) మరియు ఆర్టికల్ 31 లో ఉన్న ఆస్తి హక్కును 44వ రాజ్యాంగ సవరణ-1978 ద్వారా పూర్తిగా తొలగించారు.

Q81. క్రింది వాటిలో ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పార్లమెంట్ ‘సాయుధ బలగాల’ ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే అధికారం కలిగి ఉంది?

• A) ఆర్టికల్ 31
• B) ఆర్టికల్ 32
• C) ఆర్టికల్ 33
• D) ఆర్టికల్ 34
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 33

Q82. ‘చట్టం ముందు సమానత్వం’ (Equality before Law) అనే భావన ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి స్వీకరించబడింది?

• A) అమెరికా
• B) బ్రిటన్
• C) కెనడా
• D) ఐర్లాండ్
• జవాబు:B) బ్రిటన్

Q83. సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో “ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఉంది కానీ మౌలిక స్వరూపానికి (Basic Structure) భంగం కలగకూడదు” అని స్పష్టం చేసింది?

• A) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
• B) కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
• C) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
• D) మేనకా గాంధీ కేసు (1978)
• జవాబు:B) కేశవానంద భారతి కేసు (1973)

Q84. క్రింది వాటిలో ఏది ‘రిట్’ (Writ) కాదు?

• A) హేబియస్ కార్పస్ (Habeas Corpus)
• B) మాండమస్ (Mandamus)
• C) ఇంజెక్షన్ (Injunction)
• D) క్వో-వారంటో (Quo-Warranto)
• జవాబు:C) ఇంజెక్షన్ (Injunction)
• వివరణ: ఇంజెక్షన్ అనేది సివిల్ కోర్టులు జారీ చేసే తాత్కాలిక నిరోధక ఉత్తర్వు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32 మరియు 226 కింద కేవలం 5 రిట్లు మాత్రమే ఉన్నాయి.

Q85. అక్రమ నిర్బంధానికి గురైన వ్యక్తిని విడిపించడానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన రిట్ ఏది?

• A) మాండమస్
• B) హేబియస్ కార్పస్
• C) సెర్ష్యොරరి
• D) ప్రొహిబిషన్
• జవాబు:B) హేబియస్ కార్పస్

Q86. పబ్లిక్ అధికారులు తమ చట్టపరమైన విధులను నిర్వర్తించడంలో విఫలమైనప్పుడు సుప్రీంకోర్టు లేదా హైకోర్టు ఏ రిట్‌‌ను జారీ చేస్తుంది?

• A) హేబియస్ కార్పస్
• B) మాండమస్ (Mandamus)
• C) క్వో-వారంటో
• D) సెర్ష్యොරరి
• జవాబు:B) మాండమస్

Q87. ఒక ప్రభుత్వ పదవిని (Public Office) అనర్హతతో ఆక్రమించుకున్న వ్యక్తిని ప్రశ్నించే రిట్ ఏది?

• A) క్వో-వారంటో (Quo-Warranto)
• B) మాండమస్
• C) ప్రొహిబిషన్
• D) హేబియస్ కార్పస్
• జవాబు:A) క్వో-వారంటో

Q88. దిగువ కోర్టు తన అధికార పరిధిని దాటి వ్యవహరిస్తున్నప్పుడు దానిని నిరోధించడానికి జారీ చేసే రిట్ ఏది?

• A) సెర్ష్యොරరి
• B) ప్రొహిబిషన్ (Prohibition)
• C) మాండమస్
• D) హేబియస్ కార్పస్
• జవాబు:B) ప్రొహిబిషన్

Q89. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి (National Emergency) సమయంలో ఏ ఆర్టికల్స్ ద్వారా లభించే ప్రాథమిక హక్కులను తాత్కాలికంగా సస్పెండ్ చేయవచ్చు?

• A) ఆర్టికల్ 14 మరియు 19
• B) ఆర్టికల్ 19 మినహా మిగిలిన ఆర్టికల్స్ (ఆర్టికల్ 20, 21 తప్ప)
• C) కేవలం ఆర్టికల్ 32
• D) ఏ హక్కునూ సస్పెండ్ చేయలేరు
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 19 మినహా మిగిలిన ఆర్టికల్స్ (ఆర్టికల్ 20, 21 తప్ప)
• వివరణ: యుద్ధం లేదా బాహ్య ఆక్రమణ జరిగినప్పుడు ఆర్టికల్ 19 స్వయంచాలకంగా సస్పెండ్ అవుతుంది. రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వుల ద్వారా ఆర్టికల్ 20, 21 మినహా మిగిలిన హక్కులను సస్పెండ్ చేయవచ్చు.

Q90. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పార్లమెంట్ ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించిన చట్టాలను అమలు చేయడానికి శిక్షలను నిర్ణయించే అధికారం కలిగి ఉంది?

• A) ఆర్టికల్ 32
• B) ఆర్టికల్ 33
• C) ఆర్టికల్ 34
• D) ఆర్టికల్ 35
• జవాబు:D) ఆర్టికల్ 35

Q91. ‘ప్రాథమిక హక్కులు’ అనే భావనను భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించారు?

• A) బ్రిటన్
• B) అమెరికా (USA)
• C) ఆస్ట్రేలియా
• D) కెనడా
• జవాబు:B) అమెరికా

Q92. క్రింది వాటిలో ఏది ‘సమానత్వపు హక్కు’ (Right to Equality) కిందకు రాదు?

• A) చట్టం ముందు సమానత్వం (ఆర్టికల్ 14)
• B) అస్పృశ్యత నిర్మూలన (ఆర్టికల్ 17)
• C) వాక్ స్వాతంత్ర్యం (ఆర్టికల్ 19)
• D) బిరుదుల రద్దు (ఆర్టికల్ 18)
• జవాబు:C) వాక్ స్వాతంత్ర్యం (ఆర్టికల్ 19)
• వివరణ: వాక్ స్వాతంత్ర్యం అనేది ‘స్వాతంత్ర్యపు హక్కు’ (Right to Freedom) కిందకు వస్తుంది.

Q93. మతం, జాతి, కులం లేదా లింగం ఆధారంగా దుకాణాలు, హోటళ్లు, పబ్లిక్ బావులు వంటి ప్రదేశాలలో వివక్ష చూపరాదని ఏ ఆర్టికల్ స్పష్టం చేస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 14
• B) ఆర్టికల్ 15(2)
• C) ఆర్టికల్ 16
• D) ఆర్టికల్ 17
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 15(2)

Q94. పబ్లిక్ ఎంప్లాయిమెంట్‌లో అవకాశాల సమానత్వాన్ని కల్పించే ఆర్టికల్ 16 ఏ రకమైన వివక్షను నిషేధిస్తుంది?

• A) మతం, జాతి, కులం
• B) లింగం, జన్మస్థలం, నివాసం
• C) పై రెండూ (A మరియు B)
• D) కేవలం కులం మరియు మతం మాత్రమే
• జవాబు:C) పై రెండూ (A మరియు B)

Q95. అస్పృశ్యత నేరాల చట్టం (Untouchability Offences Act) ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?

• A) 1950
• B) 1955
• C) 1976
• D) 1989
• జవాబు:B) 1955
• వివరణ: ఆర్టికల్ 17 అమలు కోసం పార్లమెంట్ 1955లో ఈ చట్టాన్ని తెచ్చింది. తరువాత 1976లో దీనిని ‘సివిల్ రైట్స్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్’ (PCR Act) గా మార్చారు.

Q96. పౌరులు ఎవరూ విదేశీ రాష్ట్రాల నుండి ఎలాంటి బిరుదులను స్వీకరించకూడదని ఏ ఆర్టికల్ నిషేధిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 16
• B) ఆర్టికల్ 17
• C) ఆర్టికల్ 18(2)
• D) ఆర్టికల్ 19
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 18(2)

Q97. వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛ (Freedom of Speech and Expression) పై శాంతిభద్రతలు, దేశ భద్రత దృష్ట్యా ఎన్ని రకాల సహేతుకమైన ఆంక్షలు (Reasonable Restrictions) విధించవచ్చు?

• A) 6
• B) 8
• C) 10
• D) 12
• జవాబు:A) 6
• వివరణ: ఆర్టికల్ 19(2) ప్రకారం వాక్ స్వాతంత్్రంపై సార్వభౌమాత్త్వ భద్రత, విదేశీ సంబంధాలు, ప్రజా శాంతి, కోర్టు ధిక్కారం వంటి 6 అంశాలపై ఆంక్షలు విధించవచ్చు.

Q98. ఒక వ్యక్తి నేరం చేసిన సమయపు చట్టం కంటే ఎక్కువ శిక్షను విధించకూడదని ఏ ఆర్టికల్ రక్షణ కల్పిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 20(1)
• B) ఆర్టికల్ 20(2)
• C) ఆర్టికల్ 20(3)
• D) ఆర్టికల్ 21
• జవాబు:A) ఆర్టికల్ 20(1) (Ex-post facto law రక్షణ)

Q99. ‘జీవించే హక్కు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ’ (Right to Life and Personal Liberty) ఏ ఆర్టికల్ ద్వారా లభిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 19
• B) ఆర్టికల్ 20
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 22
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 21

Q100. సుప్రీంకోర్టు ఏ చారిత్రాత్మక కేసులో “విద్య పొందే హక్కు” ఆర్టికల్ 21 లోని జీవించే హక్కులో అంతర్భాగమని పేర్కొంది?

• A) ఉన్నికృష్ణన్ వర్సెస్ ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం (1993)
• B) మేనకా గాంధీ కేసు (1978)
• C) గోపాలన్ కేసు (1950)
• D) కేరళ రాష్ట్రం వర్సెస్ థామస్ (1976)
• జవాబు:A) ఉన్నికృష్ణన్ వర్సెస్ ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం (1993)

ప్రాథమిక హక్కులపై (Fundamental Rights) మీ ప్రిపరేషన్‌ను మరింత పదును పెట్టడానికి మరియు అత్యున్నత స్థాయి (UPSC/Group-1 Level) పోటీ పరీక్షలను దృష్టిలో ఉంచికొని రూపొందించిన అత్యంత క్లిష్టమైన మరియు విశ్లేషణాత్మకమైన 20 ప్రశ్నలు (Q101 – Q120) వాటి పూర్తి వివరణలతో సహా క్రింద అందించబడ్డాయి.

భారత రాజ్యాంగం – ప్రాథమిక హక్కులు (Advanced & Hard Level MCQs)

Q101. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 13 కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన कथन (కథనం) ఏది?

1. ఇది ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న ఏ చట్టాన్నయినా చెల్లవని ప్రకటిస్తుంది (Doctrine of Judicial Review).
2. ఇది రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాలకు కూడా వర్తిస్తుందని ‘కేషవానంద భారతి కేసు’ లో సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

• A) కేవలం 1 మాత్రమే
• B) కేవలం 2 మాత్రమే
• C) 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవే
• D) 1 మరియు 2 రెండూ తప్పు
• జవాబు:C) 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవే
• వివరణ: ఆర్టికల్ 13 జ్యుడీషియల్ రివ్యూకి ఆధారం. ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం కలిగించే శాసనసభ లేదా పార్లమెంట్ చట్టాలు చెల్లవు. రాజ్యాంగ సవరణలు కూడా ఆర్టికల్ 13 కి లోబడి ఉండాలని, అయితే మౌలిక స్వరూపానికి భంగం కలగకుండా సవరించవచ్చని సుప్రీంకోర్టు తెలిపింది.

Q102. ‘డెడ్‌లాక్’ లేదా ప్రాథమిక హక్కుల పరిధిని విస్తృతం చేసే సందర్భంలో “ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం” (Doctrine of Eclipse) ఏ ఆర్టికల్‌కు ఎక్కువగా వర్తిస్తుంది?

• A) ఆర్టికల్ 14
• B) ఆర్టికల్ 13
• C) ఆర్టికల్ 21
• D) ఆర్టికల్ 32
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 13
• వివరణ: రాజ్యాంగానికి పూర్వం చేసిన కొన్ని చట్టాలు ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉంటే వాటిని పూర్తిగా రద్దు చేయకుండా, తాత్కాలికంగా నిద్రాణావస్థలో ఉంచుతారు (Eclipse). భవిష్యత్తులో ఆ హక్కుల పరిధి మారితే ఆ చట్టాలు మళ్లీ అమల్లోకి రావచ్చు. దీనినే ‘ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం’ అంటారు.

Q103. ‘ప్రాథమిక హక్కుల’ పరిధిలోకి వచ్చే ‘రాజ్యం’ (State) నిర్వచనం ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం క్రింది వాటిలో దేనికి వర్తించదు?

• A) భారతీయ జనతా పార్టీ లేదా కాంగ్రెస్ వంటి రాజకీయ పార్టీలు (Political Parties)
• B) ONGC, LIC మరియు SAIL వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు
• C) జిల్లా పరిషత్ మరియు గ్రామ పంచాయతీలు
• D) యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC)
• జవాబు:A) రాజకీయ పార్టీలు (Political Parties)
• వివరణ: ఆర్టికల్ 12 ప్రకారం రాజకీయ పార్టీలు ‘రాజ్యం’ (State) నిర్వచనం కిందకు రావు. మిగిలిన ప్రభుత్వ సంస్థలు, స్థానిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే సంస్థలు అన్నీ ‘రాజ్యం’ కిందకే వస్తాయి.

Q104. ‘సమానత్వపు హక్కు’ కింద పార్లమెంట్ లేదా రాష్ట్ర శాసనసభలు చేసే చట్టాలలో ‘సహేతుక వర్గీకరణ’ (Reasonable Classification) ఉండాలని సుప్రీంకోర్టు ఏ సూత్రం ఆధారంగా నిర్ణయించింది?

• A) వర్గ శ్రేయస్సు సిద్ధాంతం
• B) ఇంటెలిజిబుల్ డిఫరెన్షియా (Intelligible Differentia) మరియు హేతుబద్ధమైన సంబంధం (Rational Nexus)
• C) కేవలం సమానత్వాన్ని మాత్రమే పాటించడం
• D) డ్యూ ప్రాసెస్ ఆఫ్ లా
• జవాబు:B) ఇంటెలిజిబుల్ డిఫరెన్షియా మరియు హేతుబద్ధమైన సంబంధం
• వివరణ: ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం వర్గీకరణ చేయవచ్చు కానీ అది అడ్డదిడ్డంగా ఉండకూడదు. దాని వెనుక స్పష్టమైన భేదం (Intelligible Differentia) మరియు ఉద్దేశంతో హేతుబద్ధమైన సంబంధం (Rational Nexus) ఉండాలి.

Q105. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19 కల్పించే వాక్ స్వాతంత్ర్యం (Freedom of Speech) క్రింద క్రింది వాటిలో ఏది అంతర్భాగం కాదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది?

• A) సమ్మె చేసే హక్కు (Right to Strike)
• B) సమాచారం తెలుసుకునే హక్కు (Right to Know)
• C) ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించే హక్కు
• D) పత్రికా స్వాతంత్ర్యం
• జవాబు:A) సమ్మె చేసే హక్కు (Right to Strike)
• వివరణ: వాక్ స్వాతంత్ర్యం కింద ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శించవచ్చు, సమాచారం తెలుసుకోవచ్చు మరియు పత్రికా స్వాతంత్ర్యం ఉంటుంది. కానీ ‘సమ్మె చేసే హక్కు’ అనేది ప్రాథమిక హక్కు కాదు, అది కేవలం ఒక చట్టబద్ధమైన హక్కు మాత్రమే.

Q106. ఆర్టికల్ 20(3) కల్పించే ‘స్వీయ-సాక్ష్య రక్షణ’ (Protection against Self-Incrimination) క్రింది ఏ పరిధికి వర్తిస్తుంది?

• A) క్రిమినల్ కేసులలో మాత్రమే
• B) సివిల్ మరియు క్రిమినల్ కేసులు రెండింటిలోనూ
• C) కేవలం రెవెన్యూ కేసులలో
• D) రాజ్యాంగబద్ధమైన ట్రిబ్యునల్స్‌లో మాత్రమే
• జవాబు:A) క్రిమినల్ కేసులలో మాత్రమే
• వివరణ: తనకి వ్యతిరేకంగా తానే సాక్ష్యం చెప్పమని బలవంతం చేయకూడదనే నిబంధన (Self-incrimination) కేవలం క్రిమినల్ ప్రొసీడింగ్స్ మరియు నేరారోపణ ఎదుర్కొంటున్న వ్యక్తులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

Q107. ‘మేనకా గాంధీ కేసు (1978)’ భారత రాజ్యాంగ చరిత్రలో ఎందుకు మైలురాయిగా నిలిచింది?

• A) ఇది ఆర్టికల్ 14 పరిధిని కుదించింది.
• B) ఇది ఆర్టికల్ 21 లోని “Procedure Established by Law” అనే భావనకు “Due Process of Law” వంటి సహేతుకమైన మరియు నిష్పాక్షికమైన అర్ధాన్ని తెచ్చింది.
• C) ఇది ఆస్తి హక్కును పూర్తిగా రద్దు చేసింది.
• D) ఇది అత్యవసర పరిస్థితిని రద్దు చేసింది.
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 21 పరిధిని అనూహ్యంగా విస్తరించింది.
• వివరణ: మేనకా గాంధీ పాస్‌పోర్ట్ జప్తు కేసుకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇస్తూ, చట్టం ద్వారా నిర్దేశించిన పద్ధతి కేవలం ఉన్నట్లుంటే సరిపోదు, అది న్యాయమైనదిగా, సరైనదిగా మరియు అన్యాయంగా లేనిదిగా (Fair, just and reasonable) ఉండాలని స్పష్టం చేసింది.

Q108. మత స్వేచ్ఛా హక్కు (ఆర్టికల్ 25-28) కి సంబంధించి ‘Essential Religious Practices’ (మతపరమైన అత్యావసర ఆచారాలు) సిద్ధాంతాన్ని ఏ సంస్థ ఎప్పటికప్పుడు నిర్ధారిస్తుంది?

• A) పార్లమెంట్
• B) కేంద్ర మంత్రివర్గం
• C) సుప్రీంకోర్టు (Judiciary)
• D) జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్
• జవాబు:C) సుప్రీంకోర్టు (Judiciary)
• వివరణ: ఏది మతంలో అంతర్భాగమైన ఆచారం (Essential practice) మరియు ఏది కేవలం లౌకికమైన ఆచారం అని తేల్చే అధికారం భారతీయ న్యాయవ్యవస్థ (సుప్రీంకోర్టు) వద్ద ఉంటుంది.

Q109. మైనారిటీల విద్యా సంస్థలకు సంబంధించి (ఆర్టికల్ 30) ప్రభుత్వాలు ఇచ్చే ఆర్థిక సహాయంలో లేదా గుర్తింపులో పాటించవలసిన ప్రాథమిక సూత్రం ఏమిటి?

• A) మైనారిటీ సంస్థలకు మాత్రమే పూర్తిగా నిధులు ఇవ్వాలి.
• B) మెజారిటీ సంస్థలకు వ్యతిరేకంగా వివక్ష చూపాలి.
• C) మైనారిటీ విద్యా సంస్థలని ఏ కారణం చేతనూ ప్రభుత్వాలు వివక్ష చూపరాదు (ఆర్టికల్ 30(2)).
• D) సిలబస్ పూర్తిగా ప్రభుత్వమే నిర్ణయించాలి.
• జవాబు:C) మైనారిటీ విద్యా సంస్థలని ఏ కారణం చేతనూ ప్రభుత్వాలు వివక్ష చూపరాదు.

Q110. ‘సార్వభౌమాత్త్వ మరియు సమగ్రత’ (Sovereignty and Integrity of India) అనే పదాలను ఆర్టికల్ 19 లోని సహేతుకమైన ఆంక్షలకు ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చారు?

• A) 1వ సవరణ, 1951
• B) 16వ సవరణ, 1963
• C) 42వ సవరణ, 1976
• D) 44వ సవరణ, 1978
• జవాబు:B) 16వ సవరణ, 1963
• వివరణ: 1963 నాటి 16వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా భారతదేశ సార్వభౌమాధికార మరియు సమగ్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆర్టికల్ 19 లోని వాక్, సమావేశం మరియు సంఘాల స్వాతంత్ర్యాలపై అదనపు ఆంక్షలు చేర్చారు.

Q121. ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించి ‘వేవ్-ఓవర్ థియరీ’ (Doctrine of Waiver) భారతదేశంలో వర్తిస్తుందా లేదా అని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో స్పష్టం చేసింది?

• A) బెహ్రామ్ ఖుర్షీద్ పెசிக்க్ వర్సెస్ బాంబే రాష్ట్రం (1955)
• B) కేషవానంద భారతి కేసు (1973)
• C) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
• D) మేనకా గాంధీ కేసు (1978)
• జవాబు:A) బెహ్రామ్ ఖుర్షీద్ పెசிக்க్ వర్సెస్ బాంబే రాష్ట్రం (1955)
• వివరణ: అమెరికాలో పౌరులు తమ ప్రాథమిక హక్కులను వదులుకోవచ్చు (Doctrine of Waiver). కానీ భారతదేశంలో పౌరులు తమ ప్రాథమిక హక్కులను స్వచ్ఛందంగా కూడా వదులుకోవడానికి వీలులేదు. పౌరుల ప్రయోజనం మరియు ప్రజా సంక్షేమం దృష్ట్యా రాజ్యాంగం వీటిని కల్పించింది కాబట్టి ‘వేవ్-ఓవర్ థియరీ’ భారతదేశంలో వర్తించదని సుప్రీంకోర్టు తేల్చింది.

Q122. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 కల్పించే ‘సమానత్వపు హక్కు’ కింద ఒకేలాంటి పరిస్థితులు ఉన్నవారికి ఒకే రకమైన చట్టాలు ఉండాలని, దీనిని ఏమంటారో గుర్తించండి?

• A) చట్టం ముందు సమానత్వం
• B) వర్గ ఆధారిత చట్టాలు
• C) క్లాస్ లెజిస్లేషన్ (Class Legislation) నిషేధం మరియు సహేతుక వర్గీకరణ
• D) చట్టబద్ధమైన సముచిత ప్రక్రియ
• జవాబు:C) క్లాస్ లెజిస్లేషన్ (Class Legislation) నిషేధం మరియు సహేతుక వర్గీకరణ
• వివరణ: రాజ్యాంగం ‘క్లాస్ లెజిస్లేషన్’ (వర్గ చట్టాలు – ఎవరికైనా ప్రత్యేకంగా లబ్ధి చేకూర్చేవి) ను నిషేధిస్తుంది. అయితే విభిన్న వర్గాల అభివృద్ధి కోసం ‘సహేతుక వర్గీకరణ’ (Reasonable Classification) చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.

Q123. ‘పబ్లిక్ ఇంట్రెస్ట్ లిటిగేషన్’ (PIL – ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం) ద్వారా ప్రాథమిక హక్కుల పరిధిని విస్తృతం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించిన మాజీ సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి ఎవరు?

• A) జస్టిస్ ఎం. హిదయతుల్లా
• B) జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి (P.N. Bhagwati)
• C) జస్టిస్ ఎన్.వి. రమణ
• D) జస్టిస్ హెచ్.జె. కన్యా
• జవాబు:B) జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి
• వివరణ: 1980లలో జస్టిస్ పి.ఎన్. భగవతి మరియు జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్ లు PIL విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా, సామాన్యులు లేదా బాధితుల తరపున ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించి ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడుకునే వెసులుబాటు కల్పించారు.

Q124. ‘ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్’ (నివారణా బంధనం) చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా పౌరులకు రక్షణ కల్పించే ఆర్టికల్ 22 లోని నిబంధనల ప్రకారం, అరెస్ట్ చేసిన వ్యక్తికి ఎప్పుడు కారణాలు తెలపాలి?

• A) అరెస్ట్ చేసిన వెంటనే లేదా వీలైనంత త్వరగా
• B) 24 గంటలలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరిచినప్పుడు
• C) అడ్వైజరీ బోర్డు ముందు విచారణకు వచ్చినప్పుడు
• D) ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్‌లో కారణాలు చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు
• జవాబు:A) అరెస్ట్ చేసిన వెంటనే లేదా వీలైనంత త్వరగా
• వివరణ: ప్రివెంటివ్ డిటెన్షన్ కింద అరెస్ట్ చేసినప్పటికీ, ఆ వ్యక్తికి అరెస్టుకు సంబంధించిన మైదానాలను (Grounds of arrest) వీలైనంత త్వరగా తెలియజేయాలి. అయితే దేశ భద్రతకు భంగం కలిగించే అంశాలను గోప్యంగా ఉంచవచ్చు.

Q125. సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో “సమాచార హక్కు” (Right to Information) ఆర్టికల్ 19(1)(a) లోని వాక్ మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛలో అంతర్భాగమని మొదటిసారిగా స్పష్టంగా పేర్కొంది?

• A) ఎస్.ಆರ್. బొమ్మై కేసు (1994)
• B) ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం వర్సెస్ రాജ് నారాయణ్ కేసు (1975)
• C) పుట్టస్వామి కేసు (2017)
• D) ఐ.ఆర్. కోయిలో కేసు (2007)
• జవాబు:B) ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం వర్సెస్ రాజ్ నారాయణ్ కేసు (1975)
• వివరణ: ప్రజలకు ప్రభుత్వ విషయాలు తెలుసుకునే హక్కు ఉందని, ఇది వాక్ స్వాతంత్ర్యంలో భాగమని రాజ్ నారాయణ్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. దీని ఆధారంగానే తర్వాతి కాలంలో ఆర్టీఐ (RTI Act, 2005) చట్టం వచ్చింది.

Q126. తొమ్మిదవ షెడ్యూల్ (9th Schedule) లో చేర్చబడిన చట్టాలను జ్యుడీషియల్ రివ్యూ (న్యాయ సమీక్ష) నుండి పూర్తిగా మినహాయించలేమని, ప్రాథమిక హక్కుల మౌలిక స్వరూపానికి విరుద్ధంగా ఉంటే వాటిని సమీక్షించవచ్చని సుప్రీంకోర్టు ఏ తీర్పులో స్పష్టం చేసింది?

• A) కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
• B) ఐ.ఆర్. కోయిలో వర్సెస్ తమిళనాడు రాష్ట్రం (2007)
• C) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
• D) గోలక్‌‌నాథ్ కేసు (1967)
• జవాబు:B) ఐ.ఆర్. కోయిలో వర్సెస్ తమిళనాడు రాష్ట్రం (2007)
• వివరణ: 9వ షెడ్యూల్‌‌లో పెట్టిన ఏ చట్టమైనా ఏప్రిల్ 24, 1973 తర్వాత చేసినదైతే, అది ప్రాథమిక హక్కుల మౌలిక స్వరూపాన్ని ఉల్లంఘిస్తే న్యాయస్థానాలు దానిని సమీక్షించి కొట్టివేయవచ్చని సుప్రీంకోర్టు ఐ.ఆర్. కోయిలో కేసులో తీర్పు ఇచ్చింది.

Q127. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం సిక్కులు ‘కృపాణ్’ ధరించడం ఏ మత స్వేచ్ఛా నిబంధన కిందకు వస్తుంది?

• A) మతపరమైన ఆస్తుల నిర్వహణ
• B) మత ప్రచార హక్కు
• C) సిక్కు మత ఆచారంలో భాగంగా ఆర్టికల్ 25 వివరణ (Explanation I) కింద ప్రత్యేకంగా కల్పించబడిన హక్కు
• D) ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థలలో మత బోధన
• జవాబు:C) సిక్కు మత ఆచారంలో భాగంగా ఆర్టికల్ 25 వివరణ (Explanation I) కింద ప్రత్యేకంగా కల్పించబడిన హక్కు

Q128. ‘క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ కోడ్’ (CrPC) లేదా ఇతర చట్టాల ప్రకారం అరెస్టు చేయబడిన వ్యక్తికి లభించే ప్రాథమిక హక్కుల రక్షణ ఏ ఆర్టికల్ పరిధిలో ఉంటుంది?

• A) ఆర్టికల్ 20
• B) ఆర్టికల్ 21
• C) ఆర్టికల్ 22 (Clauses 1 & 2)
• ද) ఆర్టికల్ 23
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 22 (Clauses 1 & 2)
• వివరణ: సాధారణ చట్టాల కింద అరెస్టయిన వ్యక్తికి న్యాయవాదిని సంప్రదించే హక్కు, 24 గంటల్లో మేజిస్ట్రేట్ ఎదుట హాజరుపరిచే హక్కు ఆర్టికల్ 22 (1) మరియు (2) కల్పిస్తాయి.

Q129. ఆర్టికల్ 21A ద్వారా దేశంలోని ఏ వయస్సు గల పిల్లలందరికీ ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను అందించాలని రాజ్యాంగం నిర్దేశించింది?

• A) 5 నుండి 12 సంవత్సరాలు
• B) 6 నుండి 14 సంవత్సరాలు
• C) 0 నుండి 6 సంవత్సరాలు
• D) 6 నుండి 18 సంవత్సరాలు
• జవాబు:B) 6 నుండి 14 సంవత్సరాలు

Q130. ‘సమాచార హక్కు చట్టం’ (RTI Act) ఏ సంవత్సరంలో పార్లమెంటు ద్వారా అమలులోకి వచ్చింది?

• A) 2002
• B) 2004
• C) 2005
• D) 2006
• జవాబు:C) 2005
• వివరణ: అక్టోబర్ 12, 2005 నుండి సమాచార హక్కు చట్టం దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వచ్చింది. ఇది పౌరుల వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి అదనపు బలాన్ని చేకూర్చింది.

Q131. మైనారిటీ విద్యా సంస్థలకు (Educational Institutions of Minorities) సంబంధించి ప్రభుత్వం ఎయిడెడ్ (aided) ఇచ్చేటప్పుడు ఏ ఆర్టికల్ ఆధారంగా వివక్ష చూపకూడదని చెప్పబడింది?

• A) ఆర్టికల్ 29(2)
• B) ఆర్టికల్ 30(2)
• C) ఆర్టికల్ 29(1)
• D) ఆర్టికల్ 30(1)
• జవాబు:B) ఆర్టికల్ 30(2)

Q132. ‘బెహ్రామ్ కేసు’ మరియు ‘భిఖాజీ కేసు’ లు ఏ రాజ్యాంగ సిద్ధాంతంతో ముడిపడి ఉన్నాయి?

• A) ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
• B) వేవ్-ఓవర్ థియరీ
• C) పృథక్కరణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
• D) సారాంశ సిద్ధాంతం (Doctrine of Pith and Substance)
• జవాబు:A) ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం (Doctrine of Eclipse)
• వివరణ: ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉన్న చట్టాలు పూర్తిగా రద్దు కావు, కేవలం కప్పబడి ఉంటాయి (నిద్రాణమవుతాయి). భవిష్యత్తులో హక్కుల పరిధి మారితే ఆ చట్టాలు మళ్లీ చురుగ్గా మారుతాయి. దీనిని ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం అంటారు.

Q133. ఒక చట్టంలోని కొన్ని భాగాలు ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా ఉంటే, ఆ విరుద్ధమైన భాగాలను మాత్రమే తొలగించి, మిగిలిన చట్టాన్ని అమలు చేసే సిద్ధాంతాన్ని ఏమంటారు?

• A) ఎక్లిప్స్ సిద్ధాంతం
• B) పృథక్కరణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
• C) వాస్తవిక సిద్ధాంతం
• D) మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం
• జవాబు:B) పృథక్కరణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Severability)
• వివరణ: చట్టంలోని ఒక భాగం రాజ్యాబ్ద విరుద్ధమైతే, ఆ ఒక్క భాగాన్ని మాత్రమే వేరు చేసి (Sever), మిగతా చట్టాన్ని చెల్లుబాటు అయ్యేలా చూసే విధానమే ‘పృథక్కరణ సిద్ధాంతం’.

Q134. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పార్లమెంట్ సాయుధ బలగాల ప్రాథమిక హక్కులను పరిమితం చేసే అధికారం కలిగి ఉంది?

• A) ఆర్టికల్ 31
• B) ఆర్టికల్ 32
• C) ఆర్టికల్ 33
• D) ఆర్టికల్ 34
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 33

Q135. మార్షల్ లా (సైనిక పాలన) అమల్లో ఉన్నప్పుడు ప్రాథమిక హక్కుల రద్దు గురించి ఏ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది?

• A) ఆర్టికల్ 32
• B) ఆర్టికల్ 33
• C) ఆర్టికల్ 34
• D) ఆర్టికల్ 35
• జవాబు:C) ఆర్టికల్ 34

Q136. ప్రాథమిక హక్కులను అమలు పరచడానికి చట్టాలు చేసే అధికారం కేవలం పార్లమెంట్‌కే ఉంటుందని తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది?

• A) ఆర్టికల్ 32
• B) ఆర్టికల్ 33
• C) ఆర్టికల్ 34
• D) ఆర్టికల్ 35
• జవాబు:D) ఆర్టికల్ 35

Q137. ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుండి తొలగించారు?

• A) 42వ సవరణ, 1976
• B) 44వ సవరణ, 1978
• C) 86వ సవరణ, 2002
• D) 91వ సవరణ, 2003
• జవాబు:B) 44వ సవరణ, 1978

Q138. సుప్రీంకోర్టు ఏ తీర్పులో “ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP) రెండు రథ చక్రాల లాంటివి, వాటి మధ్య సమతుల్యత ఉండాలి” అని పేర్కొంది?

• A) చంకం దొరైరాజన్ కేసు (1951)
• B) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
• C) గోలక్‌నాథ్ కేసు (1967)
• D) కేశవానంద భారతి కేసు (1973)
• జవాబు:B) మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980)
• వివరణ: ప్రాథమిక హక్కులు మరియు DPSP ల మధ్య సమతుల్యత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో భాగమని మినర్వా మిల్స్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

Q139. పబ్లిక్ ఎంప్లాయిమెంట్‌లో సమాన అవకాశాలు కల్పించే ఆర్టికల్ 16 కి సంబంధించి ‘క్రీమీ లేయర్’ (Creamy Layer) భావనను ప్రవేశపెట్టిన ప్రసిద్ధ కేసు ఏది?

• A) ఇందిరా సాహ్ని కేసు (మండల్ కేసు – 1992)
• B) చంకం దొరైరాజన్ కేసు
• C) ఎం.ఎన్. నాగరాజ్ కేసు (2006)
• D) చంపకం దొరైరాజన్ కేసు
• జవాబు:A) ఇందిరా సాహ్ని కేసు (1992)
• వివరణ: ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1992) కేసులో వెనుకబడిన తరగతులలో (OBC) ఆర్థికంగా ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్న ‘క్రీమీ లేయర్’ వర్గాన్ని రిజర్వేషన్ల నుండి మినహాయించాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.

Q140. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగంలో ప్రాథమిక హక్కులను పొందుపరిచారు?

• A) పార్ట్ – II
• B) పార్ట్ – III
• C) పార్ట్ – IV
• D) పార్ట్ – IVA
• జవాబు:B) పార్ట్ – III