భారత్‌లో మొట్టమొదటి 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ విజయవంతం

భారత్‌లో మొట్టమొదటి 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్ విజయవంతం

పీఐబీ ఢిల్లీ: క్యూన్యూ ల్యాబ్స్ (QNu Labs), భాస్కరాచార్య నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ స్పేస్ అప్లికేషన్స్ అండ్ జియో-ఇన్ఫర్మేటిక్స్ (BISAG-N) మరియు ఐఐటీ గాంధీనగర్ సంయుక్తంగా భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను 5.56 కి.మీ. దూరంలో విజయవంతంగా ప్రదర్శించాయి.

ప్రధాన ముఖ్యాంశాలు:

• పరీక్ష సమయం మరియు దూరం: సెప్టెంబర్ 27-28 రాత్రి నిర్వహించిన ఈ ఫీల్డ్ ట్రయల్, BISAG-N మరియు ఐఐటీ గాంధీనగర్ మధ్య సురక్షితమైన క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్ ఛానెల్‌ను విజయవంతంగా ఏర్పాటు చేసింది.
• సాంకేతిక పనితీరు: క్యూన్యూ ల్యాబ్స్ యొక్క ‘పాయింటింగ్, అక్విజిషన్ అండ్ ట్రాకింగ్’ సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించి, ఈ ట్రయల్ 5% కంటే తక్కువ క్వాంటమ్ బిట్ ఎర్రర్ రేట్‌ను సాధించింది. అలాగే సెకనుకు 230–260 bps వేగంతో సురక్షితమైన కీలను (Secure keys) ఉత్పత్తి చేసింది.
• ఎండ్-టు-ఎండ్ ఎన్‌క్రిప్షన్: ఈ కీలను BISAG-N యొక్క ‘వేదిక్ కవచ్’ (Vedic Kavach) ప్లాట్‌ఫారమ్‌తో అనుసంధానించారు. దీని ద్వారా పరీక్షా సందేశాల ఎన్‌క్రిప్షన్ మరియు డిక్రిప్షన్ విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయి.
• ద్వివిధ భద్రతా పొరలు (Dual Layers): క్యూన్యూ ల్యాబ్స్ యొక్క హార్డ్‌వేర్ ఆధారిత QKD పరికరం ‘ఆర్మోస్’ (Armos), BISAG-N యొక్క సాఫ్ట్‌వేర్ ఆధారిత పోస్ట్-క్వాంటమ్ క్రిప్టోగ్రఫీ ‘వేదిక్ కవచ్’ కలయికతో ఈ ఆర్కిటెక్చర్ రూపుదిద్దుకుంది. దీనివల్ల భౌతిక క్వాంటమ్ ఛానెల్ తాత్కాలికంగా అందుబాటులో లేకపోయినా భద్రత కొనసాగుతుంది.

నేతల స్పందనలు:

• డా. వినయ్ ఠాకూర్ (డైరెక్టర్ జనరల్, BISAG-N): వేదిక్ కవచ్ మరియు క్యూన్యూ ల్యాబ్స్ టెక్నాలజీల అనుసంధానం క్వాంటమ్-సురక్షిత కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్స్ వైపు వేసిన ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు అని పేర్కొన్నారు.
• సునీల్ గుప్తా (కో-ఫౌండర్ & సీఈవో, QNu Labs): ఈ విజయవంతమైన ప్రదర్శన దీర్ఘకాలిక క్వాంటమ్-సురక్షిత నెట్‌వర్క్‌లు మరియు శాటిలైట్ ఆధారిత క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్‌కు మార్గం సుగమం చేస్తుందని తెలిపారు.
• కమోడోర్ మనీష్ త్రిపాఠి (రిటైర్డ్, ఐఐటీ గాంధీనగర్): విద్యా సంస్థలు, స్వదేశీ సాంకేతికత మరియు వాస్తవ ప్రపంచ ప్రయోగాలు కలిసి భవిష్యత్ భద్రతా అవసరాలను ఎలా తీర్చగలవో ఇది నిరూపిస్తుందని వెల్లడించారు.

సంస్థల గురించి క్లుప్తంగా:

• BISAG-N: MeitY (ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ) ఆధ్వర్యంలోని స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన శాస్త్రీయ సంస్థ. ఇది స్పేస్ టెక్నాలజీ, శాటిలైట్ కమ్యూనికేషన్ మరియు జియో-ఇన్ఫర్మేటిక్స్ రంగాలలో పనిచేస్తుంది.
• ఐఐటీ గాంధీనగర్ (IITGN): ఇంజనీరింగ్, సైన్స్, టెక్నాలజీ మరియు హ్యుమానిటీస్‌లో అత్యుత్తమ విద్యను అందించే ప్రముఖ విద్యా సంస్థ.
• QNu Labs: 2016లో స్థాపించబడిన భారతదేశపు మొట్టమొదటి క్వాంటమ్-సెక్యూర్ డిజిటల్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ సంస్థ. ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ ఉత్పత్తులను అందిస్తున్నాయి.