భారత రాజ్యాంగం – చారిత్రక నేపథ్యం – Indian polity

భారత రాజ్యాంగం – చారిత్రక నేపథ్యం

• బ్రిటిష్ వారు భారతదేశానికి 1608 సంవత్సరంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా వ్యాపారులుగా వచ్చారు. 1600లో చార్టర్ ద్వారా వారికి భారతదేశంలో వ్యాపారం చేయడానికి సర్వాధికారాలు లభించాయి. వ్యాపారానికి పరిమితమైన ఈ కంపెనీకి 1765లో బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సాలో దివానీ (రెవెన్యూ వసూలు, న్యాయ వ్యవహారాలు) అధికారాన్ని పొందింది.

దీనితో భూభాగంపై ప్రత్యక్ష ఆధికారం మొదలైనది.

• 1858లో జరిగిన సిపాయి తిరుగుబాటు తర్వాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశ పాలనను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకుంది.

రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773

• తూర్పు ఇండియా కంపెనీ వ్యవహారాలను క్రమబద్ధం చేసి, వాటిని నియంత్రించడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన మొదటి చర్య ఇది;

• కంపెనీ రాజకీయ, పరిపాలనా విధులను మొదటిసారిగా సరిగ్గా గుర్తించింది;

C. భారతదేశంలో కేంద్రీకృత పాలనకు ఇది పునాదులు వేసింది

1. బెంగాల్ గవర్నర్‌ని **‘గవర్నర్ జనరల్ ఆఫ్ బెంగాల్

నలుగురు సభ్యులతో ఒక కార్యనిర్వాహక మండలిని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

లార్డ్ వారెన్ హేస్టింగ్స్ను మొట్టమొదటి గవర్నర్ జనరల్‌గా నియమించారు.

• బొంబాయి, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీల గవర్నర్లను గవర్నర్ జనరల్‌కు ఆధీనులుగా చేయడం జరిగింది. ఈ చట్టం రాకముందు ఈ మూడు ప్రెసిడెన్సీల గవర్నర్లు ఎవరికి వారు స్వతంత్రంగా ఉండేవారు.
• ఒక ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు ముగ్గురు ఇతర న్యాయమూర్తులతో కలకత్తాలో సుప్రీంకోర్టును 1774లో ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
• కంపెనీలో పనిచేసే ఉద్యోగులు ప్రైవేట్‌గా వ్యాపారం చేసుకోవడం మరియు స్థానికుల నుండి బహుమతులు కానీ, లంచాలు కానీ తీసుకోవడం నిషేధించబడింది.

సవరణ చట్టం, 1781

దీనిని పరిష్కార చట్టం (Act of Settlement)

1. గవర్నర్ జనరల్ మరియు మండలి తమ అధికార హోదాలో నిర్వహించిన పనులు సుప్రీంకోర్టు న్యాయాధికార పరిధిలోకి రావు. ఈ మేరకు చట్టం మినహాయింపు ఇచ్చింది. అలాగే కంపెనీ ఉద్యోగులు నిర్వహించే అధికారిక విధులు కూడా సుప్రీంకోర్టు న్యాయాధికార పరిధిలోకి రావు.
2. రెవెన్యూ వ్యవహారాలు మరియు రెవెన్యూ వసూళ్లకు సంబంధించిన అంశాలను కూడా సుప్రీంకోర్టు అధికార పరిధి నుంచి ఈ చట్టం తప్పించింది.
3. కలకత్తాలో నివసించే ప్రజలందరూ సుప్రీంకోర్టు పరిధిలోకి వస్తారు. హిందూ వ్యక్తిగత చట్టాల విషయంలో హిందూ చట్టాన్ని, మహమ్మదీయుల విషయంలో మహమ్మదీయ చట్టాన్ని అనుసరించి తీర్పులు ఇవ్వాలి.
4. ప్రాంతీయ కోర్టుల అప్పీళ్లను గవర్నర్ జనరల్-ఇన్-కౌన్సిల్ విచారించాలి. ఈ అప్పీళ్లను సుప్రీంకోర్టు స్వీకరించరాదు.
5. ప్రాంతీయ కోర్టులు, కౌన్సిళ్లు పాటించాల్సిన నిబంధనలను రూపొందించే అధికారం గవర్నర్ జనరల్-ఇన్-కౌన్సిల్‌కు ఉంటుంది

పిట్స్ ఇండియా చట్టం, 1784

ఈ చట్టం కంపెనీ వాణిజ్య, రాజకీయ విధులను వేరు చేసింది

1. కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్‌కు వాణిజ్య వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి అనుమతించింది.
2. రాజకీయ వ్యవహారాలు నిర్వహించడానికి బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ అనే కొత్త మండలిని ఏర్పాటు చేసింది.
3. ఈ విధంగా ఒక ద్వంద్వ ప్రభుత్వ వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
4. భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ పరిపాలనా ప్రాంతాలలో సివిల్, మిలటరీ, రెవెన్యూ వ్యవహారాలపై బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్‌కు నియంత్రణాధికారాన్ని ఇచ్చింది
5. భారతదేశంలో కంపెనీ భూభాగాలను **“బ్రిటిష్ పరిపాలనా ప్రాంతాలు”**గా పేర్కొనడం జరిగింది.
6. భారతదేశ పాలనలో కంపెనీ వ్యవహారాలపై బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సర్వోన్నత అధికారం వచ్చింది.

1786 చట్టం

1786లో లార్డ్ కార్న్‌వాలిస్ బెంగాల్ గవర్నర్ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు. ఈ పదవిని చేపట్టడానికి ఆయన రెండు షరతులు విధించారు.

చార్టర్ చట్టం, 1793

1. గవర్నర్ జనరల్ తన కౌన్సిల్ నిర్ణయాలను తిరస్కరించే అధికారం పొందారు
2. బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ సభ్యులు మరియు కంపెనీ ఉన్నతాధికారులకు భారత ఆదాయాల నుంచే జీతభత్యాలు చెల్లించే విధానం కొనసాగింది.
3. కంపెనీకి భారతదేశంతో వ్యాపారం చేసే గుత్తాధిపత్యాన్ని మరో 20 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగించారు
4. భారతదేశంలో బ్రిటిష్ పరిపాలనను కొనసాగించే విధానానికి ఈ చట్టం పునాది వేసింది.

చార్టర్ చట్టం, 1813

1. ఈ చట్టం భారతదేశంలో కంపెనీ యొక్క వ్యాపార గుత్తాధిపత్యాన్ని రద్దు చేసింది. అయితే టీ వ్యాపారం మరియు చైనాతో వాణిజ్యంలో కంపెనీ గుత్తాధిపత్యం కొనసాగడానికి అనుమతించింది.
2. భారతదేశంలోని కంపెనీ భూభాగాలపై బ్రిటిష్ రాణి సార్వభౌమత్వం కొనసాగుతుందని పేర్కొంది.
3. క్రైస్తవ మిషనరీలు భారతదేశంలో ప్రవేశించడానికి అనుమతించింది.
4. భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ భూభాగంలో నివసించే ప్రజలలో పాశ్చాత్య విద్యా వ్యాప్తిని ప్రోత్సహించింది.
5. భారతదేశ పాలనలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నియంత్రణ మరింత బలపడింది.

చార్టర్ చట్టం, 1833

ఈ చట్టం బ్రిటిష్ ఇండియాలో కేంద్రీకృత పాలనా ప్రక్రియలో చివరి దశగా పరిగణించబడింది.

1. బెంగాల్ గవర్నర్‌ను గవర్నర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియాగా ప్రకటించింది.
2. భారత గవర్నర్ జనరల్‌కు ప్రత్యేక శాసనాధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి.
3. తూర్పు ఇండియా కంపెనీ వాణిజ్య గుత్తాధిపత్యానికి పూర్తిగా ముగింపు పలికింది. కంపెనీ కేవలం పరిపాలనా సంస్థగా మిగిలింది.
4. భారతదేశంలోని కంపెనీ భూభాగాలన్నీ బ్రిటిష్ రాజు/రాణి మరియు వారి వారసులు, ఉత్తరాధికారుల తరఫున నిర్వహించబడే ట్రస్ట్‌గా పేర్కొంది.
5. సివిల్ సర్వెంట్ల ఎంపిక కోసం బహిరంగ పోటీ పరీక్షల విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టే ప్రయత్నం జరిగింది.

చార్టర్ చట్టం, 1853

• 1793 నుంచి 1853 వరకు బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ ఆమోదించిన చట్టాలలో ఇది చివరిది. దీనిని ప్రముఖమైన రాజ్యాంగపరమైన మైలురాయిగా పరిగణిస్తారు.

చార్టర్ చట్టం, 1853

1. సివిల్ సర్వెంట్లను ఎంపిక చేసుకోవడానికి బహిరంగ పోటీ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ పోటీ పరీక్షల్లో భారతీయులకు కూడా అవకాశం ఇవ్వబడింది. ఈ నేపథ్యంలో మెకాలే కమిటీని ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్‌పై నియమించడం జరిగింది.
2. మొదటిసారిగా భారత కేంద్ర లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌లో ప్రాంతీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని గుర్తించింది.
3. గవర్నర్ జనరల్ కౌన్సిల్‌లోని ఆరుగురు శాసన సభ్యులలో నలుగురు సభ్యులను మద్రాస్, బొంబాయి, బెంగాల్ మరియు ఆగ్రా ప్రావిన్సుల నుంచి నియమించే విధానం ఏర్పడింది.
4. కంపెనీ సివిల్ సర్వీసులను ఉన్నతమైన సివిల్ సర్వీసులు, తక్కువ స్థాయి సివిల్ సర్వీసులుగా వర్గీకరించారు.
5. 1853 చట్టం కంపెనీ పాలనను కొనసాగించినప్పటికీ, కంపెనీ పాలనకు నిర్దిష్ట గడువును విధించలేదు.

భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1858

• కంపెనీ పాలనకు ముగింపు పలికింది.

• భారతదేశ పరిపాలన బ్రిటిష్ క్రౌన్ ఆధీనంలోకి వచ్చింది.
• సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఫర్ ఇండియా అనే కొత్త పదవిని ఏర్పాటు చేశారు.
• అతనికి సహాయంగా ఇండియా కౌన్సిల్ ఏర్పాటు చేయబడింది.
• భారతదేశ పరిపాలనను బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ మరింత ప్రత్యక్షంగా నియంత్రించే విధానం ఏర్పడింది.

భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం, 1861

• 1857లో జరిగిన తిరుగుబాటు తర్వాత భారతీయుల సహకారాన్ని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గుర్తించింది. భారత పాలనలో భారతీయులను భాగస్వాములను చేయడానికి ఈ చట్టం ముఖ్యమైన మైలురాయిగా చెప్పవచ్చు.

1. భారతదేశంలో శాసన నిర్మాణ ప్రక్రియకు ఈ చట్టం నాంది పలికింది. 1773లో మొదలైన కేంద్రీకృత ధోరణి 1833 చట్టంతో పరాకాష్టకు చేరింది. ఈ చట్టం ఆ ధోరణిని మార్చి శాసన వికేంద్రీకరణకు దారితీసింది.
2. కొత్త లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్లను ఈ చట్టం ఏర్పాటు చేసింది. 1862లో బెంగాల్‌లో, 1866లో నార్త్ వెస్ట్రన్ ప్రావిన్సెస్‌లో, 1897లో పంజాబ్‌లో వీటిని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
3. కౌన్సిల్ కార్యక్రమాలను సజావుగా నిర్వహించడానికి అవసరమైన నిబంధనలు, నియమాలను రూపొందించే అధికారాన్ని వైస్రాయ్‌కు ఇచ్చింది.
4. పోర్ట్‌ఫోలియో విధానంను లార్డ్ క్యానింగ్ ప్రవేశపెట్టారు. ఈ విధానం ప్రకారం వైస్రాయ్ కౌన్సిల్‌లోని సభ్యుడు ప్రభుత్వంలోని ఒకటి లేదా ఎక్కువ శాఖలకు ఇన్‌ఛార్జిగా ఉండి, తన శాఖాపరమైన విషయాలలో కౌన్సిల్ తరఫున ఆదేశాలు జారీ చేయవచ్చు.
5. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ అనుమతి లేకుండా వైస్రాయ్ ఆర్డినెన్సులు జారీ చేసే అధికారం ఈ చట్టం ఇచ్చింది. ఈ ఆర్డినెన్సుల కాలపరిమితి 6 నెలలు.

భారత కౌన్సిల్స్ చట్టం, 1892

1. కేంద్ర, ప్రావిన్షియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్లలో అనధికార సభ్యుల సంఖ్యను పెంచింది. అయితే అధికార మెజారిటీ మాత్రం అలాగే కొనసాగింది.
2. లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్ల విధులను విస్తరించింది. బడ్జెట్‌పై మాట్లాడే అధికారం మరియు ప్రభుత్వాన్ని ఉద్దేశించి ప్రశ్నలు వేసే అధికారాన్ని సభ్యులకు ఇచ్చింది.
3. సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్‌కు కొంతమంది అనధికార సభ్యులను ప్రావిన్షియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్లు, బెంగాల్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ సిఫారసుల మేరకు నామినేట్ చేయడానికి వైస్రాయ్‌కు అవకాశం కల్పించింది.
4. ప్రావిన్షియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్లకు కొంతమంది అనధికార సభ్యులను జిల్లా బోర్డులు, మున్సిపాలిటీలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, కార్మిక సంఘాలు, జమిందార్లు మరియు వాణిజ్య సంఘాల సిఫారసుల మేరకు నామినేట్ చేయడానికి గవర్నర్లకు వీలు కల్పించింది.
5. కేంద్ర మరియు ప్రావిన్సుల లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిళ్లలో కొన్ని అనధికార సీట్లను భర్తీ చేయడానికి పరిమితమైన, పరోక్షమైన ఎన్నికల అంశం ఈ చట్టంలో ఉంది. అయితే “ఎన్నిక” అనే పదం ఈ చట్టంలో ఉపయోగించలేదు. కొన్ని సంస్థలు చేసిన సిఫారసుల మేరకు దీనిని నామినేషన్గా పేర్కొన్నారు.

భారత కౌన్సిల్స్‌ చట్టం, 1909 (Indian Councils Act of 1909)

• ఈ చట్టాన్ని మార్లే–మింటో సంస్కరణలు అంటారు. లార్డ్‌ మార్లే భారత రాజ్య కార్యదర్శిగా, లార్డ్‌ మింటో భారత వైస్రాయ్‌గా ఉన్న సమయంలో ఈ సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.

1. కేంద్ర మరియు ప్రావిన్సుల లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో సభ్యుల సంఖ్యను పెంచడం జరిగింది. కేంద్ర లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో సభ్యుల సంఖ్యను 16 నుంచి 60కి పెంచారు. ప్రావిన్సుల లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిళ్ల సభ్యుల సంఖ్యను కూడా పెంచారు.

• కేంద్ర లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌లో అధికార మెజారిటీని అలాగే ఉంచారు. అయితే ప్రావిన్సుల లెజిస్లేటివ్‌ కౌన్సిళ్లలో అనధికార మెజారిటీని కల్పించారు.

• రెండు స్థాయిలలోనూ చర్చాసంబంధమైన విధులను పెంచడం జరిగింది. సభ్యులు అనుబంధ ప్రశ్నలు వేయవచ్చు, బడ్జెట్‌పై తీర్మానాలు చేయవచ్చు.

• వైస్రాయ్‌ మరియు గవర్నర్ల కార్యనిర్వాహక మండలిలో మొదటిసారిగా భారతీయులకు సభ్యత్వం కల్పించారు. వైస్రాయ్‌ కార్యనిర్వాహక మండలిలో సర్‌ సత్యేంద్ర ప్రసన్న సిన్హాను మొదటి భారతీయ సభ్యుడిగా నియమించారు.

• ముస్లింలకు మతపరమైన ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పించారు. ముస్లింల కోసం ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ విధంగా చట్టం ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టింది.

• ప్రెసిడెన్సీ కార్పొరేషన్లు, చాంబర్స్‌ ఆఫ్‌ కామర్స్‌, విశ్వవిద్యాలయాలు, జమీందార్లకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పించింది.

భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919

• భారతదేశంలో క్రమంగా బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఈ చట్టం ప్రధాన లక్ష్యం. దీనిని మాంటెగ్–చెమ్స్‌ఫర్డ్‌ సంస్కరణలు అంటారు. లార్డ్‌ మాంటెగ్‌ భారత రాజకీయ కార్యదర్శిగా, లార్డ్‌ చెమ్స్‌ఫర్డ్‌ భారత వైస్రాయ్‌గా ఉన్నారు.

1. కేంద్రంలో ద్విసభా విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. కేంద్ర శాసనసభలో కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ (ఎగువ సభ), **లెజిస్లేటివ్‌ అసెంబ్లీ (దిగువ సభ)**లను ఏర్పాటు చేసింది.

• ప్రావిన్సులలో **ద్వంద్వ పరిపాలన (Dyarchy)**ను ప్రవేశపెట్టింది. ప్రావిన్సుల పాలనాంశాలను రెండు రకాలుగా విభజించారు:

• రిజర్వ్‌డ్‌ అంశాలు
  • ట్రాన్స్‌ఫర్డ్‌ అంశాలు

• గవర్నర్‌ జనరల్‌ మరియు గవర్నర్ల కార్యనిర్వాహక మండళ్లలో భారతీయుల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచింది.

• మతపరమైన ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను విస్తరించింది.

• ఆస్తి పన్ను వంటి అర్హతల ఆధారంగా పరిమిత సంఖ్యలో వ్యక్తులకు ఓటు హక్కు కల్పించింది.

• లండన్‌లో భారత హై కమిషనర్‌ అనే పదవిని ఏర్పాటు చేసింది.

• సివిల్‌ సర్వెంట్ల ఎంపిక కోసం 1926లో కేంద్ర పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ ఏర్పాటుకు దారితీసింది.

• మొదటిసారిగా ప్రావిన్సుల బడ్జెట్లను కేంద్ర బడ్జెట్‌ నుంచి వేరు చేసింది.

• భారత ప్రభుత్వ పనితీరును పరిశీలించి నివేదిక ఇవ్వడానికి స్టాట్యూటరీ కమిషన్‌ ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది.

1. ఈ చట్టం అమలును పరిశీలించడానికి తరువాత సైమన్‌ కమిషన్‌ నియమించబడింది.

1. **చాంబర్‌ ఆఫ్‌ ప్రిన్సెస్‌ (నరేంద్ర మండల్‌)**ను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించింది. ఇది 1921లో ప్రారంభమైంది. ఇందులో 120 మంది సభ్యులు ఉండేవారు.

భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935

భారతదేశంలో బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో ఈ చట్టం రెండవ మైలురాయిగా పరిగణించబడుతుంది.

1. ప్రావిన్సులు మరియు కేంద్రాన్ని కలుపుతూ భారత సమాఖ్య ఏర్పాటు చేయాలని ఈ చట్టం ప్రతిపాదించింది.

• కేంద్రానికి, ప్రావిన్సులకు అధికారాల విభజన కోసం మూడు జాబితాలను ఏర్పాటు చేసింది:

• ఫెడరల్‌ జాబితా – 59 అంశాలు
  •  
  • ప్రావిన్షియల్‌ జాబితా – 54 అంశాలు
  •  
  • ఉమ్మడి జాబితా – 36 అంశాలు
  •  
• ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పరిపాలనను రద్దు చేసి ప్రావిన్షియల్‌ స్వయంప్రతిపత్తిని ప్రవేశపెట్టింది.

• కేంద్రంలో ద్వంద్వ పరిపాలనను ప్రతిపాదించింది. అయితే సమాఖ్య వ్యవస్థ అమలులోకి రాకపోవడంతో అది ఆచరణలోకి రాలేదు.

• అణగారిన తరగతులకు నిర్దిష్ట సంఖ్యలో స్థానాలను రిజర్వ్‌ చేసింది. మహిళలు మరియు కార్మికులకు కూడా ప్రాతినిధ్యాన్ని విస్తరించింది.

• భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1858 ద్వారా ఏర్పడిన సెక్రటరీ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ ఫర్‌ ఇండియాకు సలహాలు ఇచ్చే కౌన్సిల్‌ను రద్దు చేసింది.

• ఓటర్ల సంఖ్యను పెంచింది. జనాభాలో సుమారు 14 శాతం ప్రజలకు ఓటు హక్కు కల్పించింది.

• దేశంలో కరెన్సీ మరియు క్రెడిట్‌ నియంత్రణ కోసం రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా ఏర్పాటుకు చట్టపరమైన ఆధారం కల్పించింది.

• ఫెడరల్‌ పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌తో పాటు ప్రావిన్సుల్లో పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్లు, రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రావిన్సులకు జాయింట్‌ పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ ఏర్పాటు చేసే అవకాశం కల్పించింది.

1. 1937లో ఫెడరల్‌ కోర్టు ఏర్పాటుకు అవకాశం కల్పించింది.

1. మైనారిటీల ప్రయోజనాలను రక్షించేందుకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను కొనసాగించింది.

1. సింధ్‌ను బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ నుంచి వేరు చేసింది.

1. మైనారిటీల ప్రయోజనాల పరిరక్షణకు ప్రత్యేక రక్షణలు కల్పించింది.

1. రైల్వేలకు సంబంధించిన ఆర్థిక వ్యవహారాలను ప్రత్యేకంగా పరిగణించింది.

1. ప్రావిన్సుల ఖాతాలను పరిశీలించేందుకు ఫెడరల్‌ రైల్వే అథారిటీ వంటి వ్యవస్థలకు అవకాశం కల్పించింది.

భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం, 1947

బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌లో జూలై 4, 1947న భారత స్వాతంత్ర్య బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. జూలై 18, 1947న దీనికి రాయల్‌ అసెంట్‌ లభించింది. ఆగస్టు 15, 1947న ఈ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది.

1. ఆగస్టు 15, 1947 నుంచి భారతదేశం ఒక స్వతంత్ర సార్వభౌమ డొమినియన్‌గా మారింది.

• భారతదేశం రెండు స్వతంత్ర డొమినియన్లుగా — భారతదేశం, పాకిస్తాన్‌ — విభజించబడింది.

• రెండు డొమినియన్లకు ఒక్కొక్క గవర్నర్‌ జనరల్‌ ఉంటారు. వీరిని డొమినియన్‌ క్యాబినెట్‌ సలహాపై బ్రిటిష్‌ రాజు నియమిస్తారు.

• బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌ చేసిన చట్టాలు రెండు డొమినియన్లకు స్వయంచాలకంగా వర్తించవు.

• కొత్త రాజ్యాంగాలు అమలులోకి వచ్చే వరకు రెండు డొమినియన్ల రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభలు శాసనసభలుగా కూడా పనిచేస్తాయి.

• భారత రాజ్య కార్యదర్శి (Secretary of State for India) పదవిని రద్దు చేసి, అతని విధులను కామన్వెల్త్‌ సంబంధిత వ్యవహారాల రాజ్య కార్యదర్శికి బదిలీ చేసింది.

• భారతీయ సంస్థానాలపై బ్రిటిష్‌ సర్వాధికారం, అలాగే బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వంతో ఉన్న ఒప్పందాలు ఆగస్టు 15, 1947 నుంచి ముగిశాయి.

• సంస్థానాలు భారత డొమినియన్‌లో లేదా పాకిస్తాన్‌ డొమినియన్‌లో చేరవచ్చు; స్వతంత్రంగా ఉండే అవకాశాన్ని కూడా చట్టం పేర్కొంది.

• కొత్త రాజ్యాంగాలు ఏర్పడే వరకు రెండు డొమినియన్లు భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935ను అనుసరించవచ్చు. అయితే అవసరమైన మార్పులు చేసుకునే అధికారం వాటికి ఉంది.
• ఇంగ్లాండ్‌ రాజుకు ఉన్న “Emperor of India” అనే బిరుదును తొలగించారు.
• భారత రాజ్య కార్యదర్శిచే రిజర్వ్‌ చేయబడిన పదవులు, సివిల్‌ సర్వెంట్ల నియామకాలకు సంబంధించిన కొన్ని నిబంధనలను కొనసాగించింది.
• ఆగస్టు 15, 1947కు ముందు నియమించబడిన సివిల్‌ సర్వీస్‌ సభ్యులు తమ సేవా ప్రయోజనాలను కొనసాగించేలా నిబంధనలు కల్పించింది
• బిల్లులను బ్రిటిష్‌ రాజుకు రిజర్వ్‌ చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా, వాటిపై వీటో అధికారాన్ని గవర్నర్‌ జనరల్‌కు కల్పించింది.
• భారతదేశంలో బ్రిటిష్‌ పాలన ఆగస్టు 15, 1947 అర్ధరాత్రితో ముగిసింది.
• తాత్కాలిక ప్రభుత్వం – 1946
• క్రమ సంఖ్య          సభ్యుడు          నిర్వహించిన శాఖ
• 1            జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ  కౌన్సిల్‌ ఉపాధ్యక్షుడు; విదేశీ వ్యవహారాలు, కామన్వెల్త్‌ సంబంధాలు
• 2            సర్దార్‌ వల్లభ్‌భాయ్‌ పటేల్‌          హోం, సమాచారం మరియు ప్రసారాలు
• 3            డా. రాజేంద్రప్రసాద్‌          ఆహారం మరియు వ్యవసాయం
• 4            డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్‌/ఇతర సభ్యుడు         —
• 5            జగ్జీవన్‌ రామ్‌          కార్మిక శాఖ
• 6            సర్దార్‌ బలదేవ్‌ సింగ్‌    రక్షణ శాఖ
• 7            సి.హెచ్‌. భాభా          వాణిజ్యం, మైన్స్‌ మరియు పవర్‌
• 8            లియాఖత్‌ అలీ ఖాన్‌    ఆర్థిక శాఖ
• 9            అబ్బుల్‌ రబ్‌ నిష్తార్‌   తపాలా శాఖ మరియు విమానయానం
• 10         అసఫ్‌ అలీ          రైల్వేలు మరియు రవాణా
• 11         సి. రాజగోపాలచారి  విద్య మరియు కళలు
• 12         ఇ.ఇ. ముంగ్రేగర్‌          వాణిజ్యం
• 13         గజనఫర్‌ అలీ ఖాన్‌    ఆరోగ్య శాఖ
• 14         జోగేంద్ర నాథ్‌ మండల్‌ న్యాయ శాఖ
• గమనిక: తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలోని సభ్యులు వైస్రాయ్‌ కార్యనిర్వాహక కౌన్సిల్‌ సభ్యులుగా ఉండేవారు. కౌన్సిల్‌ అధినేతగా వైస్రాయ్‌ కొనసాగారు. అయితే జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూను ఉపాధ్యక్షుడిగా నియమించారు.
• స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి క్యాబినెట్‌ – 1947
• జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ – ప్రధానమంత్రి, విదేశీ వ్యవహారాలు
• సర్దార్‌ వల్లభ్‌భాయ్‌ పటేల్‌ – హోం, సమాచారం మరియు ప్రసారాలు
• డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ – ఆహారం మరియు వ్యవసాయం
• జాన్‌ మత్తయ్‌ – రైల్వేలు మరియు రవాణా
• ఆర్‌.కె. షణ్ముఖం చెట్టి – ఆర్థిక శాఖ
• డా. బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ – న్యాయ శాఖ
• సర్దార్‌ బలదేవ్‌ సింగ్‌ – రక్షణ శాఖ
• జగ్జీవన్‌ రామ్‌ – కార్మిక శాఖ
• సి.హెచ్‌. భాభా – వాణిజ్య శాఖ
• రాజకుమారి అమృత్‌ కౌర్‌ – ఆరోగ్య శాఖ
• సి. రాజగోపాలచారి – విద్య మరియు కళలు
• డా. శ్యామ ప్రసాద్‌ ముఖర్జీ – పరిశ్రమలు మరియు సరఫరాలు
• గజనఫర్‌ అలీ ఖాన్‌ – ఆరోగ్య శాఖ
• కె.ఎం. మున్షీ – ఆహార/సంబంధిత శాఖలు
• ఎన్‌.వి. గాడ్గిల్‌ – పనులు, మైన్స్‌ మరియు పవర్‌