జైన, బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం TOP 100 BITS PART 1

జైన మరియు బౌద్ధ మతాల ఆవిర్భావం, సిద్ధాంతాలు, తీర్థంకరులు, సంగీతులు మరియు గ్రంథాలపై పోటీ పరీక్షల్లో తరచుగా అడిగే అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రశ్నలు, సమాధానాలు మరియు వివరణలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి:

విభాగం 1: ఆవిర్భావ నేపథ్యం & జైన మతం

1. క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో ఉత్తర భారతదేశంలో వైదిక మతాధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా సుమారు ఎన్ని నూతన మతాలు/తత్వాలు ఉద్భవించాయి?

• A) 32
• B) 52
• C) 62
• D) 72

జవాబు: C) 62 వివరణ: క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో సంక్లిష్టమైన యజ్ఞయాగాలు, జంతు బలులు, వర్ణ వ్యవస్థ మరియు బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యానికి వ్యతిరేకంగా 62 నూతన మత విభాగాలు ఆవిర్భవించాయి. వీటిలో జైన, బౌద్ధ మతాలు ప్రధానమైనవి.

2. జైన మతంలో ‘తీర్థంకరుడు’ అనగా అర్థం ఏమిటి?

• A) పూజారి
• B) సంసార సాగరాన్ని దాటించే మార్గదర్శకుడు
• C) దేవుని అవతారం
• D) రాచరిక గురువు

జవాబు: B) సంసార సాగరాన్ని దాటించే మార్గదర్శకుడు వివరణ: ‘తీర్థ’ అనగా ఘాట్ లేదా తీరం; ‘తీర్థంకరుడు’ అంటే మానవులను భవబంధాలు లేదా సంసార సాగరం నుండి విముక్తి వైపు నడిపించే జ్ఞాని అని అర్థం.

3. జైన మతంలో 23వ తీర్థంకరుడైన పార్శ్వనాథుడు ప్రవేశపెట్టిన ‘చాతుర్యామ ధర్మాలు’ లో లేనిది ఏది?

• A) అహింస
• B) సత్యం
• C) అస్తేయం (దొంగతనం చేయకపోవడం)
• D) బ్రహ్మచర్యం

జవాబు: D) బ్రహ్మచర్యం వివరణ: పార్శ్వనాథుడు అహింస, సత్యం, అస్తేయం, అపరిగ్రహం అనే 4 ధర్మాలను (చాతుర్యామ ధర్మం) బోధించాడు. 5వ ధర్మమైన ‘బ్రహ్మచర్యం’ను వర్ధమాన మహావీరుడు జతచేశాడు.

4. వర్ధమాన మహావీరుడు ఏ నగరంలో, ఏ వంశంలో జన్మించాడు?

• A) వైశాలి (కుందగ్రామం) – జ్ఞాత్రిక వంశం
• B) కపిలవస్తు – శాక్య వంశం
• C) పాటలీపుత్రం – మౌర్య వంశం
• D) రాజగృహ – హర్యాంక వంశం

జవాబు: A) వైశాలి (కుందగ్రామం) – జ్ఞాత్రిక వంశం వివరణ: మహావీరుడు వైశాలి వద్దగల కుందగ్రామంలో ‘జ్ఞాత్రిక’ అనే క్షత్రియ వంశానికి చెందిన సిద్ధార్థుడు, త్రిశల దంపతులకు జన్మించాడు.

5. మహావీరుడికి 42వ ఏట ఏ నది తీరాన, ఏ వృక్షం కింద ‘కైవల్య’ (పరిపూర్ణ జ్ఞానం) లభించింది?

• A) నిరంజన నది – రావి చెట్టు
• B) రుజుపాలికా నది – సాల వృక్షం
• C) గంగా నది – మర్రి చెట్టు
• D) యమునా నది – వేప చెట్టు

జవాబు: B) రుజుపాలికా నది – సాల వృక్షం వివరణ: జృంభిక గ్రామం వద్ద రుజుపాలికా నది ఒడ్డున సాల వృక్షం కింద 12 ఏళ్ల ఘోర తపస్సు తర్వాత మహావీరుడికి కైవల జ్ఞానోదయం కలిగింది.

6. జైనమతంలోని ‘స్యాద్వాదం’ లేదా ‘అనేకాంతవాదం’ దేనిని వివరిస్తుంది?

• A) దేవుడు ఒక్కడే
• B) సత్యానికి బహుళ కోణాలు ఉంటాయి (సాపేక్షత)
• C) ప్రపంచం మిథ్య
• D) కర్మ సిద్ధాంతం లేదు

జవాబు: B) సత్యానికి బహుళ కోణాలు ఉంటాయి వివరణ: అనేకాంతవాదం ప్రకారం ఏ విషయాన్నీ ఒకే కోణంలో స్పష్టంగా చెప్పలేము. సత్యం అనేక దృక్కోణాల్లో భిన్నంగా కనిపిస్తుంది.

7. మౌర్య చక్రవర్తి చంద్రగుప్త మౌర్యుడు ఏ జైన ముని సమక్షంలో సల్లేఖన వ్రతం ఆచరించి ప్రాణత్యాగం చేశాడు?

• A) స్థూలభద్రుడు
• B) భద్రబాహు
• C) హేమచంద్రుడు
• D) పూజ్యపాదుడు

జవాబు: B) భద్రబాహు వివరణ: మగధలో తీవ్ర కరువు వచ్చినప్పుడు భద్రబాహు నాయకత్వంలో కర్ణాటకలోని శ్రవణబెళగొళకు వెళ్లిన చంద్రగుప్త మౌర్యుడు క్రీ.పూ. 298 లో సల్లేఖన వ్రతంతో మరణించాడు.

విభాగం 2: బౌద్ధ మతం – బుద్ధుని జీవితం & సిద్ధాంతాలు

8. గౌతమ బుద్ధుడు క్రీ.పూ. 563 లో ఎక్కడ జన్మించాడు?

• A) సారనాథ్
• B) కుషీనగరం
• C) లుంబిని (నేపాల్)
• D) బోధగయ

జవాబు: C) లుంబిని (నేపాల్) వివరణ: కపిలవస్తు పాలకుడైన శుద్ధోధనుడు మరియు మాయాదేవి దంపతులకు నేపాల్‌లోని లుంబిని వనంలో గౌతమ బుద్ధుడు (సిద్ధార్థుడు) జన్మించాడు.

9. బుద్ధుని జీవితంలోని ‘మహాభినిష్క్రమణం’ ఏ ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది?

• A) జననం
• B) గృహత్యాగం (29వ ఏట)
• C) జ్ఞానోదయం (35వ ఏట)
• D) మరణం (80వ ఏట)

జవాబు: B) గృహత్యాగం వివరణ: సిద్ధార్థుడు 29 ఏళ్ల వయస్సులో సత్యాన్వేషణ కోసం భార్య యశోధర, కుమారుడు రాహులుడిని విడిచిపెట్టి వెళ్లడాన్ని ‘మహాభినిష్క్రమణం’ అంటారు. దీని సూచిక గుర్రం.

10. గౌతమ బుద్ధుడికి జ్ఞానోదయం అయిన ప్రదేశం మరియు నది ఏది?

• A) బోధగయ – నిరంజన నది (ఫల్గు నది)
• B) సారనాథ్ – గంగా నది
• C) వైశాలి – రుజుపాలికా నది
• D) కుషీనగరం – హిరణ్యవతి నది

జవాబు: A) బోధగయ – నిరంజన నది వివరణ: బీహార్‌లోని గయ (బోధగయ) వద్ద రావి వృక్షం (బోధి వృక్షం) కింద నిరంజన నది ఒడ్డున 35వ ఏట బుద్ధుడికి జ్ఞానోదయం అయింది.

11. బుద్ధుడు తన ప్రథమ ఉపదేశాన్ని (ధర్మచక్ర పరివర్తనం) ఎక్కడ ఇచ్చాడు?

• A) శ్రావస్తి
• B) రాజగృహ
• C) సారనాథ్ (రుషిపట్నం)
• D) వైశాలి

జవాబు: C) సారనాథ్ (రుషిపట్నం) వివరణ: ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని సారనాథ్ సమీపంలో గల మిగదావ (జింకల వనం) లో తన ఐదుగురు పాత మిత్రులకు (పంచవర్గీయ భిక్షువులు) మొదటి ధర్మోపదేశం చేశాడు.

12. బౌద్ధమతంలో ‘చత్వారి ఆర్య సత్యాలు’ ప్రకారం దుఃఖానికి మూలకారణం ఏమిటి?

• A) అజ్ఞానం
• B) తృష్ణ (కోరికలు / ఆశ)
• C) కర్మ
• D) జన్మ

జవాబు: B) తృష్ణ (కోరికలు / ఆశ) వివరణ: 1) ప్రపంచం దుఃఖమయం 2) దుఃఖానికి కారణం కోరికలు 3) కోరికలను జయించడం ద్వారా దుఃఖ నివారణ సాధ్యం 4) దానికి మార్గం అష్టాంగ మార్గం.

13. బుద్ధుడు బోధించిన మధ్యమ మార్గం (Middle Path) అనగా ఏమిటి?

• A) కఠిన తపస్సు మాత్రమే చేయడం
• B) అత్యంత భోగ లాలసతతో జీవించడం
• C) అతి తీవ్రమైన తపస్సు మరియు అతి సౌకర్యవంతమైన జీవితం రెండింటినీ విడిచిపెట్టడం
• D) గృహస్థాశ్రమాన్ని మాత్రమే పాటించడం

జవాబు: C) అతి తీవ్రమైన తపస్సు మరియు అతి సౌకర్యవంతమైన జీవితం రెండింటినీ విడిచిపెట్టడం

విభాగం 3: బౌద్ధ & జైన సంగీతులు (పరిషత్తులు)

14. మొదటి బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 483) ఎవరి కాలంలో జరిగింది?

• A) అశోకుడు
• B) కనిష్కుడు
• C) అజాతశత్రువు
• D) కాలశోకుడు

జవాబు: C) అజాతశత్రువు వివరణ: రాజగృహలోని సప్తపర్ణి గుహలో అజాతశత్రువు హయాంలో మహాకశ్యపుని అధ్యక్షతన జరిగింది. ఇందులో వినయ పీఠకం (ఉపాలి), సుత్త పీఠకం (ఆనందుడు) సంకలనం చేయబడ్డాయి.

15. మూడవ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 250) పాటలీపుత్రంలో ఎవరి అధ్యక్షతన జరిగింది?

• A) వసుమిత్ర
• B) మొగ్గలిపుత్త తిస్స
• C) సబాకామి
• D) నాగార్జునుడు

జవాబు: B) మొగ్గలిపుత్త తిస్స వివరణ: మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుని పోషణలో జరిగింది. ఈ సంగీతిలోనే మూడవ పీఠకమైన అభిధమ్మ పీఠకం సంకలనం చేయబడింది.

16. కనిష్కుడి కాలంలో కాశ్మీర్‌లోని కుండలవనంలో జరిగిన 4వ బౌద్ధ సంగీతికి ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించినవారు ఎవరు?

• A) వసుమిత్ర
• B) అశ్వఘోషుడు
• C) నాగార్జునుడు
• D) పార్శవుడు

జవాబు: B) అశ్వఘోషుడు వివరణ: అధ్యక్షత వహించినది వసుమిత్ర, ఉపాధ్యక్షుడు అశ్వఘోషుడు. ఈ సంగీతిలోనే బౌద్ధం హీనయానం, మహాయానం అని రెండుగా విడిపోయింది.

17. మొదటి జైన సంగీతి క్రీ.పూ. 300 లో ఎక్కడ జరిగింది?

• A) వల్లభి
• B) పాటలీపుత్రం
• C) వైశాలి
• D) మథుర

జవాబు: B) పాటలీపుత్రం వివరణ: చంద్రగుప్త మౌర్యుని కాలంలో స్థూలభద్రుని అధ్యక్షతన పాటలీపుత్రంలో జరిగింది. ఇక్కడే జైన శాస్త్రాలు 12 అంగాలుగా క్రోడీకరించబడ్డాయి.

విభాగం 4: గ్రంథాలు, శాఖలు & శిల్పకళ

18. బుద్ధుని పూర్వజన్మ కథలను తెలియజేసే గ్రంథాలను ఏమంటారు?

• A) త్రిపీఠకాలు
• B) జాతక కథలు
• C) అంగాలు
• D) దివ్యవంశం

జవాబు: B) జాతక కథలు వివరణ: బుద్ధుడు మునుపటి జన్మలలో చేసిన మంచి కార్యాలను తెలిపే 500 కి పైగా కథలను జాతక కథలు అంటారు. ఇవి సుత్త పీఠకంలో భాగం.

19. జైనమత పవిత్ర గ్రంథాలను ఏమంటారు?

• A) త్రిపీఠకాలు
• B) ఆగామాలు (అంగాలు)
• C) వేదాలు
• D) ఆరణ్యకాలు

జవాబు: B) ఆగామాలు (అంగాలు) వివరణ: మహావీరుడి బోధనలను ఆయన శిష్యులు (గణధరులు) క్రోడీకరించిన జైన ప్రాకృత/అర్థమాగధి భాషా గ్రంథాలను ఆగామాలు లేదా అంగాలు అంటారు.

20. ‘బుద్ధచరితం’ అనే ప్రసిద్ధ సంస్కృత కావ్య రచయిత ఎవరు?

• A) నాగార్జునుడు
• B) అశ్వఘోషుడు
• C) వసుబంధు
• D) అమరసింహుడు

జవాబు: B) అశ్వఘోషుడు వివరణ: కనిష్కుని ఆస్థాన కవి అయిన అశ్వఘోషుడు బుద్ధుని జీవిత చరిత్రపై ‘బుద్ధచరితం’ మరియు ‘సౌందరానందం’ అనే గ్రంథాలను రచించాడు.

21. బౌద్ధ శిల్పకళలో ‘గాంధార కళారీతి’ ఏ విదేశీ ప్రభావంతో అభివృద్ధి చెందింది?

• A) పారశీక (పర్షియన్)
• B) గ్రీకు (హెలెనిస్టిక్)
• C) రోమన్
• D) చైనీస్

జవాబు: B) గ్రీకు (హెలెనిస్టిక్) వివరణ: వాయవ్య భారతదేశంలో కుషాణుల కాలంలో భారతీయ బౌద్ధ విషయాలను గ్రీకు శిల్పకళా శైలితో మిళితం చేసి గాంధార కళారూపం రూపొందింది.