ఆయుష్ సేవలు భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సేవా రంగాలలో ఒకటిగా ఆవిర్భావం, RIS అధ్యయనం ప్రకారం US$36.92 బిలియన్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ

ఆయుష్ సేవలు భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సేవా రంగాలలో ఒకటిగా ఆవిర్భావం, RIS అధ్యయనం ప్రకారం US$36.92 బిలియన్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ

రీసెర్చ్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ ఫర్ డెవలపింగ్ కంట్రీస్ (RIS) నిర్వహించిన కొత్త అధ్యయనం ప్రకారం, ఆయుష్ సేవల రంగం భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సేవా రంగాలలో ఒకటిగా అవతరించింది. FY2024-25 నాటికి దీని ఆర్థిక సహకారం US$36.92 బిలియన్‌లుగా అంచనా వేయబడింది. FY2022-23 నుండి 16.91 శాతం చక్రవృద్ధి వార్షిక వృద్ధి రేటును (CAGR) నమోదు చేస్తూ, ఈ రంగం ఆరోగ్య సంరక్షణ, సంపూర్ణ ఆరోగ్యం (వెల్‌నెస్), ఉపాధి కల్పన మరియు వైద్య విలువ ప్రయాణం (Medical Value Travel) ద్వారా భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధికి మరింతగా తోడ్పడుతోంది.

వికసిత్ భారత్ @2047 దార్శనికతకు తోడ్పడేలా ఆయుష్ సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థ 2047 నాటికి US$216–318 బిలియన్లకు విస్తరించగలదని ఈ అధ్యయనం అంచనా వేసింది. ఇది ఈ రంగం యొక్క గణనీయమైన సామర్థ్యాన్ని నొక్కిచెబుతోంది. సెప్టెంబర్ 23న నాగ్‌పూర్‌లో జరిగిన 11వ ఆయుర్వేద దినోత్సవ వేడుకల సందర్భంగా ఈ నివేదికను అధికారికంగా విడుదల చేశారు.

ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ (స్వతంత్ర హోదా) కేంద్ర రాష్ట్ర మంత్రి మరియు ఆరోగ్య & కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ రాష్ట్ర మంత్రి శ్రీ ప్రతాప్రావు జాధవ్ మాట్లాడుతూ, ఆయుష్ రంగం యొక్క ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని గుర్తించడంలో ఈ ఫలితాలు ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిని సూచిస్తున్నాయని నొక్కిచెప్పారు. మంత్రి గారు ఇలా అన్నారు, “ఈ ప్రతిష్టాత్మక అధ్యయనం యొక్క ఫలితాలు ఆయుష్ కేవలం సాంస్కృతిక వారసత్వం మాత్రమే కాదని, భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అది ఒక డైనమిక్ మరియు అధిక-వృద్ధి ఇంజిన్ అని ధృవీకరిస్తున్నాయి. ఆరోగ్య సంరక్షణ, సంపూర్ణ ఆరోగ్యం, ఉపాధి మరియు ప్రపంచ ఆర్థిక నిమగ్నతలో ఆయుష్ రంగం మరింత కీలకమైన పాత్ర పోషించడానికి సిద్ధంగా ఉంది. అదే సమయంలో ఇది ఆరోగ్యకరమైన మరియు ఆత్మనిర్భర భారతదేశంపై మా దృష్టికి తోడ్పడుతుంది.”

ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ కార్యదర్శి వైద్య రాజేష్ కోటేచా మాట్లాడుతూ, “మొదటిసారిగా, అన్ని ప్రధాన ఆయుష్ వ్యవస్థలను కవర్ చేస్తూ జాతీయ స్థాయి సంస్థల సర్వే ద్వారా ఆయుష్ సేవల రంగం యొక్క ఆర్థిక సహకారం లెక్కించబడింది. ఈ నివేదిక భవిష్యత్తు పెట్టుబడులు, విధాన రూపకల్పన మరియు సంస్కరణలకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి బలమైన సాక్ష్యాధార ఆధారాలను అందిస్తుంది.”

RIS డైరెక్టర్ జనరల్ ప్రొఫెసర్ సచిన్ కుమార్ శర్మ మాట్లాడుతూ, “భారతదేశ ఆయుష్ సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థపై సాక్ష్యాధార ఆధారిత అవగాహనను పెంపొందించడంలో ఈ అధ్యయనం ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. అన్ని ఆయుష్ వ్యవస్థలలో 15,914 సంస్థలపై నిర్వహించిన జాతీయ స్థాయి సర్వే ఆధారంగా, US$36.92 బిలియన్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ, వార్షికంగా దాదాపు 17 శాతం వృద్ధి చెందుతూ, 1.76 మిలియన్ల జీవనోపాధికి మద్దతు ఇస్తోంది. ఇది ఇకపై పరిధీయ రంగం కాదు, డైనమిక్, జ్ఞాన-ఆధారిత సేవా ఆర్థిక వ్యవస్థ అని ఫలితాలు చూపుతున్నాయి.”

అధ్యయనం ప్రకారం, ఆయుష్ సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థ FY25 నాటికి US$36.92 బిలియన్‌లుగా అంచనా వేయబడింది. ఇది FY23 నుండి 16.91 శాతం చక్రవృద్ధి వార్షిక వృద్ధి రేటును (CAGR) నమోదు చేసింది. వ్యవస్థీకృత ఆరోగ్య సంరక్షణ డెలివరీ, వెల్‌నెస్ సేవలు, నాణ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ప్రపంచవ్యాప్త చేరువ ద్వారా మరింత విస్తరణకు తగినంత సామర్థ్యంతో, భారతదేశ సేవా ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆయుష్ సేవలు గణనీయమైన మరియు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న విభాగంగా అవతరించడాన్ని ఈ ఫలితాలు నొక్కిచెబుతున్నాయి.

క్లినిక్‌లు మరియు డే-కేర్ సెంటర్‌లు ఆయుష్ సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూలస్తంభంగా ఉన్నాయని, ఇవి సంయుక్తంగా మొత్తం రంగ ఆదాయంలో 71 శాతానికి పైగా వాటాను కలిగి ఉన్నాయని అధ్యయనం చూపుతోంది. స్వతంత్ర క్లినిక్‌లు అంచనా వేయబడిన US$16.21 బిలియన్లను ఉత్పత్తి చేయగా, డే-కేర్ సెంటర్‌లు US$10.13 బిలియన్లను అందించాయి. ఆయుర్వేదం అతిపెద్ద వ్యక్తిగత వ్యవస్థగా మిగిలిపోయింది, ఇది US$17.73 బిలియన్లు లేదా రంగం మొత్తం ఆదాయంలో దాదాపు 48 శాతాన్ని కలిగి ఉంది.

యోగ కేంద్రాలు, స్పాలు మరియు ఆయుష్-ఆధారిత సేవలను అందించే రిసార్ట్‌లతో కూడిన ఆయుష్-ఆధారిత వెల్‌నెస్ విభాగం యొక్క పెరుగుతున్న ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను కూడా ఈ నివేదిక హైలైట్ చేస్తుంది. ఈ విభాగం 21.29 శాతం CAGRను నమోదు చేసింది. యోగ కేంద్రాలు రెండేళ్లలో ఆదాయంలో దాదాపు 75 శాతం వృద్ధిని నమోదు చేశాయి. ఇది నివారణ ఆరోగ్యం, సంపూర్ణ ఆరోగ్యం మరియు సమగ్ర సంరక్షణ సేవల కోసం పెరుగుతున్న డిమాండ్‌ను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఆయుష్ సేవల రంగం ఉపాధికి గణనీయమైన వనరుగా ఉద్భవించిందని అధ్యయనం కనుగొంది. ఈ రంగం నేరుగా 1.76 మిలియన్ల జీవనోపాధికి మద్దతు ఇస్తుంది. స్థానిక మరియు స్వతంత్ర క్లినిక్‌లలోనే ఒక మిలియన్‌కు పైగా ఉద్యోగాలు కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. మొత్తం ఆయుష్ సేవల కార్యశక్తిలో మహిళలు 43 శాతం మంది ఉన్నారు. అనేక వ్యవస్థీకృత విభాగాలలో మహిళల భాగస్వామ్యం 50 శాతం మించింది. ఆయుష్-ఆధారిత సేవలను అందించే వెల్‌నెస్ సెట్టింగ్‌లలో (స్పాలు మరియు రిసార్ట్‌లు) 60 శాతానికి పైగా, విద్యా సంస్థలలో 58 శాతం, డే-కేర్ సెంటర్‌లలో 57 శాతం మరియు ఆసుపత్రులలో 53 శాతం మంది మహిళలే ఉన్నారు.

వైద్య విలువ ప్రయాణంలో (Medical Value Travel – MVT) ఆయుష్ యొక్క పెరుగుతున్న సామర్థ్యాన్ని ఈ అధ్యయనం మరింతగా ఎత్తిచూపుతుంది. ఈ రంగం FY25లో అంచనా వేయబడిన US$1.77 బిలియన్ల MVT ఆదాయాన్ని సృష్టించింది. అంతర్జాతీయ రోగులు రోగుల పరిమాణంలో కేవలం 5 శాతం మంది మాత్రమే అయినప్పటికీ, వారు ఆసుపత్రి విభాగం ఆదాయాలలో అంచనా వేయబడిన 15-25 శాతం వరకు సహకరిస్తున్నారు. పంచకర్మ మరియు రెసిడెన్షియల్ యోగతో సహా ఆయుష్ చికిత్సా కార్యక్రమాలు ఎక్కువ రోగుల బసతో ముడిపడి ఉన్నాయని అధ్యయనం పేర్కొంది. సగటు బస వ్యవధి 5 నుండి 11 రోజుల వరకు ఉంటుంది.

అంతర్జాతీయ రోగులను ఆకర్షించడంలో డిజిటల్ దృశ్యమానత మరియు నాణ్యతా గుర్తింపు కూడా ముఖ్యమైన అంశాలుగా మారుతున్నాయి. అధ్యయనం ప్రకారం, అంకితమైన క్రింది వెబ్‌సైట్‌ను కలిగి ఉన్న సంస్థలు అంతర్జాతీయ రోగులను ఆకర్షించే అవకాశాలను 3.6 రెట్లు ఎక్కువగా కలిగి ఉన్నాయి. NABH లేదా ISO వంటి గుర్తింపు పొందిన నాణ్యతా గుర్తింపు ఈ అవకాశాలను రెట్టింపు చేయడానికి సంబంధించినది.

ముందుకు చూస్తే, వికసిత్ భారత్ @2047 వైపు భారతదేశం పురోగమిస్తున్న తరుణంలో ఈ రంగం గణనీయమైన వృద్ధి సామర్థ్యాన్ని ఈ అధ్యయనం అంచనా వేసింది. మౌలిక సదుపాయాలు, నాణ్యతా వ్యవస్థలు, నైపుణ్యాలు, డిజిటల్ సామర్థ్యాలు మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్ ప్రాప్యత బలోపేతం కావడానికి లోబడి, ఆయుష్ సేవల ఆర్థిక వ్యవస్థ FY25 నాటికి అంచనా వేయబడిన US$36.92 బిలియన్ల నుండి 2047 నాటికి US$216 బిలియన్ల–US$318 బిలియన్లకు విస్తరించవచ్చు.

ఆయుష్ యొక్క జ్ఞాన విలువ గొలుసు; సంస్థ మరియు సంస్థాగత సామర్థ్యాలు; ప్రపంచ పోటీతత్వం మరియు వైద్య విలువ ప్రయాణం; డిజిటల్ సాంకేతికతలు మరియు కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ద్వారా ఆవిష్కరణలు అనే నాలుగు స్తంభాల విశ్లేషణ ద్వారా మద్దతు ఇవ్వబడిన వ్యూహాత్మక మార్గాన్ని ఈ అధ్యయనం వివరిస్తుంది. ఇది విస్తృత నాణ్యతా గుర్తింపు, డిజిటల్ ఆరోగ్య రికార్డులు, శ్రామిక శక్తి నైపుణ్యం, అంతర్జాతీయ సన్నద్ధత మరియు ఉద్భవిస్తున్న సాంకేతికతల బాధ్యతాయుతమైన స్వీకరణ అవసరాన్ని కూడా నొక్కిచెప్పింది.

ఆరోగ్య సంరక్షణ మరియు సంపూర్ణ ఆరోగ్య పర్యావరణ వ్యవస్థగానే కాకుండా, ఉపాధి కల్పన, వ్యవస్థాపకత, సేవల నేతృత్వంలోని ఆర్థిక వృద్ధి మరియు సాంప్రదాయ మరియు పరిపూరక వైద్యంలో భారతదేశం యొక్క పెరుగుతున్న ప్రపంచ నిమగ్నతకు దోహదపడేవారంగా ఆయుష్ యొక్క విస్తరిస్తున్న పాత్రను ఈ ఫలితాలు బలపరుస్తున్నాయి.

RIS అధ్యయనం ఆయుష్ సేవల ల్యాండ్‌స్కేప్ యొక్క సాక్ష్యాధార ఆధారిత అంచనాను అందిస్తుంది మరియు రాబోయే సంవత్సరాల్లో భారతదేశ ఆరోగ్య సంరక్షణ, సంపూర్ణ ఆరోగ్యం మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలకు ఈ రంగం యొక్క సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడానికి అవకాశాలను గుర్తిస్తుంది.